اولین پیشنیاز برای فعالیت حرفهای در بازار کالایی ایران، دریافت کد اختصاصی این بازار است. کد بورس کالا ، مجوزی است که دسترسی شما را به ابزارهای پیشرفتهای مثل گواهی سپرده کالایی، قراردادهای آتی و اختیار معامله باز میکند.
کد بورسی سهام جای آن را نمیگیرد، و چیزی که کمتر گفته میشود این است که بورس کالا یک کد ندارد: سه کد متفاوت صادر میکند و اینکه کدامش را لازم دارید، به این بستگی دارد که میخواهید چه چیزی معامله کنید. اگر هدفتان قراردادهای اختیار معامله کالا یا قراردادهای آتی است، کدی که میخواهید کد بازار مشتقه است؛ کسی که سراغ کد بازار فیزیکی برود، ماهها بعد میفهمد کد اشتباهی گرفته.
در این آموزش ، فرآیند اخذ کد بورس کالا را بررسی میکنیم تا بدون هیچ ابهامی بتوانید معاملات خود را در این بازار شفاف آغاز کنید.
چهار چیز را پوشش میدهیم: کدام کد مالِ شماست، چه پیشنیازهایی دارد، مراحلش به چه ترتیبی است، و چه حسابهای بانکیای باید باز کنید. ساختار کلی بورس کالا و اینکه این بازار از چه بخشهایی تشکیل شده، در راهنمای بورس کالا آمده است.
کدام کد را لازم دارید
بورس کالای ایران سه کد معاملاتی جدا صادر میکند و هیچکدام جای دیگری را نمیگیرد. تفاوتشان بر سر مدارک نیست، بر سر این است که با هرکدام چه چیزی میتوانید معامله کنید — پس قبل از پر کردن هر فرمی، باید بدانید در کدام دسته میایستید.
| کد | با آن چه معامله میکنید | مناسب چه کسی |
|---|---|---|
| بازار فیزیکی | کالاهای عمومی — فولاد، محصولات پتروشیمی، محصولات کشاورزی | کارخانه، تولیدکننده و مصرفکنندهای که خودِ کالا را میخواهد |
| بازار مشتقه | قراردادهای آتی و قراردادهای اختیار معامله | معاملهگری که روی تغییر قیمت کار میکند یا ریسکش را پوشش میدهد |
| بازار مالی | گواهی سپرده کالایی و صندوقهای سرمایهگذاری کالایی | سرمایهگذاری که دارایی کالایی میخواهد بدون تحویل فیزیکی |
مخاطب اصلی این سایت در ردیف دوم میایستد: برای معاملهٔ قرارداد اختیار معامله روی داراییهای کالایی، کد بازار مشتقه لازم است. اگر کارتان گواهی سپرده کالایی یا صندوق کالایی است، کد بازار مالی کافی است و لازم نیست سراغ کد مشتقه بروید.
پیشنیازها
سه چیز باید پیش از شروع فراهم باشد، و ترتیبشان اجباری است.
- ثبتنام در سجام و احراز هویت. این پیشنیاز هر کد معاملاتی در بازار سرمایهٔ ایران است، نه فقط بورس کالا. تا احراز هویت سجام کامل نشود، هیچ مرحلهٔ بعدی پیش نمیرود.
- کد سهامداری. این همان کدی است که برای خرید و فروش سهام میگیرید، و بورس کالا داشتنش را برای صدور کد بازار مشتقه الزامی کرده. یعنی اگر هنوز کد بورسی ندارید، مسیر شما از بورس کالا شروع نمیشود.
- کارگزارِ دارای مجوز. هر کارگزاریای مجوز بورس کالا ندارد، و مجوز بازار مشتقه هم مجوز جداگانهای است. پیش از ثبتنام، از کارگزاریتان بپرسید که مجوز معاملات قراردادهای مشتقهٔ بورس کالا را دارد یا نه.
