سهمی را دوست دارید و صعودی میبینیدش، ولی نمیخواهید ریسک ریزشش را برهنه بپذیرید. راه کلاسیک این است که سهم را بخرید و رویش یک اختیار فروش بخرید — همان پروتکتیو پوت. مشکل اینجاست که باید پول کل سهم را بخوابانید.
مرید پوت مصنوعی همان شکل سود و زیان را میسازد، بدون اینکه حتی یک سهم بخرید. بهجای سهم، یک «سهم مصنوعی» از دو قرارداد اختیار میسازید و بعد همان را بیمه میکنید.
نتیجه موقعیتی است با کف کاملاً مشخص و رشد یکبهیک با سهم — و گاهی، وقتی قیمتهای بازار درست بنشینند، کفی که بالای صفر است. این مقاله توضیح میدهد ساختار چطور کار میکند، چه عددی واقعاً مهم است، و کجا میشکند.
فهرست مطالب
شکل نهایی: کف صاف، بعد رشد
با اینکه ساختار سهپایه است، شکل نهاییاش ساده است و در یک جمله جا میشود: تا اعمال پوت محافظ صاف، از آنجا به بعد یکبهیک با سهم.
یعنی همان چیزی که یک سهامدارِ بیمهشده دارد. کف زیان شما یک عدد ثابت است و هرچه سهم پایینتر برود همان میماند؛ و از اعمال پوت محافظ به بالا، هر ریال رشد سهم یک ریال به شما میرسد، بدون سقف.
سه پا
| پا | موقعیت | نقشش |
|---|---|---|
| 1 | خرید اختیار خرید با اعمال پایینتر | نیمهٔ بالایی سهم مصنوعی |
| 2 | فروش اختیار فروش با همان اعمال | نیمهٔ پایینی سهم مصنوعی — پول میآورد |
| 3 | خرید اختیار فروش با اعمال بالاتر | بیمه؛ کف را میبندد |
هر سه روی یک نماد و یک سررسیدند. دو پای اول باید روی یک قیمت اعمال باشند — این شرط چیزی نیست که بشود از آن گذشت، چون سهم مصنوعی فقط در همان حالت دقیقاً مثل سهم رفتار میکند.
اگر با اختیار فروش راحت نیستید، اول پوت آپشن چیست؟ را بخوانید.
چرا کال + پوت میشود سهم
این تنها بخشی از مقاله است که کمی فکر میخواهد، و ارزشش را دارد چون بعد از فهمیدنش کل خانوادهٔ استراتژیهای «مصنوعی» برایتان روشن میشود.
کال خریداریشده زیر قیمت اعمال صاف است و بالای آن رشد میکند. پوت فروختهشده بالای قیمت اعمال صاف است و پایین آن زیان میدهد. وقتی هر دو را روی یک قیمت اعمال بگذارید، هرکدام دقیقاً همان نیمهای را پر میکند که دیگری صاف است — و آنچه میماند یک خط 45 درجه است، یعنی رفتار خودِ سهم.
تفاوت مهم با سهم واقعی: سهم مصنوعی سود نقدی مجمع به شما نمیدهد، حق تقدم ندارد، و در مجمع رأی ندارد. فقط حرکت قیمت را بازتولید میکند. جزئیات بیشتر در خرید مصنوعی سهم.
سه عددی که باید قبل از ورود بنویسید
| مقدار | فرمول | چه میگوید |
|---|---|---|
| خالص پرداختی | پریمیوم کال + پریمیوم پوت محافظ − پریمیوم پوت فروختهشده | پولی که واقعاً از جیبتان میرود |
| قیمت تمامشدهٔ مؤثر | اعمال مصنوعی + خالص پرداختی | انگار سهم را به این قیمت خریدهاید — و همان نقطهٔ سربهسر است |
| کف زیان | اعمال محافظ − اعمال مصنوعی − خالص پرداختی | بدترین حالت؛ اگر مثبت شود یعنی سود تضمینی |
| بیشترین سود | سقف ندارد | به رشد سهم گره خورده |
| سرمایهٔ درگیر | خالص پرداختی + وجه تضمین پوت فروختهشده | پولی که تا سررسید بلوکه میماند |
عددی که واقعاً تصمیم میگیرد قیمت تمامشدهٔ مؤثر است. آن را با قیمت روزِ سهم مقایسه کنید: اگر بالاتر است، دارید گرانتر از بازار «سهم» میخرید و باید بدانید بابت چه — معمولاً بابت همان بیمهای که خریدهاید. اگر این تفاوت برایتان زیاد است، بیمه گران است.
