چطور نقد شوندگی یک قرارداد اختیار معامله را بسنجیم
سنجش نقدشوندگی اختیار — اسپرد، حجم معاملات و فیلتر قراردادهای قابل معامله در دیدهبان.
نویسنده: آپشن باز، تاریخ انتشار: ، آخرین بهروزرسانی: ، 25 دقیقه مطالعه
اشتراکگذاری:
نقدشوندگی یعنی چقدر سریع و با چه قیمتی میتوانید از یک قرارداد بیرون بیایید. در آپشن این موضوع از سهام جدیتر است: ممکن است تحلیلتان درست از آب دربیاید ولی وقتی میخواهید ببندید، خریداری با قیمت منصفانه نباشد — و سودِ روی کاغذ همانجا بماند.
این مقاله سه نشانهای را که نقدشوندگی را میسنجند از هم جدا میکند — حجم و ارزش معاملات، موقعیت باز، و شکاف قیمتی — میگوید چرا هیچکدام بهتنهایی کافی نیستند، و نشان میدهد چطور در دیدهبان قراردادهای کمعمق را کنار بگذارید.
نقدشوندگی (Liquidity)
یکی از مفاهیم کلیدی در دنیای مالی است که برای تمام داراییها کاربرد دارد. این مفهوم به معنای سهولت تبدیل یک دارایی به پول نقد و برعکس است. به عبارت سادهتر، هر چه بتوانیم یک دارایی را سریعتر و با قیمت منصفانهتر به پول نقد تبدیل کنیم، آن دارایی از نقدشوندگی بالاتری برخوردار است
تفاوت اصلی نقدشونده و غیرنقدشونده امکان معامله نیست، هزینهٔ خروج است — و در قرارداد کمعمق، لحظهٔ خروج را بازار تعیین میکند نه شما.
نقدشوندگی در معاملات آپشن به این معناست که شما چقدر راحت میتوانید یک قرارداد آپشن را بخرید یا بفروشید
و این مستقیماً روی اندازهٔ موقعیت اثر میگذارد: موقعیتی که نمیشود بست، هر عددی هم که باشد بزرگ است، چون تنها راه خروجش رسیدن به سررسید است — مدیریت سرمایه و اندازهٔ موقعیت.
یک آپشن نقدشونده (Liquid Option) قراردادی است که
✓ تعداد زیادی خریدار و فروشنده دارد
✓ حجم معاملات روزانه آن بالاست
✓ فاصله قیمت خرید و فروش آن کم است
✓ میتوانید سریعاً آن را با قیمت منصفانه معامله کنید
آپشن غیرنقدشونده (Illiquid Option) با این مشخصات شناخته میشود
✓ تعداد معاملهگران محدود است
✓ حجم معاملات روزانه بسیار پایین است
✓ فاصله قیمت پیشنهادی خرید و فروش زیاد است
✓ پیدا کردن طرف مقابل معامله دشوار است
💡چالشهای معامله آپشنهای غیرنقدشونده
گیر افتادن در موقعیت: وقتی شما یک آپشن غیرنقدشونده دارید، ممکن است مجبور شوید تا سررسید آن را نگه دارید، حتی اگر بخواهید از موقعیت خارج شوید
زیان ناخواسته: اگر نیاز فوری به نقد کردن داشته باشید، ممکن است مجبور شوید آپشن را با قیمتی بسیار پایینتر از ارزش واقعی بفروشید
عدم امکان مدیریت ریسک: در شرایط نامساعد بازار، نمیتوانید سریعاً موقعیت خود را تغییر دهید
نقد کردن (Liquidation)
و وقتی چند پا روی یک قیمت اعمال بنشینند، کمعمق بودن همان یک قرارداد هر سه پا را با هم زمین میزند — نمونهاش در استریپ و استرپ، جایی که اندازهگیری نشان داد مشکل عمقِ مظنه نیست، تعدادش است.
مسیر نقد کردن اجباری چهار گام دارد و گام سوم دست شما نیست — در قرارداد کمعمق، همین گام با بدترین قیمت روز اجرا میشود.
