وارانت Warrant چیست

وارانت به دارندهٔ خود این حق را می‌دهد — اما نه اجبار را — که تعداد معینی از دارایی پایه (معمولاً سهام عادی یا اوراق قرضهٔ همان شرکت) را در آینده، با یک قیمت از پیش تعیین‌شده و در یک دورهٔ زمانی مشخص، معامله کند.

شرکت‌ها معمولاً وارانت را برای جذاب‌تر کردن سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار خود، یا به‌عنوان بخشی از برنامه‌های تأمین مالی بلندمدت منتشر می‌کنند. وارانت هم مثل قرارداد اختیار معامله در خانوادهٔ ابزار مشتقه جای می‌گیرد.

یکی از تفاوت‌های بنیادی وارانت با ابزارهای مشابه، در نحوهٔ اعمال آن است. وقتی دارندهٔ وارانت تصمیم می‌گیرد از حق خود استفاده کند، شرکت ناشر اقدام به انتشار سهام جدید می‌کند و این سهام را با قیمت توافق‌شده به او می‌فروشد.

این فرایند دو نتیجهٔ مهم دارد: جذب نقدینگی، یعنی جریان پول جدیدی وارد شرکت می‌شود و بنیهٔ مالی‌اش را تقویت می‌کند؛ و افزایش سهام منتشره، یعنی تعداد کل سهام شرکت در بازار بالا می‌رود.

حالا همان نتیجهٔ دوم را از دید سهامدار فعلی ببینید. شرکت همان شرکت است، ولی تعداد سهم بیشتر شده — یعنی هر سهمِ قبلی حالا نمایندهٔ بخش کوچک‌تری از همان مجموعه است.

البته با پول تازه‌ای که وارد شرکت شده ارزش کل هم بالا رفته، ولی این دو اثر لزوماً همدیگر را خنثی نمی‌کنند. نکتهٔ مهم این است که در اختیار خرید چنین چیزی اصلاً رخ نمی‌دهد: آنجا سهمِ موجود از فروشندهٔ قرارداد به خریدار منتقل می‌شود و تعداد کل سهام شرکت دست‌نخورده می‌ماند. رقیق‌شدن، هزینه‌ای است که فقط وارانت به همراه دارد. (سازوکار تعدیل پس از رویدادهای شرکتی در بازار ما را تعدیل قیمت اعمال و اندازهٔ قرارداد توضیح داده است.)

وارانت شباهت زیادی با قرارداد اختیار خرید دارد؛ هر دو به دارنده حق خرید دارایی را در آینده با قیمتی ثابت می‌دهند. ولی چهار تفاوت کلیدی آن‌ها را از هم جدا می‌کند.

• منبع سهام — در وارانت، شرکت هنگام اعمال سهام جدید منتشر می‌کند؛ در اختیار خرید، دارنده سهام موجود را از فروشندهٔ اختیار دریافت می‌کند و تعداد کل سهام شرکت تغییری نمی‌کند.
• عمر قرارداد — وارانت‌ها معمولاً تاریخ انقضای بلندمدت دارند، از چندین ماه تا چندین سال؛ قراردادهای اختیار معامله عموماً سررسید کوتاه‌تری دارند که معمولاً با ماه اندازه‌گیری می‌شود.
• استانداردسازی — وارانت‌ها انعطاف‌پذیری بیشتری در طراحی دارند و کمتر استاندارد شده‌اند؛ اختیار معامله‌ها اغلب قراردادهای استاندارد با مشخصات از پیش تعیین‌شده‌اند. (چرا استانداردسازی مهم شد، در تاریخچهٔ آپشن در جهان آمده.)
• جریان نقدی — اعمال وارانت مستقیماً پول را به شرکت ناشر منتقل می‌کند، در حالی که اعمال اختیار خرید، پرداختی میان دو سرمایه‌گذار است.

همانند بسیاری از ابزارهای مالی، وارانت‌ها هم در دو نوع اصلی منتشر می‌شوند.

وارانت خرید (Call Warrant) به دارنده حق می‌دهد تعداد معینی از سهام شرکت را با قیمتی از پیش تعیین‌شده و در زمانی مشخص خریداری کند. وارانت فروش (Put Warrant) به دارنده حق می‌دهد تعداد معینی سهم را با قیمتی از پیش تعیین‌شده به خودِ ناشر بفروشد. در هر دو حالت، تعهد بر عهدهٔ شرکت است — که یعنی اعتبار خود شرکت بخشی از ریسک شماست.

