وقتی شرکت سود نقدی تقسیم میکند یا سرمایهاش را افزایش میدهد، قیمت سهم پایه پایین میآید — ولی این اتفاق نباید دارندهٔ قرارداد اختیار را برنده یا بازنده کند. برای همین بورس پیش از بازگشایی نماد، قیمت اعمال و اندازهٔ قرارداد را تعدیل میکند. این مقاله فرمول رسمی هر دو حالت را با یک مثال کامل میآورد، یک رابطه را نشان میدهد که با آن میتوانید در ده ثانیه صحت اعداد قرارداد خودتان را بسنجید، و میگوید بعد از تعدیل در آپشنباز دقیقاً چه چیزی خودکار اصلاح میشود و چه چیزی نه.
چرا تعدیل لازم است
قرارداد اختیار، حقِ خرید یا فروش سهم در قیمتی مشخص است. اگر شرکت سرمایهاش را 150 درصد افزایش دهد، قیمت هر سهم بهطور مکانیکی به کمتر از نصف میرسد — بدون اینکه ارزش شرکت تغییری کرده باشد. حالا اگر قیمت اعمال سر جای خودش بماند، هر اختیار خریدی یکشبه بیارزش میشود و هر اختیار فروشی سود بادآورده میگیرد؛ صرفاً به این دلیل که واحدِ شمارش عوض شده است.
تعدیل، همین را جبران میکند. کاری است که بورس پیش از بازگشایی نماد و بدون دخالت شما انجام میدهد، و هدفش این است که موقعیت شما بعد از اقدام شرکتی دقیقاً همان چیزی باشد که قبلش بود.
توقف و بازگشایی نماد
نماد معاملاتی قراردادهای اختیار، همزمان با دارایی پایه در بازار نقد و به همان روش متوقف و بازگشایی میشود. تعدیل در همین فاصلهٔ توقف انجام میگیرد، پس وقتی نماد باز شد اعداد جدید از همان لحظه معتبرند و معاملهٔ اول روی همانها انجام میشود.
این با توقف نماد در روز سررسید فرق دارد؛ آن حالت تکلیف دیگری برای اعمال قرارداد میسازد که در توقف نماد پایه در سررسید جداگانه توضیح داده شده است.
تقسیم سود: کسر مبلغ از قیمت اعمال
تصویب تقسیم سود در مجمع، قیمت سهم را به اندازهٔ همان سود پایین میآورد. پس تعدیل هم یک تفریق ساده است و هیچ نسبتی در کار نیست:
در این حالت اندازهٔ قرارداد دست نمیخورد. تعداد سهامی که هر قرارداد نمایندگی میکند عوض نشده؛ فقط قیمتی که در آن اعمال میشود پایین آمده است.
افزایش سرمایه: تعدیل با نسبت
افزایش سرمایه قیمت را ضربدری تغییر میدهد، نه با کم کردن یک مبلغ. پس اول باید قیمت تئوریک سهم پس از بازگشایی به دست بیاید:
و بعد همان نسبتی که به قیمت سهم خورده، به قیمت اعمال هم میخورد:
اندازهٔ قرارداد چطور عوض میشود
چون قیمت اعمال با یک نسبت کوچک شده، اندازهٔ قرارداد باید با همان نسبت بزرگ شود:
در حالت افزایش سرمایه، همین رابطه شکل سادهتری هم دارد که جواب یکسانی میدهد: اندازهٔ قرارداد × (1 + درصد افزایش سرمایه ÷ 100).
تعداد قراردادهای شما عوض نمیشود. اگر 10 قرارداد داشتید، بعد از تعدیل هم 10 قرارداد دارید — ولی هر کدام نمایندهٔ سهام بیشتری است. عددی که در تابلو کوچکتر شده، قیمت اعمال است نه ارزش موقعیت شما.
