قرارداد فروش استقراضی و فروش استقراضی مصنوعی چیست

فروش استقراضی (Short Selling) نخستین بار در بازارهای مالی بریتانیا شکل گرفت، بعدها در ایالات متحده توسعه یافت و سپس در بازارهای دیگر گسترش پیدا کرد. ویژگی اصلی‌اش این است که با آن می‌توان در روندهای نزولی سود کرد.

سفته‌بازی را فرض کنید که برای یک سهم روند نزولی پیش‌بینی کرده است. او از طریق کارگزاری قراردادی برای قرض گرفتن تعدادی از آن سهام از شخص دیگری منعقد می‌کند و به اندازهٔ درصدی از ارزش سهام، وجه تضمینی نزد کارگزار می‌سپارد. سپس سهام قرض‌گرفته‌شده را در بازار می‌فروشد و وقتی قیمت طبق پیش‌بینی کاهش یافت، به همان تعداد دوباره می‌خرد و به مالک برمی‌گرداند.

• وجه تضمین در برخی بورس‌های ارائه‌دهندهٔ این قرارداد تا پنجاه درصد ارزش روز سهام قرض‌داده‌شده هم می‌رسد.
• درصد سودِ بازپرداختی به مالک، در زمان انعقاد قرارداد تعیین می‌شود و قرض‌گیرنده متعهد به پرداخت آن است.
• مبلغ حاصل از فروش سهام و وجه تضمین، هر دو توسط کارگزاری بلوکه می‌شوند. البته می‌توان از طریق کارگزاری درخواست داد مبلغ فروش جای دیگری سرمایه‌گذاری شود و سودِ مالک از محل همان پرداخت شود.
• هم مالک و هم قرض‌گیرنده در هر زمانی پیش از سررسید می‌توانند برای انجام تعهدشان اقدام کنند.
• اگر مالک درخواست بازگرداندن سهام بدهد و سهم در بازار موجود نباشد، قرض‌گیرنده می‌تواند از شخص دیگری قرض کند؛ و اگر نتواند، کارگزاری از محل وجه تضمین او اقدام می‌کند.

الگوی متعارف فروش استقراضی از نظر شرعی قراردادی ربوی محسوب می‌شود و مورد تأیید کمیتهٔ فقهی بورس نیست. کمیتهٔ فقهی به‌جای آن ابزاری با نام فروش تعهدی را برای بورس تهران پیشنهاد داده که کارکردش مشابه است ولی با شرع منافاتی ندارد.

در فروش تعهدی، متقاضی تعدادی سهام از مالک تحویل می‌گیرد و به وکالت از او اقدام به فروش می‌کند، و متعهد می‌شود مثل آن را تا تاریخ سررسید (به‌جز مدت تنفس) بخرد. در پایان، از مابه‌التفاوت قیمت فروش و خرید، درصدی به‌عنوان «حق وکالت» به او می‌رسد.

راه دیگری هم هست که به قرض گرفتن سهم نیازی ندارد: ساختن همان رفتار از دو قرارداد اختیار. این همان چیزی است که فروش مصنوعی سهم نامیده می‌شود.

هر دو قرارداد باید بی‌تفاوت باشند، قیمت اعمال و تاریخ سررسید یکسان داشته باشند، و نسبت تعدادشان برابر باشد. دلیل نظری این معادل‌بودن، برابری کال و پوت است.

وقتی احتمال نزول قیمت را می‌دهید می‌توانید از این روش استفاده کنید. نتیجه دقیقاً مثل این است که دارایی پایه را فروخته‌اید — با این تفاوت که اگر بازار خلاف پیش‌بینی حرکت کرد، می‌توانید با بستن یکی از دو پا وارد جهت دیگر بازار شوید و بازدهتان را بهبود بدهید.

دو پرمیوم این ترکیب هم‌اندازه نیستند: یکی را می‌گیرید و دیگری را می‌پردازید. تفاوتشان تعیین می‌کند عملاً در چه سطحی فروخته‌اید.

برای سهمی روند نزولی پیش‌بینی می‌کنید و چون بستر فروش استقراضی در دسترس نیست، سراغ نسخهٔ مصنوعی می‌روید. سهم در 1,000 تومان معامله می‌شود. اختیار فروشی با قیمت اعمال 1,000 و پرمیوم 25 تومان می‌خرید، و اختیار خریدی با همان قیمت اعمال و همان سررسید را با پرمیوم 150 تومان می‌فروشید.

طبق پیش‌بینی، سهم افت می‌کند و در روز سررسید 800 تومان معامله می‌شود.

خریدارِ اختیار خرید طبیعتاً اعمال نمی‌کند، پس آن 150 تومان کامل برای شما می‌ماند. اختیار فروش را اعمال می‌کنید: سهم را از بازار 800 می‌خرید و 1,000 می‌فروشید، که پس از کسر پرمیوم 25 تومانی، 175 تومان می‌شود. روی هم 325 تومان.

این ساختار در هر بازهٔ زمانی قابل اجراست، ولی رفتار ارزش زمانی دو پا خلاف هم است و همین انتخاب سررسید را مهم می‌کند.

آنچه اختیار فروشِ خریده‌شده در ماه‌های آخر از ارزش زمانی از دست می‌دهد، تقریباً همان است که موقعیت فروشِ اختیار خرید به دست می‌آورد. با این حساب، سررسید حدود دو ماه یا کمی بیشتر انتخاب معقولی است.

چون این موقعیت رفتار فروشِ سهم را دارد، سود و زیانش هر دو بی‌سقف‌اند — و چون یک پای آن فروش اختیار است، وجه تضمین هم می‌خواهد.

سهم و قراردادهایی را انتخاب کنید که نقدشوندگی بالایی داشته باشند، و پیش از ورود شکل کامل سود و زیان را در نمودار استراتژی بسازید و ببینید.