اختیار معامله ابزاری است که روی هر دارایی قابل قیمتگذاری تعریف میشود، و سهام فقط رایجترین دارایی پایهٔ آن است. در بورس کالای ایران هم قراردادهای اختیار معامله وجود دارند — هرچند محدود. خبر خوب برای کسی که از بازار سهام میآید این است که قوانین و اصطلاحات و کل فرایند معامله یکی است؛ آنچه فرق میکند چند جزئیات اجرایی است: کدگیری، کارگزاری، حساب بانکی و شکل نماد.
اختیار معامله روی چه چیزهایی تعریف میشود
قراردادهای اختیار معامله بر اساس نوع دارایی پایه به انواع گوناگونی تقسیم میشوند. از مواردی که بهعنوان دارایی پایهٔ قرارداد اختیار قرار میگیرند میتوان به اوراق بهادار، ارز، شاخص سهام، طلا، فلزات، انرژی (نفت خام، گاز و برق)، فرآوردههای نفتی و محصولات کشاورزی و دامی اشاره کرد.
اختیار معاملهٔ سهام پرکاربردترین و رایجترین نوع است و در مقالات سطح مقدماتی، متوسط و پیشرفتهٔ همین سایت کامل توضیح داده شده. نوع دیگری هم در بورس کالای ایران قابل معامله است — هرچند محدود — که همان قراردادهای اختیار معاملهٔ کالایی است و در خانوادهٔ ابزار مشتقه جای میگیرد.
چقدر از دانستهٔ شما به کار میآید
قوانین، اصطلاحات کاربردی و بهطور کلی فرایند انجام معاملات اختیار کالایی با آپشن سهام یکی است. اگر در آپشن سهام فعالیت دارید و با مفاهیمش آشنایید، گام اول را سپری کردهاید و تنها در برخی جزئیات تفاوتهایی وجود دارد.
در ادامه دقیقاً همان تفاوتها را یکییکی میبینیم.
در بازار ما چه چیزی فعال است
فهرست بالا آنچه را نشان میدهد که در دنیا روی آن اختیار معامله نوشته میشود. در بورس کالای ایران دامنه باریکتر است.
قراردادهای اختیار کالایی در حال حاضر روی دو خانواده تعریف شدهاند: گواهیهای سپردهٔ کالایی فلزات — مس کاتد، شمش طلا و شمش نقره — و صندوقهای کالایی با پشتوانهٔ طلا و سکه. یعنی روی نفت و گاز و محصولات کشاورزی، دستکم فعلاً، قرارداد اختیاری وجود ندارد.
اندازهٔ قرارداد را از روی این دو خانواده حدس نزنید. هر سه گواهی سپرده یک واحدیاند، ولی بین صندوقها یکدست نیست: بیشترشان ده واحدیاند و صندوق طلای لوتوس یک واحدی است، چون ارزش هر واحدش بهمراتب بزرگتر از بقیه است و اندازه طوری انتخاب میشود که ارزش کل قرارداد در محدودهٔ نزدیکی بماند. پس اندازه را برای هر نماد از مشخصات خودش بخوانید، نه از روی خانوادهاش.
«محدود» یعنی چقدر
وقتی میگوییم «هرچند محدود»، منظور یک نسبت است، نه یک احساس.
در برابر صدها زنجیرهٔ فعال اختیار سهام، اختیار کالایی روی چند دارایی پایه تعریف شده است. نتیجهٔ عملیاش این است که پیش از ورود، نقدشوندگی همان قرارداد را ببینید — نه اندازهٔ کل بازار مشتقه را.
کدگیری: دو بازار، دو قاعده
در قدم اول نیاز به دریافت کد مشتقهٔ کالا (کد آتی) دارید، و پس از کدگیری میتوانید از طریق سامانههای آنلاین مشتقهٔ کالا معامله کنید. اینجا یک نکته هست که خیلیها برعکس فرضش میکنند.
افرادی که برای معاملات آتی کالا قبلاً کد مشتقهٔ کالا دریافت کردهاند، نیازی به کدگیری مجدد برای معاملات آپشن کالا ندارند و میتوانند با همان کد معامله کنند. در مقابل، در اختیار معاملهٔ سهام باید کد مجزایی تحت عنوان کد اختیار معامله بگیرید و کد بورسی معمولی کافی نیست.
یک کارگزاری، نه بیشتر
دقت کنید که در بورس کالا امکان انجام معامله بهصورت همزمان با بیش از یک کارگزاری وجود ندارد.
این یعنی انتخاب کارگزاری در این بازار تصمیم سنگینتری از بازار سهام است، چون نمیشود بعداً موازیاش کرد. فهرست کارگزاران فعال و دارای مجوز فعالیت در بازار مشتقهٔ بورس کالا را از سایت خودِ بورس کالا ببینید؛ برای سمت اوراق بهادار هم لیست کارگزاریهای اختیار معامله را داریم.
دو حساب بانکی با دو نقش
در فرایند کدگیری، در حال حاضر فقط میتوانید در یکی از بانکهای ملت یا سامان دو حساب بانکی باز کنید — و این دو حساب کار متفاوتی میکنند.
یکی از این حسابها بهعنوان «حساب در اختیار بورس» یا حساب عملیاتی شناخته میشود: شمارهحسابی به نام مشتری که او تنها میتواند وجه به آن واریز کند و حق برداشت از آن را ندارد. بورس کالا از این حساب برای تسویهٔ معاملات استفاده میکند و برداشت صرفاً توسط بورس کالا و پس از درخواست مشتری انجام میشود.
حساب دیگر «حساب پشتیبان» یا «حساب شخصی» است که زمانی استفاده میشود که بخواهید از حساب در اختیار بورس وجه برداشت کنید: درخواستتان را به بورس کالا اعلام میکنید، بورس وجه را از حساب عملیاتی برداشت و به حساب شخصی منتقل میکند. این حساب به حساب در اختیار بورس متصل است و تنها برای همین کار به کار میرود.
مسیر پول و تسویه
اگر بخواهیم کل مسیر را یکجا ببینیم، سه ایستگاه دارد.
موجودی حساب عملیاتی همان چیزی است که توان معاملاتی شما را میسازد، چون اتاق پایاپای از همین حساب برای تسویه استفاده میکند. این جزئیات اجرایی است و ممکن است تغییر کند — پیش از اقدام، وضعیت روز را از کارگزاریتان بپرسید.
پیش از اولین معامله
جمعبندی آنچه لازم دارید:
سه مورد اول یکبار انجام میشوند. مورد چهارم را هر بار باید تازه ببینید: دورههای معاملاتی فعال و زنجیرهٔ قراردادهای هر نماد را از سایت بورس کالا بگیرید. و پیش از ثبت اولین سفارش، شکل و ساختار نماد قراردادهای کالایی را بخوانید — چون نماد کالایی را میشود خواند، ولی عدد انتهایش آن چیزی نیست که بهنظر میرسد.