مثال کامل: مجمع عادی و فوقالعاده
سهمی را در نظر بگیرید که در مجمع عمومی عادی سالیانه سود نقدی تقسیم کرده و بعد در مجمع فوقالعاده افزایش سرمایه داده است. مشخصات اولیه:
| سود نقدی مصوب مجمع | 82 تومان |
| درصد افزایش سرمایه | 150% |
| قیمت پایانی پیش از بسته شدن نماد | 813 تومان |
| قیمت اعمال اولیه | 1,000 تومان |
| اندازهٔ قرارداد اولیه | 1,000 سهم |
حالا چهار گام، به همان ترتیبی که رویدادها اتفاق افتادهاند:
| گام | چه چیزی | فرمول | محاسبه | نتیجه |
|---|---|---|---|---|
| 1 | قیمت اعمال پس از تقسیم سود | قیمت اعمال − سود نقدی | 1,000 - 82 | 918 تومان |
| 2 | قیمت تئوریک سهم | قیمت پایانی ÷ (1 + درصد ÷ 100) | 813 ÷ 2.5 | 325.2 تومان |
| 3 | قیمت اعمال نهایی | قیمت اعمال × (تئوریک ÷ پایانی) | 918 × (325.2 ÷ 813) | 367.2 تومان |
| 4 | اندازهٔ قرارداد | اندازه × (قیمت پایانی ÷ تئوریک) | 1,000 × (813 ÷ 325.2) | 2,500 سهم |
ترتیب این دو رویداد اهمیت دارد: افزایش سرمایه روی نتیجهٔ تقسیم سود اعمال میشود، یعنی روی 918 و نه روی 1,000. اگر جایشان را عوض کنید عدد نهایی غلط درمیآید.
رابطهای که با آن اعداد را بسنجید
هدف تعدیل این است که ارزش موقعیت دستنخورده بماند، و همین یک رابطهٔ ساده میسازد: حاصلضرب قیمت اعمال در اندازهٔ قرارداد باید پیش و پس از تعدیل یکی باشد.
در مثال بالا: 918 × 1,000 برابر 918,000 است و 367.2 × 2,500 هم همان 918,000. همین برای خودِ سهم هم برقرار است: 813 × 1,000 و 325.2 × 2,500 هر دو 813,000 میشوند.
این تنها چیزی است که برای بررسیِ قرارداد خودتان لازم دارید. اگر دو حاصلضرب برابر نشدند، یا یکی از اعداد را اشتباه برداشتهاید یا اعداد جدید هنوز در جایی که نگاه میکنید بهروز نشدهاند.
در آپشنباز چه چیزی خودکار اصلاح میشود
بعد از تعدیل، نماد قرارداد همان میماند ولی قیمت اعمالش عوض میشود. یعنی استراتژیهایی که پیش از مجمع در نمودار استراتژی ذخیره کردهاید، هنوز قیمت اعمال قدیمی را دارند و سود و زیانشان غلط محاسبه میشود.
آپشنباز این وضعیت را تشخیص میدهد و پنجرهٔ «قیمت اعمال تعدیل شده است» را نشان میدهد که استراتژیهای متأثر و قیمت اعمال قدیم و جدید هر پا را فهرست میکند. هر وقت خودتان بخواهید هم میتوانید از «تنظیمات استراتژی» یا لیست استراتژیها دکمهٔ «بررسی تعدیل قیمت اعمال» را بزنید — این بررسی استراتژیهای بایگانیشده را هم میبیند.
فقط قیمت اعمال بهروزرسانی میشود؛ قیمت ورود، تعداد و اندازهٔ قرارداد دستنخورده میمانند. این عمدی است — قیمت ورود چیزی است که واقعاً پرداختهاید و نباید بازنویسی شود. ولی یعنی اگر اقدام شرکتی اندازهٔ قرارداد را هم عوض کرده باشد (یعنی افزایش سرمایه بوده، نه فقط تقسیم سود)، آن را باید خودتان در تنظیمات استراتژی اصلاح کنید. قیمت اعمالِ درست کنار اندازهٔ قراردادِ قدیمی، سود و زیانِ غلط میدهد.
چهار اشتباه رایج
- «قیمت اعمال پایین آمده، پس قراردادم ارزانتر شده.» نه — اندازهٔ قرارداد هم بزرگتر شده و حاصلضرب ثابت مانده است.
- اعمال نسبت افزایش سرمایه روی سود نقدی. سود نقدی کم میشود، ضرب نمیشود؛ و اندازهٔ قرارداد را هم تغییر نمیدهد.
- محاسبهٔ افزایش سرمایه روی قیمت اعمال اولیه. اگر تقسیم سود زودتر بوده، مبنا همان قیمت اعمالِ کسرشده است.
- فرض اینکه تاریخ سررسید یا تعداد موقعیتها هم عوض میشود. نمیشود. اقدام شرکتی فقط دو عدد را جابهجا میکند.
یک نکتهٔ عملی هم هست: با تغییر اندازهٔ قرارداد، وجه تضمین موقعیتهای فروش هم بازمحاسبه میشود. اگر موقعیت فروش باز دارید، بعد از بازگشایی مبلغ بلوکهشده را در دیدهبان یک بار چک کنید.