یک شرط دیگر هم هست که فقط به معاملات برخط قراردادهای آتی مربوط میشود: حداقل سن 18 سال و حداقل مدرک دیپلم.
مراحل دریافت کد
بعد از اینکه هر سه پیشنیاز بالا فراهم شد، خودِ فرآیند پنج ایستگاه دارد. بخش بزرگش غیرحضوری است و در سامانهای به نام ebgo انجام میشود که هر کارگزاری زیردامنهٔ خودش را از آن دارد.
- ثبتنام در سامانهٔ کارگزاری. به زیردامنهٔ ebgo کارگزاریتان میروید، شمارهٔ موبایلِ ثبتشده در سجام را وارد میکنید و با کد پیامکی وارد میشوید.
- تکمیل فرمها. اطلاعات شخصی، محل سکونت، اطلاعات شغلی و اطلاعات مالی. بخش زیادی از اینها از سجام خوانده میشود و شما فقط تأییدشان میکنید.
- بررسی مدارک. کارگزار مدارک را بررسی و در سامانهٔ مشتریان بارگذاری میکند و بورس هم بررسی میکند. خروجی این مرحله، فرم درخواست کدِ تأییدشده است.
- امضا و اقرارنامهٔ ریسک. فرم درخواست کد را امضا میکنید، و برای بازار مشتقه یک اقرارنامه یا قرارداد ریسک هم جداگانه امضا میشود. این مرحله در بیشتر کارگزاریها هنوز حضوری است.
- صدور کد. کد صادر میشود و برای بازار مشتقه، کارگزار اطلاعات را به مدیریت توسعهٔ بازار مشتقهٔ بورس هم میفرستد.
همین مسیر را در ویدیوی زیر میبینید:
حسابهای بانکی
گرفتن کد بهتنهایی کافی نیست؛ تا حساب بانکیِ متناسب با بازارتان باز نشود، سفارشی ثبت نمیشود. کدام حساب لازم است، باز هم به همان سه کد برمیگردد.
- حساب در اختیار بورس — برای بازار مشتقه و بازار مالی. حسابی است به نام خودتان که در اختیار بورس کالاست، و وجه معامله از همانجا برداشت میشود. اگر اختیار معامله میخرید، باید به اندازهٔ پرمیوم در آن پول داشته باشید؛ اگر اختیار معامله میفروشید، به اندازهٔ وجه تضمین اولیه.
- حساب شخصی (پشتیبان) — حساب معمولی خودتان، برای برداشت وجه از حساب در اختیار.
- حساب وکالتی — فقط برای کسی که قصد خرید کالای فیزیکی دارد. برای معاملهگر اختیار معامله موضوعیت ندارد.
چقدر طول میکشد
چند روز کاری. کارگزاریها بازهٔ متفاوتی اعلام میکنند — بعضی سه تا پنج روز کاری برای فعال شدن کد و بعضی حداکثر هفت روز کاری برای تحویل نام کاربری و رمز عبور — چون دو چیز متفاوت را میشمارند. آنچه در همهٔ روایتها مشترک است این است که تأخیرها معمولاً از ناقص بودن سجام یا نداشتن کد سهامداری میآید، نه از خودِ صدور کد.
بعد از گرفتن کد، از کجا شروع کنید
کد که فعال شد، قدم بعدی دیدن خودِ قراردادهاست. دیدهبان آپشن قراردادهای اختیار معاملهٔ بورس کالا را با همان نوسان ضمنی و یونانیهایی نشان میدهد که برای قراردادهای بورس تهران حساب میشوند — راهنمای دیدهبان بورس کالا نحوهٔ کار با آن را میگوید.
برای فهمیدن اینکه این قراردادها اصلاً چه شکلیاند و با نمونهٔ سهامی چه فرقی دارند، شکل و ساختار قراردادهای اختیار معامله کالایی نقطهٔ شروع است. و اگر دنبال یک کاربرد مشخص میگردید، پیش خرید طلا با اختیار معامله و کاوردکال در بورس کالا دو استراتژیاند که همین کد را لازم دارند.