سامانهٔ معاملاتی آنلاین همان نرمافزاری است که سفارش شما را به بازار میرساند — و برای معاملهگر اختیار معامله اهمیتش خیلی بیشتر از معاملهگر سهم است، چون آپشن چیزهایی از پنل میخواهد که سهم نمیخواهد: وجه تضمین، وثیقه و فریز دارایی، اعمال، و اجرای همزمان چند پایه. این مقاله اول میگوید این سامانهها از کجا آمدند و چه چیزی را باید در آنها بسنجید، بعد سه سامانهای را معرفی میکند که بستر معاملات آپشن را فراهم کردهاند.
سامانهٔ معاملاتی چیست و از کجا میآید
سامانههای معاملاتی آنلاین در واقع همان نرمافزارهای تسهیلکنندهٔ معاملات سهام و سایر اوراق بهادار قابل معامله در بورساند. نکتهای که کمتر به آن توجه میشود این است که کارگزاریها پنل معاملاتی آنلاین خود را از شرکتهای توسعهٔ نرمافزار میخرند.
سامانههای معاملات آنلاین توسط تعداد اندکی از شرکتهای نرمافزاری در کشور ارائه میشود؛ این شرکتها سامانههایشان را به کارگزاران میدهند و کارگزاران عمدتاً با کمک چند سامانهٔ معاملاتی مشخص، بستر معاملات آنلاین را برای مشتریانشان فراهم میکنند. با این حال برخی کارگزاران هم بهمنظور ارتقای سامانهٔ خود و جلب مشتری، سامانههای انحصاری با طراحی و محیط متفاوت دارند. یعنی وقتی کارگزاری انتخاب میکنید، سامانهٔ معاملاتیتان را هم انتخاب کردهاید.
از تالار شیشهای تا معاملات برخط
در گذشته انجام معاملات بهصورت مراجعهٔ حضوری به تالار شیشهای بورس بود که قدیمیهای بورس با آن آشنا هستند. بعد ثبت درخواست خرید یا فروش بهصورت تماس تلفنی انجام میشد: سفارش توسط یک کارگزار دریافت و ثبت میشد و در صورت وجود خریدار یا فروشندهٔ مقابل در قیمت مورد نظر، فرایند انطباق (matching) صورت میگرفت.
بهتدریج و با توسعهٔ تکنولوژی و طراحی زیرساخت مناسب، بستر آنلاینی برای ثبت و انجام معاملات بهصورت برخط توسط خود سهامداران و سرمایهگذاران فراهم شد تا بتوانند بدون واسطه این کار را انجام دهند. سیستمهای معاملاتی را میتوان یکی از تحولات بسیار مهم در حوزهٔ خرید و فروش اوراق بهادار دانست.
مشکلاتی که روش قبلی داشت
روش تلفنی سه مشکل داشت که هر سه از یک جا میآمدند.
این فرایند روند معاملات را به کندی پیش میبرد، و مشکلاتی مثل بروز اشتباه و ثبت غلط سفارشها توسط کارگزاران — بهعلت مشغله و حجم بالای سفارشها — و عقب ماندن سهامداران از جریان بازار به همراه داشت.
آپشن از پنل چه میخواهد
در سالهای اخیر، در کنار معاملات سهام، معاملات اوراق مشتقه جهت پوشش ریسک مورد توجه معاملهگران قرار گرفته که نیازمند بستر معاملاتی خاص خودش است.
یک پنل برای معاملهٔ سهم فقط باید سفارش خرید و فروش را بگیرد. برای آپشن باید وجه تضمین را مدیریت کند، وثیقه و فریز دارایی را انجام دهد، در سررسید تسویهٔ نقدی یا تسویهٔ فیزیکی را پشتیبانی کند، و اجازه دهد چند پایهٔ یک استراتژی پشت سر هم و سریع اجرا شوند. به همین دلیل پنلی که برای سهم عالی است، لزوماً برای آپشن مناسب نیست.
وثیقه در برابر بلوکه شدن نقد
یکی از تفاوتهایی که برای استراتژیستها بیش از همه اهمیت دارد، نحوهٔ تأمین تضمین است.
وقتی وجه نقد بلوکه میشود، آن پول تا بسته شدن موقعیت در دسترس شما نیست و قدرت خریدتان را از دست میدهید. وقتی بهجای آن سهم یا قرارداد توثیق میشود، داراییای که از قبل داشتید نقش تضمین را بازی میکند و نقدینگیتان دستنخورده میماند. برای کسی که چند استراتژی همزمان باز دارد، همین یک تفاوت تعیین میکند چند موقعیت میتواند داشته باشد.
