پوت آپشن (Put Option) یا اختیار فروش یک قرارداد است که به خریدار حق میدهد — نه اجبار — تا دارایی پایه را تا سررسید (یا در سررسید) با یک قیمت از پیشتعیینشده بفروشد.
اگر کال را خواندهاید، پوت تقریباً آینهٔ آن روی جهت پایین است. کال: کال آپشن چیست. مفهوم کلی: اختیار معامله چیست.
به زبان خیلی ساده
سهمی حدود ۱۰٬۰۰۰ تومان است. یک پوت با قیمت اعمال ۹٬۰۰۰ میخرید و پریمیوم میپردازید.
- اگر تا سررسید سهم خیلی پایینتر از ۹٬۰۰۰ بیاید، حق فروش با قیمت ۹٬۰۰۰ ارزشمند میشود.
- اگر سهم پایین نیاید، پوت معمولاً بیارزش یا کمارزش میشود و زیان خریدار در بدترین حالت همان پریمیوم است.
تشبیه: مثل بیمه برای قیمت. بابت حق «فروش با کف قیمت» پول میدهید؛ اگر بازار ریخت، بیمه به کارتان میآید؛ اگر نریخت، فقط حق بیمه را پرداختهاید.
خریدار پوت چه حقی دارد؟
- حق فروش دارایی پایه با قیمت اعمال مشخص
- اجبار به فروش ندارد
- حداکثر زیان (خریدار خالص): پریمیوم پرداختی (+ کارمزد)
- سود بالقوه وقتی پایه قویاً نزول کند (تا نزدیک صفر قیمت پایه، منهای پریمیوم)
مثال عددی کوچک
پوت با اعمال ۹٬۰۰۰، پریمیوم ۱۵۰ تومان (مقیاس آموزشی).
- در سررسید پایه = ۹٬۵۰۰ → پوت معمولاً بیارزش؛ زیان ≈ ۱۵۰
- در سررسید پایه = ۸٬۸۵۰ → ارزش ذاتی تقریبی ۱۵۰؛ نزدیک سر به سر — نقطه سر به سر
- در سررسید پایه = ۸٬۰۰۰ → ارزش ذاتی تقریبی ۱٬۰۰۰؛ سود تقریبی ۱٬۰۰۰ − ۱۵۰ = ۸۵۰
مفاهیم کمکی: ارزش ذاتی و زمانی · وضعیت مالی. پوشش ریسک با پوت روی سهمی که دارید: مقالهٔ پرتکتیو پوت / مرید پوت در پدیا.
فروشنده پوت چه میکند؟
فروشنده پوت پریمیوم میگیرد و تعهد میدهد اگر خریدار اعمال کند، پایه را با قیمت اعمال بخرد. سودش محدود به پریمیوم است؛ اگر بازار شدید بریزد، زیان میتواند بزرگ باشد. برای مقایسهٔ هر چهار نقش: چهار موقعیتگیری.
کی سراغ خرید پوت میروند؟
- انتظار نزول پایه
- بیمه کردن سهامی که از قبل دارند (پوشش ریسک)
- شرکت در استراتژیهای چندپایهٔ بعدی (اسپرد، کولار، …)
پوت «شرط نزول یا بیمه» است — جهت، زمان و قیمت پریمیوم را با هم بسنجید.
در آپشنباز از کجا ببینید؟
- در زنجیره پوتها سمت دیگر جدولاند؛ اعمال و پریمیوم را مقایسه کنید.
- یک پای خرید پوت را در نمودار استراتژی بکشید.
- قیمت تئوری: ماشین حساب بلکشولز.
قبلش اگر نخواندهاید: کال آپشن. انواع کلی: انواع قرارداد اختیار.
اشتباهات رایج مبتدی
- خرید پوت فقط بهخاطر «احساس ترس بازار» بدون نگاه به سر به سر و زمان
- قاطی کردن پوت معمولی با اختیار فروش تبعی — آنها یکی نیستند
- فراموش کردن که فروش پوت تعهد خرید پایه میآورد
جمعبندی
پوت حق فروش با قیمت ثابت است. خریدار برای بیمه یا شرط نزول پریمیوم میدهد؛ اگر پایه پایین بیاید سود میکند و اگر نه، معمولاً حداکثر همان پریمیوم را از دست میدهد. با کال و چهار موقعیت تصویر کامل میشود.