نقد کردن به فرآیند تبدیل اجباری داراییها به پول نقد گفته میشود. این فرآیند میتواند در شرایط مختلف و به دلایل متفاوتی رخ دهد
در حوزه شرکتها و ورشکستگی زمانی که شرکت قادر به پرداخت بدهیهای خود نیست تمام داراییهای شرکت را به پول نقد تبدیل میکنند و وجوه حاصل بین طلبکاران براساس اولویت قانونی توزیع میشود ودر صورت باقی ماندن وجهی به سهامداران پرداخت میشود
در
بازار سهام در زمان اعتبار گرفتن نیز زمانی که مشتری
قادر به ایفای تعهد خود نباشد کارگزاری میتواند در مواردی سهام را به
اجبار نقد کند
در بازار مشتقات (آتی و آپشن) در صورت;عدم تأمین وجه تضمین یا;ناتوانی در پاسخگویی به افزایش وجه تضمین ، توسط کارگزار موقعیت های باز شخص به اجبار بسته خواهد شد
مراحل نقد کردن:
1. اخطار اولیه به مشتری (Margin Call)
2. مهلت تعیین شده برای تأمین وجه
3. اقدام به نقد کردن در صورت عدم تأمین وجه
4. تسویه بدهیها و برگشت مازاد وجوه به مشتری
در نهایت، نقد کردن یک مکانیسم حفاظتی در بازارهای مالی است که هم از منافع کارگزاران و هم از سلامت کلی بازار محافظت میکند، اما میتواند برای سرمایهگذاران پرریسک پیامدهای جدی داشته باشد
بررسی المان های اصلی در تعیین نقدشوندگی قرارداد
و اینکه این سه نشانه برای سفارشِ فرستادهشدهٔ شما چه معنایی دارند — چه وقت پر میشود، چه وقت اصلاً نمیتواند پر شود — در انواع سفارش در تابلوی آپشن با عدد آمده است.
حجم، موقعیت باز و شکاف قیمتی سه نمای یک چیزند و معمولاً همجهت حرکت میکنند؛ ناهمجهت بودنشان خودش یک نشانه است.
✅حجم و ارزش معاملات
حجم روزانه پرنوسان است: یک روز پرحجم میتواند حاصل یک معاملهٔ بزرگ باشد. میانگین یک هفته یا یک ماه معیار درستتری است.
نقدشوندگی در بازار آپشن یکی از مهمترین عواملی است که معاملهگران باید به آن توجه کنند. در این میان، حجم معاملات روزانه نقش کلیدی در تشخیص میزان نقدشوندگی یک قرارداد آپشن دارد. به زبان ساده، حجم معاملات روزانه به ما میگوید که چه تعداد قرارداد در یک روز دست به دست شده است.
وقتی حجم معاملات یک قرارداد آپشن بالاست، یعنی تعداد زیادی از معاملهگران به آن علاقه نشان میدهند و فعالانه در حال خرید و فروش آن هستند. این موضوع باعث میشود که ورود و خروج از موقعیتهای معاملاتی راحتتر شود و قیمتها منصفانهتر شکل بگیرند. برای مثال، اگر در یک روز بیش از 1000 قرارداد آپشن با قیمت اعمال مشخص معامله شود، این نشان میدهد که آن قرارداد از نقدشوندگی خوبی برخوردار است.
نکته مهم دیگر این است که حجم معاملات و نقدشوندگی یک قرارداد آپشن ارتباط مستقیمی با وضعیت مالی آن دارد. تجربه نشان داده است که وقتی یک قرارداد وارد وضعیت مالی بیتفاوت میشود، معمولاً حجم معاملات آن به طور قابل توجهی افزایش مییابد. در این شرایط، معاملهگران بیشتری به خرید و فروش آن قرارداد علاقه نشان میدهند که این امر باعث افزایش نقدشوندگی میشود
نکته : نباید فقط به حجم معاملات یک روز اکتفا کرد. حجم معاملات میتواند از روزی به روز دیگر تغییرات زیادی داشته باشد. ممکن است یک قرارداد آپشن امروز حجم بالایی داشته باشد، اما فردا به دلایل مختلف حجم معاملاتش به شدت کاهش پیدا کند. به همین دلیل، معاملهگران باهوش همیشه روند حجم معاملات را در طول زمان بررسی میکنند
برای تصمیمگیری بهتر، باید به میانگین حجم معاملات در یک دوره زمانی، مثلاً یک هفته یا یک ماه نگاه کرد. همچنین مقایسه حجم معاملات یک قرارداد با سایر قراردادهای مشابه میتواند دید بهتری به ما بدهد. معاملهگران حرفهای معمولاً برای موقعیتهای بزرگ، قراردادهایی را انتخاب میکنند که به طور مداوم حجم معاملات بالایی دارند
و وقتی موقعیت روی دو سررسید پخش است، نقدشوندگیِ پای دورتر مهمتر از پای نزدیک است — چون همان است که باید ماهها نگهش دارید و بعد بتوانید ببندیدش: کاوردکال فقیر (PMCC).