مثال عددی
سهمی امروز 20,000 ریال است و شما این سه قرارداد را میبندید (اندازهٔ قرارداد 1,000 سهم):
| پا | قیمت اعمال | پریمیوم هر سهم | جریان نقدی |
|---|---|---|---|
| خرید اختیار خرید | 18,000 | 2,400 | −2,400,000 ریال |
| فروش اختیار فروش | 18,000 | 500 | +500,000 ریال |
| خرید اختیار فروش محافظ | 20,000 | 1,200 | −1,200,000 ریال |
| خالص پرداختی | −3,100,000 ریال | ||
- قیمت تمامشدهٔ مؤثر: 18,000 + 3,100 = 21,100 ریال — یعنی 5.5٪ بالاتر از قیمت روز. همین تفاوت، بهای بیمه است.
- کف زیان: 20,000 − 18,000 − 3,100 = 1,100 ریال زیان برای هر سهم، یعنی 1,100,000 ریال — و بیشتر از این نمیشود، حتی اگر سهم به صفر برسد.
| سهم در سررسید | چه اتفاقی میافتد | نتیجه |
|---|---|---|
| 12,000 (ریزش شدید) | پوت محافظ کف را نگه میدارد | 1,100,000 زیان |
| 18,000 (روی اعمال مصنوعی) | هنوز زیر پوت محافظ — همان کف | 1,100,000 زیان |
| 20,000 (بدون تغییر) | دقیقاً روی اعمال محافظ؛ هنوز کف | 1,100,000 زیان |
| 21,100 (سربهسر) | رشد، خالص پرداختی را جبران کرد | صفر |
| 25,000 | رشد یکبهیک بالای اعمال محافظ | 3,900,000 سود |
سه ردیف اول را کنار هم ببینید: چه سهم به 12,000 برسد چه 20,000، نتیجهٔ شما یکی است. این همان «کف صاف» است — و دلیل اینکه این استراتژی برای کسی ساخته شده که از ریزش میترسد.
حالت سود تضمینی
کف زیان یک تفریق ساده است: فاصلهٔ دو اعمال منهای خالص پرداختی. هیچ قانونی نمیگوید نتیجه باید منفی باشد.
اگر قیمتهای بازار طوری بنشینند که خالص پرداختی از فاصلهٔ دو اعمال کمتر شود، کف بالای صفر میافتد و منحنی دیگر هیچجا خط صفر را قطع نمیکند. در آن حالت نقطهٔ سربهسری وجود ندارد: در هر قیمتی، حتی صفر شدن سهم، شما سود کردهاید.
در مثال بالا اگر خالص پرداختی بهجای 3,100 برابر 1,500 بود، کف میشد 500 ریال سود به ازای هر سهم — بدون هیچ سناریوی زیانی.
قبل از هیجانزده شدن، سه چیز را بررسی کنید: این حالت معمولاً از یک قیمت غیرواقعی در یکی از سه پا میآید (سرخط خرید یا فروشی که حجم ندارد)، بستن هر سه پا همزمان لازم است تا سود واقعاً قفل شود، و کارمزد معامله و اعمال میتواند همان حاشیهٔ نازک را ببلعد. فرمول این حالت را «سود تضمینی» مینامد و فیلتری هم برایش دارد.
در برابر مرید پوت واقعی
| مرید پوت واقعی | مرید پوت مصنوعی | |
|---|---|---|
| سهم میخرید؟ | بله | خیر |
| سرمایهٔ نقدی | قیمت کامل سهم + پریمیوم پوت | خالص پرداختی، خیلی کمتر |
| وجه تضمین | ندارد | دارد، بابت پوت فروختهشده |
| سود مجمع و حق تقدم | میگیرید | نمیگیرید |
| تعداد پا برای بستن | دو | سه |
| ریسک کال مارجین | ندارد | دارد |
مزیت اصلی روشن است: همان شکل سود و زیان با سرمایهٔ خیلی کمتر. ولی بخشی از آن سرمایهٔ آزادشده به وجه تضمین میرود، و وجه تضمین برخلاف سهم میتواند در نوسان شدید بالا برود و شما را به تأمین وجه مجبور کند. سهمی که خریده باشید هیچوقت از شما پول بیشتری نمیخواهد؛ پوت فروختهشده میخواهد.
سه چیزی که میتواند خراب شود
- اعمال پوت فروختهشده. اگر سهم بریزد، پوتی که فروختهاید ممکن است اعمال شود و سهم را — به قیمت اعمال، بالاتر از بازار — روی دستتان بگذارد. پوت محافظ زیانتان را محدود نگه میدارد، ولی باید توان مالی عبور از خودِ لحظهٔ تحویل را داشته باشید.
- وجه تضمین. در نوسان شدید بالا میرود، درست همان وقتی که کمترین انعطاف را دارید.
- نقدشوندگی هر سه پا. برای بستن موقعیت باید هر سه قرارداد معامله شوند. یک پای کممعامله کافی است تا نتوانید خارج شوید یا با قیمت بد خارج شوید.
