در بازار اختیار معامله، هر سفارشی که ثبت میکنید یا تعداد موقعیتهای باز شما را زیاد میکند یا کم — و همین، معاملات را به دو دستهٔ فزاینده و کاهنده تقسیم میکند. نکتهٔ اصلی این است که نام هر معامله از اثرش میآید، نه از خرید یا فروش بودنش: یک سفارش فروش میتواند بسته به موقعیتی که از قبل دارید، یکی از این دو باشد. این مقاله چهار نوع معامله را با یک دفترچهٔ موقعیتِ گامبهگام نشان میدهد و میگوید هرکدام با حساب و وجه تضمین شما چه میکند.
موقعیت بازِ خرید
موقعیت بازِ خرید (Long Position) وقتی ایجاد میشود که معاملهگر قرارداد را میخرد و به دارندهٔ آن تبدیل میشود. این قرارداد میتواند اختیار خرید یا اختیار فروش باشد.
در اختیار خرید، دارنده از افزایش قیمت دارایی پایه سود میکند و در اختیار فروش از کاهش آن — چون در هر دو حالت، همان حرکت باعث بالا رفتن قیمت خودِ قرارداد میشود.
موقعیت بازِ فروش
موقعیت بازِ فروش (Short Position) وقتی ایجاد میشود که معاملهگر قرارداد را میفروشد و متعهد به انجام تعهدات آن میشود.
چهار نوع معامله
تعداد موقعیتهای باز یک معاملهگر — چه خرید و چه فروش — با هر معامله تغییر میکند، و جهت این تغییر دو دسته میسازد:
- معاملهٔ فزاینده (Opening Transaction) موقعیت باز را ایجاد یا زیاد میکند. خرید فزاینده یعنی گرفتن موقعیت خرید در یک قرارداد، پس حق خرید یا حق فروش دارایی پایه در قیمت اعمال را به دست میآورید. فروش فزاینده یعنی گرفتن موقعیت فروش، پس همان حق را به طرف مقابل میدهید و متعهد میشوید.
- معاملهٔ کاهنده (Closing Transaction) موقعیت باز را میبندد یا کم میکند — همان چیزی که معاملهگران به آن موقعیت معکوس گرفتن میگویند. خرید کاهنده موقعیت باز فروش را میبندد و تعهد قبلی را از بین میبرد. فروش کاهنده موقعیت باز خرید را میبندد و حق اختیار از بین میرود.
یک سفارش، دو معنی
از همینجا یک نکتهٔ مهم بیرون میآید: سفارشِ فروش در تابلو همیشه یک شکل دارد، ولی نوعش به موقعیت فعلی شما بستگی دارد.
مثال: دفترچهٔ موقعیت
علی در ابتدا هیچ موقعیتی در یک قرارداد اختیار فروش ندارد. چهار معاملهٔ پشت سر هم انجام میدهد:
- معاملهٔ اول — خرید 10 قرارداد. چون موقعیت باز خریدش از صفر به ده میرسد، معاملهای فزاینده است.
- معاملهٔ دوم — فروش 2 قرارداد. این کاهنده است، چون موقعیت باز خریدش را از ده به هشت میرساند.
- معاملهٔ سوم — فروش 15 قرارداد، در حالی که فقط هشت موقعیت خرید دارد.
- معاملهٔ چهارم — فروش 3 قرارداد دیگر. فزاینده است، چون موقعیت باز فروشش را بیشتر میکند.
سفارشی که هم میبندد و هم باز میکند
معاملهٔ سوم از بقیه جالبتر است، چون یک سفارش واحد به دو نوع معامله تقسیم میشود:
هشتتای اول کاهندهاند و موقعیت خرید را صفر میکنند؛ هفتتای بعدی فزایندهاند و موقعیت باز فروش میسازند. یعنی وسط یک سفارش، از دارندهٔ حق به متعهد تبدیل میشوید — و از همان لحظه هم وجه تضمین لازم میشود و هم در فرایند تخصیص قرار میگیرید.
بستن دو سمت، دو نتیجهٔ متفاوت
هر دو معامله موقعیت شما را در آن قرارداد کم میکنند، ولی یکی حقی را میفروشد و دیگری تعهدی را پس میخرد؛ برای همین اثرشان بر حساب فرق میکند.
اثر بر قدرت خرید
هر یک از این چهار معامله با نقدینگی حساب شما کار متفاوتی میکند:
- خرید فزاینده وجه تضمین نمیخواهد، ولی کل پرمیوم از حساب کسر میشود.
- فروش فزاینده وجه تضمین میخواهد، چون فروشنده متعهد میشود.
- خرید کاهنده با بستن موقعیت باز فروش، بخشی از وجه تضمین را آزاد میکند — پس در زمان نیاز به نقدینگی میشود از آن استفاده کرد.
- فروش کاهنده موقعیت خرید را میبندد؛ اگر قیمت قرارداد بالا رفته باشد، پرمیوم دریافتی از هزینهٔ اولیه بیشتر است و مابهالتفاوت بهعنوان سود به حساب اضافه میشود.
چرا این تفکیک اهمیت دارد
تعداد موقعیت باز شما فقط یک عدد در پرتفوی نیست؛ تعیین میکند چقدر سرمایه بلوکه است و چه تعهدی دارید. برای همین پیش از هر سفارش موقعیت فعلیتان را ببینید و بعد از آن موقعیت تازه را دوباره بخوانید.
تعداد کلِ موقعیتهای باز در یک قرارداد — مجموع همین معاملات میان همهٔ فعالان بازار — خودش یک شاخص تحلیلی است که در موقعیت باز توضیح داده شده. و اگر میخواهید ببینید چهار حالتِ پایهای موقعیتگیری چه شکل سود و زیانی دارند، چهار موقعیتگیری اصلی جای آن است. همین تفکیک در بورس هم کاربرد دارد: وقتی عدد پایان روز یک زنجیره به سقف موقعیت باز برسد، از روز بعد معاملات فزایندهاش محدود میشود و بستن موقعیت همچنان ممکن است؛ وضعیت همهٔ زنجیرهها را در سقف موقعیتهای باز میبینید.