✅موقعیت های باز
موقعیت باز از حجم پایدارتر است، ولی عدد بالای آن میتواند بازماندهٔ معاملات قدیمی باشد — سابقهاش را ببینید، نه فقط عدد امروز.
یکی دیگر از معیارهای مهم برای سنجش نقدشوندگی در بازار آپشن، موقعیتهای باز است
موقعیت باز به تعداد کل قراردادهای آپشنی گفته میشود که در پایان روز معاملاتی همچنان فعال هستند - یعنی نه بسته شدهاند و نه به مرحله اعمال رسیدهاند. هر چه تعداد موقعیتهای باز بیشتر باشد، نشاندهنده عمق بیشتر بازار و در نتیجه نقدشوندگی بالاتر آن قرارداد است
موقعیت باز در مقایسه با حجم معاملات روزانه، معیار پایدارتری برای سنجش نقدشوندگی است. در حالی که حجم معاملات میتواند روزانه نوسان زیادی داشته باشد، موقعیت باز تصویر جامعتری از وضعیت بازار ارائه میدهد. با این حال، بهترین رویکرد این است که هر دو معیار را با هم در نظر بگیریم
برای مثال، قراردادی که روزانه 500 معامله دارد و موقعیت باز آن 10,000 است، نقدشوندگی بهتری نسبت به قراردادی دارد که روزانه 10 معامله و موقعیت باز 1,000 دارد. البته باید توجه داشت که گاهی موقعیت باز بالا میتواند ناشی از استراتژیهای بلندمدت یا پوشش ریسک باشد که در روزهاس خای توسط عده ای انجام شده و یا به دلیل انجام معاملات توافقی در چند روز خاص تعداد موقعیت های باز افزایش یافته و در روزهای دیگر عملا معامله ای در ان ها انجام نشده لذا باید سابقه موقعیت های باز ان قرارداد را بررسی کرد
برای موفقیت در معاملات آپشن، معاملهگران باید به هر دو معیار حجم معاملات و موقعیتهای باز توجه کنند و همراه با سایر عوامل مانند شکاف قیمتی خرید و فروش و شرایط کلی بازار، تصمیمگیری کنند. این رویکرد جامع به آنها کمک میکند تا با دید بهتری وارد معاملات شوند و ریسکهای خود را بهتر مدیریت کنند
✅ شکاف قیمتی
و اندازهٔ واقعی این شکاف در بازار اختیار ایران سنجیده شده است: میانهاش حدود بیستویک درصد قیمت میانی است، در نیمی از قرارداد-روزها اصلاً یک طرفش وجود ندارد، و روی قراردادهای خیلی خارج از سود به شصتوهفت درصد میرسد — بازارگردان در بازار اختیار.
شکاف قیمتی هزینهٔ رفت و برگشت است: با سرخط 100 و 130، خرید و فروش همزمان 30 واحد ضرر میدهد — پیش از هر حرکتی در بازار.