نکتهٔ مشترک هر سه: هیچکدام روی نمودار سود و زیان دیده نمیشوند. آن نمودار فرض میگیرد تا سررسید میمانید و همهچیز طبق قرارداد پیش میرود.
چهار نکته که مخصوص بازار ایران است
- سه پا یعنی سه بار کارمزد و سه شکاف خرید و فروش. در مقایسه با یک موقعیت دوپایه، هزینهٔ ورود و خروج محسوستر است. قبل از اینکه ذوق «سود تضمینی» کنید، کارمزدها را از آن کم کنید.
- سود نقدی مجمع به شما نمیرسد. سهم مصنوعی فقط قیمت را بازتولید میکند. اگر نماد در بازهٔ موقعیت مجمع دارد، این تفاوت به سود واقعیتان میخورد.
- تعدیل قرارداد بعد از افزایش سرمایه، هر سه پا را با هم عوض میکند. رابطهٔ بین دو اعمال ممکن است همان نماند و کفی که حساب کرده بودید جابهجا شود.
- در صف، بستن موقعیت سهپایه عملاً ممکن نیست. اندازهٔ موقعیت را طوری بگیرید که ماندن تا سررسید هم قابل تحمل باشد.
پنج اشتباه رایج
- نگذاشتن دو پای مصنوعی روی یک قیمت اعمال. آن وقت دیگر سهم مصنوعی ندارید و شکل سود و زیان چیز دیگری میشود.
- مقایسهٔ سود با خالص پرداختی بهجای سرمایهٔ درگیر. وجه تضمین هم پول شماست و بلوکه میماند.
- فراموش کردن قیمت تمامشدهٔ مؤثر. اگر 5٪ بالاتر از بازار «سهم» خریدهاید، سهم باید دستکم همانقدر رشد کند تا فقط سر به سر شوید.
- اعتماد به «سود تضمینی» بدون بررسی حجم. قیمتی که پشتش حجم نیست، قیمت نیست.
- باز کردن موقعیت بزرگتر از توان تأمین وجه تضمین. این تنها ریسکی است که میتواند شما را در بدترین لحظه به بستن اجباری مجبور کند.
کجا به کار میآید و کجا نه
وقتی منطقی است که: صعودی هستید ولی نگران ریزش؛ نمیخواهید پول کل سهم را بخوابانید؛ توان تأمین وجه تضمین را دارید؛ و هر سه قرارداد لازم نقدشوندهاند.
و وقتی نیست که: سهم را برای سود مجمع یا بلندمدت میخواهید (پروتکتیو پوت واقعی بهتر است)؛ نگران ریزش نیستید (خرید مصنوعی سهم سادهتر و ارزانتر است)؛ یا اصلاً نمیخواهید با وجه تضمین سر و کله بزنید — که در آن حالت لانگ کال شکل تقریباً مشابهی با یک پا به شما میدهد.
در آپشنباز چطور پیدایش کنم؟
پیدا کردن ترکیب درست بین سه قرارداد — آن هم طوری که کف زیان قابل قبول باشد — دستی عملاً شدنی نیست. مرید پوت مصنوعی یکی از استراتژیهای آمادهٔ دیدهبان است و همین کار را روی کل بازار انجام میدهد:
- به دیدهبان آپشن بروید و در نوار ابزار را بزنید.
- از فهرست، مرید پوت مصنوعی را انتخاب و به فرمولهای خود اضافه کنید. ستونش کف زیان، سربهسر و فاصله تا سربهسر را کنار هم نشان میدهد.
- اگر دنبال حالت نادر «سود تضمینی» هستید، فیلتر مخصوصش را روشن کنید تا فقط همان ترکیبها بمانند.
راهنمای گامبهگامِ تنظیمات، فیلترها و خواندن ستون: پیادهسازی مرید پوت مصنوعی در دیدهبان · نسخهٔ واقعی همین شکل: پیادهسازی پروتکتیو پوت · فهرست کامل: استراتژیهای دیدهبان.
جمعبندی
مرید پوت مصنوعی یک ترفند سرمایه است: همان «سهم بیمهشده» را میسازد بدون اینکه پول سهم را بخوابانید. شکل سود و زیانش هم ساده است — کف صاف، بعد رشد یکبهیک.
قبل از ورود دو عدد را بنویسید: قیمت تمامشدهٔ مؤثر (و اختلافش با قیمت روز، که همان بهای بیمه است) و کف زیان به ریال. اگر بهای بیمه برایتان زیاد است، اعمال محافظِ پایینتری انتخاب کنید؛ اگر کف زیان بزرگ است، موقعیت را کوچکتر کنید.
و یادتان باشد ریسک واقعی این استراتژی روی نمودارش دیده نمیشود — در وجه تضمین و نقدشوندگیِ سه پاست. وقتی اینها را سنجیدید، همین استراتژی را در دیدهبان روی کل بازار اسکن کنید.