دارایی پایه در اختیار معامله کالایی | طلا، نقره، مس و صندوق ها

اینجا دارایی پایه یک سهم نیست

در اختیار معاملهٔ سهام، اعمال یعنی سهم جابه‌جا می‌شود؛ چیزی که هم می‌شناسیدش و هم هر روز معامله‌اش می‌کنید. در بورس کالا سه چیز متفاوت می‌تواند به شما برسد: یک گواهی سپردهٔ کالایی که پشتوانه‌اش کالای انبارشده است، یک واحد از صندوق کالایی، یا در نوع سومی از قرارداد، یک موقعیت باز در بازار آتی.

پس پیش از هر محاسبه‌ای، یک سؤال ساده جواب می‌خواهد: اگر این قرارداد اعمال شود، دقیقاً چه چیزی در کد بورسی من می‌نشیند و با آن چه می‌توانم بکنم؟ نوع اختیار خرید و فروش در هر سه حالت یکی است — تفاوت در چیزی است که تحویل می‌شود.

از این سه، امروز دو تای اول زنجیرهٔ فعال دارند. نوع سوم — اختیار مبتنی بر قرارداد آتی — در بازار ما تعریف شده ولی در زمان نوشتن این متن هیچ زنجیرهٔ بازی از آن وجود ندارد.

امروز اختیار روی چه دارایی‌هایی هست

در 1405/06/06 روی هفت دارایی پایه در بورس کالا قرارداد اختیار باز بود: سه گواهی سپرده و چهار صندوق کالایی.

این جدول یک عکسِ لحظه است، نه یک قاعده. زنجیره‌ها باز و بسته می‌شوند و دارایی تازه اضافه می‌شود، پس اگر امروز می‌خوانیدش، فهرست زنده را از دیده‌بان بورس کالا بگیرید — روش کارش در بخش پایانی همین مقاله آمده.

اگر می‌خواهید بدانید نماد هر قرارداد چطور به دارایی پایه‌اش وصل می‌شود — دو حرف اول نماد، کد ماه سررسید و عددی که قیمت اعمال را فشرده نگه می‌دارد — همه‌اش در شکل و ساختار قراردادهای اختیار معامله کالایی باز شده است.

گواهی سپردهٔ فعال زیاد است، اختیارِ فعال کم

پرتکرارترین سؤالی که خواننده‌ها با آن به این صفحه می‌رسند این است که «در حال حاضر گواهی سپرده کدام دارایی فعال است». جواب کوتاه: گواهی سپردهٔ پیوسته روی خیلی چیزها فعال است — از قیر و پسته و میلگرد تا سنگ آهن، شمش سرب، شمش روی و تمام سکه — ولی قرارداد اختیار فقط روی سه‌تای آن‌ها باز است.

در همان تاریخ، از یازده گواهی سپردهٔ پیوسته‌ای که در حال معامله بودند، تنها شمش طلا، شمش نقره و مس کاتد زنجیرهٔ اختیار داشتند. بقیه گواهی‌های کاملاً سالم و معامله‌شونده‌ای‌اند که هیچ قرارداد اختیاری روی آن‌ها نوشته نشده.

این تمایز به‌درد می‌خورد چون خیلی وقت‌ها منبعِ سردرگمی است: فهرست گواهی‌های سپرده را می‌بینید، اسم کالایی را در آن پیدا می‌کنید و نتیجه می‌گیرید اختیارش هم هست. برای فهمیدن اینکه گواهی سپرده خودش چیست و چطور معامله می‌شود، گواهی سپرده کالایی چیست نقطهٔ شروع است.

اندازهٔ قرارداد، عددی که باید هر بار بخوانید

در اختیار سهام اندازهٔ قرارداد همیشه هزار سهم است و بعد از مدتی از یادتان می‌رود که اصلاً پارامتری بوده. در بورس کالا این عدد یا یک است یا ده، و — مهم‌تر — از روی خانوادهٔ دارایی پایه قابل حدس زدن نیست.

هر سه گواهی سپرده اندازهٔ یک واحدی دارند. ولی بین چهار صندوق، سه‌تایشان ده واحدی‌اند و صندوق طلای لوتوس یک واحدی است، چون ارزش هر واحدش به‌مراتب بزرگ‌تر از بقیه است. یعنی «صندوق است پس ده واحد است» یک استدلال غلط است.

عملاً یعنی پیش از هر محاسبهٔ پریمیوم و وجه تضمین، اندازهٔ همان قرارداد را از مشخصاتش بخوانید. یک صفر جابه‌جا، همهٔ اعداد بعدی را با خودش می‌برد.