شاخص مهم دیگری که در تشخیص نقدشوندگی نقش دارد، “شکاف قیمت عرضه و تقاضا” است. این شکاف نشان میدهد که چه فاصلهای بین قیمت پیشنهادی خریداران و فروشندگان وجود دارد. هر چه این شکاف کمتر باشد، نشاندهنده فعال بودن بازار و حضور معاملهگران متعدد است که با قیمتهای نزدیک به هم سفارش میگذارند. در مقابل، شکاف قیمتی زیاد معمولاً نشانه کمرونق بودن بازار است و نشان میدهد که ورود یا خروج از آن قرارداد میتواند دشوار باشد
نکته مهم این است که تمام این شاخصها - حجم معاملات، موقعیتهای باز و شکاف قیمتی - ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر دارند. معمولاً وقتی حجم و ارزش معاملات یک قرارداد افزایش مییابد، تعداد موقعیتهای باز نیز بالا میرود و همزمان شکاف قیمتی عرضه و تقاضا کاهش مییابد. این ارتباط متقابل نشاندهنده پویایی طبیعی بازار است
بررسی ارتباط نقدشوندگی با طول دوره قرارداد اختیار معامله
و یک تفکیک که از طول دوره هم مهمتر است: سمت اختیار فروش بهمراتب کمعمقتر است. تنها 21.7 درصد قراردادهای پوت هر دو طرف مظنه دارند در برابر 70.6 درصد کالها، و همین تعیین میکند کدام استراتژیها اصلاً قابل ساختناند — پوت بک اسپرد نسبتی.
در یک قرارداد سهماهه، حجم در هفتههای نزدیک سررسید متمرکز میشود چون معاملهگران موقعیت را منتقل میکنند؛ میانهٔ دوره کمعمقترین بخش است.
در طی مطالعاتی متوجه شدیم که نقدینگی آپشنها در نزدیکی انقضا متمرکز است، زیرا معاملهگران به جای تحویل، موقعیتهای منقضی شده را بسته و جابجا میکنند. به عبارتی پوزیشنهای خود را roll میکنند (به دوره بعد منتقل میکنند)
به نمودار توجه کنید. در مورد اپشن های با دوره ی معاملاتی 3ماهه، بیشترین حجم معاملات در هفتههای نزدیک به تاریخ انقضا اتفاق میافتد و در سایر هفتهها، حجم معاملات بسیار کمتر است. در طول فصل که نقدشوندگی کم است، انجام معاملات بزرگ دشوار است و هزینه معاملات در دورههای کمحجم میتواند بالاتر باشد
قرادادهایی که سر رسیدهای ماهانه دارند نقد شوندگی بیشتری دارند
به نمودار توجه کنید. این نمودار نشان میدهد چگونه اضافه شدن سر رسیدهای ماهانه به سررسیدهای فصلی، نقدشوندگی بازار را بهبود میبخشد و به صورت مکمل یکدیگر عمل میکنند زیرا معاملهگران میتوانند پوشش ریسک خود را با جریان نقدی مورد نیازشان بهتر تطبیق دهند و حجم معاملات توزیع متعادل تری دارند با توجه به وجود سررسیدهای ماهانه
و یک نکته که با سنجیدن تکقرارداد دیده نمیشود: ساختارهای چندپا به نقدشوندگی همزمان چند قرارداد نیاز دارند. چهار پای اختیار فروش تنها در 24.4 درصد زنجیره-روزها با هم قابل معامله بودند — شورت پوت کاندور.
امتیاز نقدشوندگی آپشنباز: سه نشانه در یک عدد
سه نشانهای که بالاتر دیدیم، در زنجیره و دیدهبان آپشنباز یک ستون شدهاند: نقدشوندگی. امتیازی از 0 تا 4 که با چهار نقطه کنار نماد هر قرارداد میآید؛ هر نقطهٔ پر یک امتیاز است و نیمنقطه نیم امتیاز. امتیاز از دفتر سفارش و معاملات همان لحظه ساخته میشود و با بازار بالا و پایین میرود.