ارزش بازار یک وارانت عمدتاً از دو بخش تشکیل می‌شود، دقیقاً با همان تقسیم‌بندی ارزش ذاتی و زمانی که در اختیار معامله می‌شناسید.

ارزش ذاتی نشان‌دهندهٔ سود آنی وارانت است اگر همان لحظه اعمال شود: تفاوت بین قیمت فعلی سهم پایه و قیمت اعمال. اگر قیمت سهم بالاتر از قیمت اعمال باشد، وارانت ارزش ذاتی مثبت دارد. ارزش زمانی منعکس‌کنندهٔ پتانسیل نوسان قیمت سهم پایه و مدت باقی‌مانده تا انقضاست؛ هرچه زمان بیشتری مانده باشد و نوسان سهم بیشتر باشد، این بخش بزرگ‌تر است، و با نزدیک شدن به انقضا به‌تدریج کم می‌شود.

در کنار این دو، چند ورودی دیگر هم روی قیمت اثر می‌گذارند.

قیمت اعمال، نسبت تبدیل — یعنی تعداد سهامی که هر وارانت نمایندهٔ آن است — و نرخ بهره. نسبت تبدیل همان نقشی را بازی می‌کند که اندازهٔ قرارداد در اختیار معامله دارد: بدون دانستنش، قیمت وارانت عددی بی‌معناست.

وارانت‌ها با توجه به ماهیت اهرمی خود می‌توانند بازدهی قابل‌توجهی بسازند: با سرمایهٔ اولیهٔ نسبتاً کمتر از خرید مستقیم سهام، بر تعداد بیشتری از سهام پایه کنترل دارید و در صورت رشد مطلوب قیمت، سود بالاتری می‌گیرید.

جذابیت دوم، محدود بودن حداکثر زیان به مبلغ پرداختی برای خود وارانت — همان پرمیوم — به‌همراه هزینه‌های معاملاتی است. و سوم، طول عمر نسبتاً طولانی وارانت در مقایسه با قراردادهای اختیار معاملهٔ سنتی، که زمان و انعطاف بیشتری برای تحقق هدف قیمتی می‌دهد و استراتژی‌های میان‌مدت و بلندمدت را ممکن می‌کند. همین ترکیب، وارانت را هم برای سفته‌بازان جذاب کرده و هم برای کسانی که دنبال پوشش ریسک پرتفوی‌اند.

مثل هر ابزار مالی دیگری، سرمایه‌گذاری در وارانت هم درک دقیق ریسک‌هایش را می‌طلبد. همان ویژگی اهرمی که می‌تواند سود بزرگ بسازد، در صورت حرکت نامطلوب قیمت سهم پایه، زیان را هم به همان نسبت تشدید می‌کند.

ولی مهم‌ترین چالش، فرسایش زمانی است: با نزدیک شدن به تاریخ انقضا ارزش زمانی وارانت به‌تدریج کم می‌شود، و اگر قیمت سهم پایه به‌اندازهٔ کافی رشد نکند و وارانت در سود قرار نگیرد، احتمال از دست رفتن کل سرمایهٔ اولیه بسیار بالاست. نوسان شدید بازار هم می‌تواند به‌سرعت بر ارزش وارانت اثر بگذارد، به‌ویژه وقتی وارانت در زیان باشد.

وارانت ابزار بازارهای دیگر است، ولی ساختارش برای سرمایه‌گذار ایرانی کاملاً ناآشنا نیست — دو نمونهٔ نزدیک همین‌جا وجود دارد.

حق تقدم سهام حق خرید سهم تازه‌منتشرشده را با قیمتی مشخص و در مهلتی معین می‌دهد، و درست مثل وارانت، استفاده از آن سهم جدید می‌سازد. اوراق اختیار فروش تبعی هم ساختاری شبیه وارانت فروش دارد: خودِ شرکت طرف مقابل است و متعهد می‌شود سهم را در قیمتی معین بخرد.

هیچ‌کدام از این‌ها وارانت نیستند و مقررات و کاربردشان فرق دارد؛ ولی هر دو همان ویژگی کلیدی را دارند که وارانت را از قرارداد اختیار معامله جدا می‌کند — طرف مقابلِ شما، خودِ ناشر است.