گواهی سپرده چه تعهدی با خودش می‌آورد

وقتی اختیارِ گواهی سپرده اعمال شود، چیزی که به کد شما می‌نشیند یک برگهٔ نمایندهٔ کالای انبارشده است — به تعبیر رایج، قبض انبار. می‌توانید آن را مثل هر نماد دیگری بفروشید و همان‌جا از ماجرا بیرون بیایید.

ولی گزینهٔ دوم هم واقعی است و ندانستنش گران تمام می‌شود: گواهی سپرده برگه‌ای بی‌زمان نیست. اگر تا مهلت مقرر نفروشیدش، تکلیف تحویل فیزیکی کالا با شماست. برای شمش طلا این یعنی مراجعه و تحویل گرفتن، نه یک تسویهٔ نقدیِ خودکار.

مسیر کامل کشف قیمت تا تحویل فیزیکی، با جزئیات عملیاتی‌اش، در راهنمای عملیاتی گواهی سپرده کالایی آمده است. اگر هدفتان از اول همین بوده — قفل کردن قیمت طلا برای خرید آینده — پیش خرید طلا با اختیار معامله همان کاربرد را قدم‌به‌قدم نشان می‌دهد.

وقتی دارایی پایه یک واحد صندوق است

چهار دارایی پایهٔ دیگر صندوق‌اند، نه گواهی. یعنی بین شما و فلز یک لایه اضافه وجود دارد: صندوق دارایی را نگه می‌دارد و شما واحدی از صندوق را دارید. اعمال هم همین را به شما می‌دهد؛ نه شمش، نه سکه.

نتیجهٔ عملی‌اش یک ریسک اضافه است که در اختیارِ گواهی سپرده وجود ندارد. قیمت تابلوی یک صندوق همیشه با ارزش خالص دارایی‌هایش برابر نیست و می‌تواند بالاتر یا پایین‌تر معامله شود. قرارداد اختیار روی قیمت تابلو بسته می‌شود، پس آن فاصله مستقیم در سود و زیان شما می‌نشیند.

در عوض، صندوق تعهد تحویل فیزیکی ندارد: بدترین حالتش این است که واحدی در پرتفوی‌تان بماند که هر روز قابل فروش است.

تمام سکه: گواهی هست، اختیار نیست

این بند را جدا نوشته‌ایم چون رایج‌ترین اشتباه همین‌جاست، و نسخهٔ قبلی همین مقاله هم مرتکبش شده بود. گواهی سپردهٔ تمام سکه یک نماد فعال و در حال معامله است و قیمت زنده دارد؛ ولی در 1405/06/06 هیچ زنجیرهٔ اختیارِ بازی روی آن وجود نداشت.

اگر دنبال موقعیتی با پشتوانهٔ سکه هستید، راهش امروز از صندوق کهربا می‌گذرد که پشتوانه‌اش سکهٔ طلاست و روی آن اختیار باز است — نه از گواهی سپردهٔ خودِ سکه.

قاعدهٔ کلی که این مورد را جمع می‌کند: وجود دارایی، وجود بازار مشتقه روی آن را تضمین نمی‌کند. همیشه از سمت زنجیرهٔ اختیار نگاه کنید، نه از سمت فهرست دارایی‌ها.

فهرست زنده را کجا ببینید

هر فهرستی که در یک مقاله بنویسیم، بالاخره کهنه می‌شود؛ همان اتفاقی که برای نسخهٔ قبلی این مقاله افتاد. راه پایدارتر این است که جای خواندن فهرست را بلد باشید.

به دیده‌بان آپشن بورس کالا بروید (راهنمای دیده‌بان بورس کالا). هر قراردادی که امروز زنجیرهٔ باز دارد آنجاست، و ستون نماد پایهٔ کنار هر ردیف دقیقاً همین فهرستی است که این مقاله دربارهٔ آن حرف می‌زند.

سررسیدها هم همان‌جا دیده می‌شوند، و چون هر دارایی پایه سررسیدهای خودش را دارد، این کوتاه‌ترین راه برای دیدن اینکه امروز واقعاً چه چیزی قابل معامله است.

سه اشتباه رایج

یک: فرض اینکه اندازهٔ قرارداد هزار است. در بورس کالا یک یا ده است. هر محاسبه‌ای که با هزار شروع شود، از همان اول سه صفر خطا دارد.

دو: یکی گرفتن گواهی سپرده با اختیارِ آن. گواهی سپردهٔ فعال زیاد است و اختیارِ فعال کم؛ فهرست دومی را از دیده‌بان بگیرید نه از فهرست گواهی‌ها.

سه: انتظار تسویهٔ نقدی خودکار. اگر اعمال به گواهی سپرده ختم شود، یک دارایی واقعی با مهلت و تعهد تحویل به شما رسیده است. تصمیم فروش یا تحویل با شماست و خودبه‌خود گرفته نمی‌شود.