جزء
چه چیزی را میسنجد
امتیاز
اسپرد (تا دو امتیاز)
فاصلهٔ سرخط عرضه و تقاضا، تقسیم بر میانگین این دو
تا 5 درصد دو امتیاز، تا 15 درصد یکونیم، تا 30 درصد یک و تا 60 درصد نیم
عمق (تا یک امتیاز)
ارزش پنج سطح خرید و فروش، ضرب در اندازهٔ قرارداد
از 500 میلیون ریال یک امتیاز و از 50 میلیون ریال نیم
معاملات امروز (تا یک امتیاز)
تعداد معاملات از شروع جلسه
از 50 معامله یک امتیاز و از 10 معامله نیم
امتیاز صفر است اگر سررسید بسته باشد (موقعیت تازه باز نمیشود و فقط بستن موقعیت مجاز است)، یا قرارداد همین حالا خریدار و فروشنده را با هم نداشته باشد. وقتی فقط یک طرف دفتر سفارش پر است، نمیتوانید هم بخرید و هم بفروشید، هر قدر هم که امروز پرمعامله بوده باشد.
آستانهها از خود بازار آمدهاند: در پایان جلسهٔ 1405/07/01، یکچهارم قراردادهای دوطرفه اسپردی تا 6.9 درصد داشتند و میانه 23 درصد بود؛ میانهٔ عمق پنج سطح همهٔ قراردادها 30 میلیون ریال بود و یکچهارمشان بالای 588 میلیون ریال؛ و فقط یکدهم قراردادها بیش از 104 معامله داشتند. با همین آستانهها، در پایان جلسهٔ 1405/07/04 از 860 قرارداد دوطرفه، 104 تا امتیاز کامل 4 گرفتند.
دو قرارداد خودرو با یک قیمت اعمال و یک سررسید، در پایان جلسهٔ 1405/07/01:
کال 650 آبان (ضخود8060)
پوت 650 آبان (طخود8060)
سرخط تقاضا و عرضه
91 و 92 ریال
31 و 80 ریال
اسپرد، بر میانگین دو طرف
1.1 درصد دو امتیاز
88.3 درصد صفر
عمق پنج سطح
825 میلیون ریال یک امتیاز
207 میلیون ریال نیم امتیاز
معاملات آن روز
1,427 یک امتیاز
37 نیم امتیاز
امتیاز نقدشوندگی
4
1
هر دو یک قیمت اعمال و یک سررسید دارند، ولی کال را همان لحظه با یک ریال فاصله میشد خرید و فروخت و پوت را با 49 ریال، تقریباً به اندازهٔ قیمت خودش. همان چیزی که بالاتر گفتیم: سمت اختیار فروش کمعمقتر است.
قیمت کوچک هم فریب میدهد. دومین قرارداد پرمعاملهٔ همان روز، کال 750 مهر (ضخود7136) با 18,122 معامله و 13.3 میلیارد ریال عمق، فقط امتیاز 3 گرفت: عرضه 4 ریال بود و تقاضا 3 ریال، و همین یک ریال فاصله روی قیمتی به این کوچکی 28.6 درصد است. کال 800 مهر (ضخود7137) آن روز 9,059 بار معامله شد، ولی جلسه را فقط با فروشندهٔ 1 ریالی و بیخریدار بست: امتیاز صفر، چون در آن لحظه نمیشد فروختش.
کجا در آپشنباز: در زنجیره، صفحهٔ زنجیره یا باکس زنجیرهٔ میزکار، ستون «نقدشوندگی» کنار نماد است. نشانگر را روی نقطهها نگه دارید تا هر سه جزء با عدد همان قرارداد بیاید، و با زدن روی سرستون، قراردادها از نقدشوندهترین مرتب میشوند. در دیدهبان همین ستون فیلتر سرستون دارد: «بیشتر یا مساوی» 3 فقط قراردادهای نقدشونده را نگه میدارد. در چیدمانی که از قبل ساختهاید، ستون را از پنجرهٔ «ستونها» روشن کنید. قدمبهقدمش در آموزش زنجیره آمده است.
📱 در موبایل: روی کارتهای زنجیره و دیدهبان، با زدن روی چهار نقطه برگهٔ «نقدشوندگی چیست؟» باز میشود و سه جزء را توضیح میدهد.
دو نکته پیش از تکیه بر این عدد: معاملات از شروع جلسه شمرده میشود، پس اول صبح امتیاز قراردادهای پرمعامله هم کمتر است؛ و اسپرد اینجا بر میانگین عرضه و تقاضا تقسیم میشود، نه بر قیمت تقاضا مثل ستون «شکاف»، پس این دو عدد برای یک قرارداد یکی نیستند.
