کتاب فریب خورده تصادف اثر نسیم طالب

در این بخش، مفاهیم محوری کتاب را مرور می‌کنیم

یکی از بزرگ‌ترین خطاهای شناختی ما انسان‌ها این است که تمایل عجیبی داریم نقش «شانس» و «تصادف» را در زندگی نادیده بگیریم و موفقیت‌های کاملاً اتفاقی را به پای نبوغ، مهارت یا حتی تقدیر بنویسیم. این توهم دانایی در هیچ‌کجا به اندازه‌ی بازارهای مالی ویرانگر نیست؛ جایی که پدیده‌ای به نام «احمق‌های خوش‌شانس» متولد می‌شود. برخلاف مشاغلی مانند دندان‌پزشکی یا نجاری که در آن‌ها موفقیت بدون مهارتِ واقعی و صرفاً با تکیه بر شانس غیرممکن است، در وال‌استریت و بازارهای سرمایه، تصادفی بودن عنصری تعیین‌کننده است.

برای درک این موضوع، فرض کنید میلیون‌ها میمون پشت ماشین‌تحریر بنشینند و دکمه‌ها را بی‌هدف فشار دهند؛ از نظر آماری ممکن است در نهایت یکی از آن‌ها یک نمایشنامه  خلق کند. سرمایه‌گذاران آماتور نیز دقیقاً همین‌طورند. اگر گروهی متشکل از 10,000 معامله‌گر کاملاً بی‌کفایت داشته باشیم که شانس موفقیت سالانه‌ی آن‌ها تنها 45% باشد، باز هم پس از 5 سال، حدود 200 نفر از آن‌ها به‌طور متوالی سودده خواهند بود. این افراد به رزومه‌ی بی‌نقص خود می‌بالند و خود را تحلیل‌گرانی استثنایی می‌پندارند، غافل از اینکه حتی پرتاب سکه با احتمال 50% نیز از استراتژی آن‌ها منطقی‌تر است و در نهایت، قانون احتمالات یقه آن‌ها را خواهد گرفت.

دلیل اصلی افتادن در این تله، تلاش بیهوده‌ی ما برای پیش‌بینی آینده بر اساس داده‌های گذشته است. ذهن ما با دیدن هزاران قوی سفید، با قاطعیت حکم صادر می‌کند که «همه قوها سفید هستند»، درحالی‌که ظهور تنها یک «قوی سیاه» برای فروپاشی این نظریه کافی است. بازارها سیستم‌های پویایی هستند که با رفتار انسان‌ها مدام تغییر شکل می‌دهند و کشف هر الگویی، منجر به نابودی همان الگو در آینده می‌شود. با این حال، ما همچنان اصرار داریم که دنیا خطی و عادلانه است و بهترین‌ها همیشه برنده‌اند. اما واقعیت نشان می‌دهد که گاهی محصولات یا افراد متوسط صرفاً به دلیل قرار گرفتن در یک مسیر درست پیروز می‌شوند. نمونه‌ی بارز آن چیدمان کیبورد (QWERTY) است که در ابتدا برای جلوگیری از گیر کردن اهرم‌های ماشین‌تحریر طراحی شد، اما چون مردم به آن عادت کردند، به استاندارد جهانی تبدیل شد.

مغز ما برای تحلیل این پیچیدگی‌های آماری طراحی نشده، بلکه مجموعه‌ای از میان‌برهای غریزی است که باعث بروز سوگیری‌های مخربی می‌شود. ما ذاتاً «الگویاب» هستیم و حتی در اتفاقات تصادفی به دنبال روابط علت و معلولی می‌گردیم. از سوی دیگر، ذهن ما به شدت وابسته به مسیر است و نحوه رسیدن به یک نقطه، احساسات ما را تغییر می‌دهد؛ به طوری که از برنده شدن تصادفی 1,000,000 دلار بسیار خوشحال‌تر می‌شوید تا اینکه امروز 5,000,000 دلار برنده شوید و فردا 4,000,000 دلار آن را از دست بدهید، با اینکه نتیجه ریاضی در هر دو حالت کاملاً یکسان است.

احساسات نیز در این میان نقش شمشیر دولبه را بازی می‌کنند؛ آن‌ها به ما در خروج از بن‌بست‌های تصمیم‌گیری کمک می‌کنند، اما همزمان ظرفیت منطقی ما را از بین می‌برند. به همین دلیل است که ما در درک ریاضیِ ریسک به‌شدت ضعیف عمل می‌کنیم.

اگر احتمال برد در یک سرمایه‌گذاری 99.9%باشد، نباید تمام هستی خود را روی آن ریسک کنید؛ چرا که همان کسر کوچکی از احتمال شکست، می‌تواند همه‌چیز را نابود کند.

برای زنده ماندن در این دنیای تصادفی، باید رویکردی کاملاً متفاوت پیش گرفت. اولین قدم، سم‌زدایی اطلاعاتی و پرهیز از چک کردن لحظه‌ای اخبار و قیمت‌هاست. حرکات کوتاه‌مدت غالباً تصادفی‌اند و چک کردن مداوم، چیزی جز دریافت «نویز» و تحمل دردهای روانیِ ناشی از ضررهای تصادفی نیست؛ درحالی‌که نگاه بلندمدت تصویر واقعی‌تری به ما می‌دهد.

در نهایت، باید بپذیریم که هرچقدر هم آگاهانه عمل کنیم، گاهی شانس با ما یار نیست. بهترین راه مواجهه با این دنیا، اتخاذ رویکردی بردبارانه در برابر اتفاقات مخرب و حفظ وقار بدون شکوه و شکایت است. ما باید در مسائل مالی و اقتصادی به‌شدت منطقی و محتاط باشیم، اما همزمان می‌توانیم در دنیای هنر و شعر، جایی که تصادف هیچ گزندی به همراه ندارد،  با خیالی آسوده زیباییِ نهفته در عدم‌قطعیت را تجربه کرد.