سامانههای ارائهدهندهٔ بستر آپشن
در ادامه به معرفی سامانههایی میپردازیم که بستر فنی معاملات آپشن را ارائه کردهاند. توجه داشته باشید که این توصیفها وضعیت زمان نگارش این مقاله است و سامانهها بهروزرسانی میشوند.
سامانهٔ صحرا — شرکت رهپویان پردازش گستر صحرا این سامانه را در زمینهٔ اختیار معامله ارائه کرده است (نحوهٔ معامله و تسویه در این سامانه در مقالهٔ جداگانهای توضیح داده شده). از ویژگیهای حائز اهمیت این سامانه میتوان به امکان توثیق قرارداد و سهام بهجای بلوکه کردن وجه نقد در برخی استراتژیها اشاره کرد.
سامانهٔ آنلاین پلاس — شرکت تدبیر پرداز ارائهدهندهٔ آن است (نحوهٔ معامله و تسویه در این سامانه هم در همان مقالهٔ جداگانه آمده). در گذشته امکان وثیقهٔ سهم یا قرارداد در این پنل امکانپذیر نبود و با وجود ظاهر کاربرپسندی که داشت، یکی از معایب بزرگ این سامانه برای استراتژیستها محسوب میشد. البته در حال حاضر نیز فرایند فریز و وثیقه در تدبیر بهصورت خودکار انجام نمیشود و کارگزارانی که خدمات اختیار معامله را با این سامانه ارائه میدهند، این درخواستها را بهصورت جداگانه ثبت میکنند.
سامانهٔ امکس — شرکت توسعه ابزار بازار سرمایه جدیداً سامانهٔ امکس را رونمایی کرده که علاوه بر داشتن مزیتهای هر دو سامانهٔ پیشین، امکان مدیریت بهتر پرتفوی را فراهم آورده است.
چرا یکصفحه بودن مهم است
بهعنوان مثال، در سامانهٔ صحرا امکان خرید و فروش سهم و اختیار در یک صفحه قابل مشاهده و اجراست، که در سرعت بخشیدن به افست استراتژیها و هج و جابهجایی استراتژی مؤثر است.
دلیل اهمیتش ساده است: تا وقتی پای دوم اجرا نشده، موقعیت شما نیمهتمام است و در همان فاصله ریسکی دارید که برایش برنامه نداشتید. هرچه فاصلهٔ میان دو اجرا کمتر باشد، احتمال اینکه قیمت وسط کار تکان بخورد کمتر است.
مرحلهٔ اضافهٔ فریز و آزادسازی
در استراتژیهایی که دارایی پایه نقش تضمین را بازی میکند، بین داشتن سهم و باز کردن موقعیت یک مرحلهٔ اضافه وجود دارد.
بهعنوان مثال هنگام اجرای کاورد کال، یک مرحلهٔ اضافهتر برای فریز یا آزادسازی سهام تعبیه شده است. و سرعت در آزادسازی و مسدودسازی سهام یا قرارداد وثیقهشده در سامانهٔ امکس بهمراتب بهتر از صحراست. برای معاملهگری که مکرر موقعیتهایش را جابهجا میکند، همین یک ویژگی میتواند تعیینکننده باشد.
هنگام انتخاب به چه نگاه کنیم
لازم به ذکر است که هنگام انتخاب کارگزاری، به سامانهٔ معرفیشده توسط آن کارگزاری، کاربری آسان و تناسب با سبک معاملاتی خودتان توجه داشته باشید.
«بهترین سامانه» وجود ندارد؛ سامانهای هست که به کار شما میآید. اگر تازه شروع کردهاید و هنوز کد معاملاتی ندارید، چطور کد اختیار معامله بگیریم نقطهٔ شروع است.
کدام بخش این مقاله زود کهنه میشود
یک نکتهٔ صادقانه برای پایان: بخشی از آنچه خواندید ماندگار است و بخشی نه.
اینکه آپشن به وثیقه و فریز نیاز دارد، اینکه سرعت اجرا در استراتژیهای چندپایه اهمیت دارد و اینکه انتخاب باید با سبک معاملاتی شما بخواند — اینها با بهروزرسانی هیچ سامانهای عوض نمیشوند. ولی اینکه کدام سامانه امروز کدام قابلیت را دارد، کدام تازه رونمایی شده و کدام کاری را هنوز دستی انجام میدهد، دقیقاً همان چیزی است که تغییر میکند. پیش از تصمیم، وضعیت روز را از کارگزاریتان بپرسید.