نقدشوندگی در فرمولنویسی دیدهبان
در دیدهبان، اسپرد و حجم را در یک ستون کنار هم بگذارید و اسپرد را درصدی حساب کنید — ده واحد روی پرمیوم 50 با روی 500 یکی نیست.
option.ti.buy1Price / sell1Price — سرخط تقاضا و عرضه
option.liquidity — امتیاز نقدشوندگی از 0 تا 4، همان عدد ستون «نقدشوندگی»
برای ساخت فرمول، میزکار را باز کنید و یک باکس دیدهبان اضافه کنید (راهنمای میزکار)؛ سپس فرمول نویسی بروید. جزئیات فیلدها و توابع در راهنمای فرمولنویسی آمده است.
اگر سوال یا ابهامی در رابطه با این مطلب دارید، همینجا بپرسید؛ کارشناسان ما پاسخ میدهند.
با ایمیل یا شماره موبایلی که ثبت میکنید، وقتی به کامنتتان پاسخ داده شود خبرتان میکنیم.
پرسشها و نظرات کاربران
4 پیام
ژاله
03 اسفند 1404 - 15:05
یک قرارداد حجم خوبی دارد ولی موقعیت باز کمی. یعنی نقدشونده است یا نه؟
تیم آپشن بازپاسخ
07 اسفند 1404 - 17:18
این ترکیب یک نشانه است، نه یک تناقض — و معنایش این است که معاملهگران وارد و خارج میشوند بیآنکه موقعیت نگه دارند.
دو عدد دو چیز متفاوت را میگویند: حجم یعنی امروز چقدر دستبهدست شده، موقعیت باز یعنی چند قرارداد باز باقی مانده.
حجم بالا با موقعیت باز پایین معمولاً یعنی معاملات روزانه و کوتاهمدت است؛ کسی موقعیت را تا فردا نگه نمیدارد. برای شما دو پیام دارد: ورود و خروج امروز احتمالاً راحت است، ولی اگر قصد نگهداشتن تا سررسید دارید، ممکن است روزهای بعد همان عمق را پیدا نکنید.
حالت برعکس — موقعیت باز بالا با حجم پایین — معنای متفاوتی دارد: قراردادی که خیلیها نگهش داشتهاند ولی امروز کسی معاملهاش نمیکند. آنجا خروج سخت است حتی اگر عدد موقعیت باز بزرگ به نظر برسد.
قاعدهٔ عملی: هر دو عدد را با هم بخوانید و بپرسید کدامشان به برنامهٔ شما مربوط است. برای معاملهٔ کوتاهمدت حجم مهمتر است؛ برای نگهداشتن تا سررسید، موقعیت باز و شکاف قیمتی.
رستم
26 آذر 1404 - 19:26
این معیارها را چطور روی کل بازار اعمال کنم؟ نمیشود که تکتک قراردادها را دستی چک کنم.
تیم آپشن بازپاسخ
29 آذر 1404 - 08:55
نباید هم دستی چک کنید — همین معیارها را میشود یک بار بهصورت فیلتر نوشت و روی کل بازار اجرا کرد.
سه سنجهای که این مقاله معرفی میکند، هر سه در دیدهبان بهعنوان فیلتر در دسترساند: حجم معاملات، موقعیت باز و شکاف قیمتی. میتوانید آستانه بگذارید و از همان ابتدا فقط قراردادهایی را ببینید که از این غربال رد شدهاند: راهنمای دیدهبان آپشنباز
روش عملی این است که این را اولین فیلتر بگذارید، نه آخرین: اول بازار را به قراردادهای قابل معامله محدود کنید، بعد شرطهای استراتژیتان را رویش اعمال کنید. ترتیب برعکس، وقت شما را صرف تحلیل ردیفهایی میکند که اصلاً نمیشود واردشان شد.
دو تله که در نوشتن این فیلترها وقت میگیرند: آستانهٔ صفر فیلتر را خاموش میکند — عدد کوچکی مثل 0.1 بگذارید. و مقدار خالی با صفر یکی نیست؛ قراردادی که هنوز معامله نشده حجمش خالی است، نه صفر.