ستون محاسباتی در دیده‌بان صندوق‌ها ستونی است که خودتان از ستون‌های همان جدول می‌سازید، مثلاً «ورود پول حقیقی امروز نسبت به ارزش معاملات» یا «بازده قیمت منهای بازده NAV». برای هر صندوق حساب می‌شود، مثل هر ستون دیگری مرتب و فیلتر می‌شود، با قالب ذخیره می‌شود و به Excel می‌رود. پس عددی که جدول ندارد ولی از عددهای خودش درمی‌آید، با یک فرمول کوتاه ستون می‌شود.
این راهنما می‌گوید پنجرهٔ ساختن ستون از کجا باز می‌شود، با یک نمونهٔ آماده یا از صفر چطور فرمول بسازید، زیر فرمول چه چیزی می‌بینید و چرا بعضی خانه‌ها «—» می‌مانند.
ستون محاسباتی چیست؟
ستون محاسباتی یک فرمول است که روی ستون‌های جدول کار می‌کند و برای هر صندوق یک عدد می‌دهد. فرمول را با نام ستون‌ها و چهار عمل می‌نویسید؛ مثلاً این فرمول می‌گوید ورود خالص پول حقیقی امروز چند درصد از ارزش معاملات امروز است: [ورود پول حقیقی امروز] / [ارزش معاملات] * 100. هیچ ستونی در جدول این عدد را مستقیم نشان نمی‌دهد، ولی هر دو ورودی‌اش را دارد (ورود پول حقیقی چیست).
سه جا به کار می‌آید:
- نسبت و تفاضل: عددی که از تقسیم یا کم کردن دو ستون درمی‌آید، مثل ورود پول نسبت به اندازهٔ صندوق یا بازده قیمت منهای بازده NAV.
- مرتب‌سازی و فیلتر روی همان عدد: ستون محاسباتی ستونی واقعی است؛ می‌شود بر اساسش مرتب کرد و برایش «از» و «تا» گذاشت.
- بدون رفتن به Excel: جدول را کپی نمی‌کنید که آن‌جا ستون بسازید؛ ستون همان‌جا که جدول زنده است ساخته می‌شود و با داده‌های همان جدول تازه می‌شود.
پیش از ساختن، فهرست «ستون‌ها» را جست‌وجو کنید: بعضی عددهای پرکاربرد آماده‌اند، مثل «حباب نسبت به میانگین 1 ماه» و «حباب نسبت به میانگین 3 ماه»، و لازم نیست دوباره ساخته شوند.
ستون محاسباتی از کجا باز می‌شود؟
- نوار ابزار: دکمهٔ «ستون محاسباتی» در نوار بالای جدول، کنار «قالب‌های من» و «خروجی Excel».
- فهرست «ستون‌ها»: همان دکمه پایین فهرست هم هست. برای ستونی که قبلاً ساخته‌اید، مداد کنار نامش همین پنجره را برای ویرایش باز می‌کند.
خود ابزار: دیده‌بان صندوق‌ها. راهنمای کامل جدول و ستون‌هایش: راهنمای دیده‌بان صندوق‌ها.
📱 در موبایل: پنجره همین است؛ فقط نمونه‌ها یک خط‌اند که به کنار کشیده می‌شود و شش علامت زیر فرمول یک ردیف می‌شوند.
اولین ستون در چهار قدم
- یک نمونه بردارید. «ستون محاسباتی» را بزنید و زیر «از یک نمونه شروع کنید» مثلاً «ورود پول به معاملات (٪)» را انتخاب کنید. نام ستون و فرمول هر دو پر می‌شوند.
- «یعنی:» را بخوانید. زیر فرمول، همان فرمول به زبان ساده آمده: («ورود پول حقیقی امروز» تقسیم بر «ارزش معاملات») ضرب در 100. اگر این همان چیزی نیست که می‌خواستید، فرمول را عوض کنید.
- نتیجه را روی عدد واقعی ببینید. «نتیجه برای چند صندوق» چند صندوق جدول را با عددهای ورودی‌شان و نتیجه نشان می‌دهد؛ پس حساب را خودتان هم می‌توانید بزنید.
- نام بدهید و بسازید. نام را اگر خواستید عوض کنید و «افزودن ستون» را بزنید. ستون در انتهای جدول می‌نشیند.
جدول زیر همان چیزی است که قدم سوم برای سه صندوق نشان می‌دهد (عددها گرد و نمونه‌اند):
| نماد | ورود پول حقیقی امروز (میلیارد ريال) | ارزش معاملات (میلیارد ريال) | محاسبه | نتیجه |
|---|---|---|---|---|
| عیار | 5,200 | 84,090 | 5,200 ÷ 84,090 × 100 | 6.18 |
| طلا | −1,300 | 18,840 | −1,300 ÷ 18,840 × 100 | −6.9 |
| مثقال | 410 | 10,540 | 410 ÷ 10,540 × 100 | 3.89 |
برای عیار نتیجه 6.18 است: از ارزش معاملات امروزش، حدود 6.18 درصد را ورود خالص پول حقیقی تشکیل داده. برای طلا منفی است: پول حقیقی خارج شده. نتیجه در خود جدول هم مثل بقیهٔ ستون‌ها رنگ می‌گیرد: مثبت سبز و منفی قرمز.
نمونه‌های آماده
نمونه‌ها فرمول‌هایی‌اند که جدول ستونی برایشان ندارد. هر کدام فقط ستون‌های موجود را می‌خواند و معنی علامت نتیجه‌اش را می‌گوید:
| نمونه | فرمول | چه می‌گوید |
|---|---|---|
| ورود پول به معاملات (٪) | [ورود پول حقیقی امروز] / [ارزش معاملات] * 100 | چند درصد از ارزش معاملات امروز را ورود خالص پول حقیقی تشکیل می‌دهد. منفی یعنی پول حقیقی خارج شده است. |
| ورود پول به اندازهٔ صندوق (٪) | [ورود پول حقیقی 5 روز] / [اندازهٔ صندوق] * 100 | ورود خالص پول حقیقی در 5 روز گذشته چند درصد اندازهٔ صندوق است. منفی یعنی پول حقیقی خارج شده است. |
| بازده قیمت منهای NAV (٪) | [بازده 3 ماه] - [بازده NAV 3 ماه] | مثبت یعنی قیمت صندوق در 3 ماه گذشته بیشتر از NAV آن رشد کرده و حباب بیشتر شده است؛ منفی یعنی کمتر. |
| قدر مطلق حباب (٪) | abs([حباب]) | فاصلهٔ قیمت از NAV، چه بالاتر چه پایین‌تر. برای پیدا کردن صندوق‌هایی که بیشترین اختلاف را دارند. |
| بازده به نوسان (1 سال) | [بازده 1 سال] / [نوسان 1 ساله] | بازدهٔ 1 سال را بر نوسان همان یک سال تقسیم می‌کند؛ هر چه بیشتر باشد، به‌ازای هر واحد نوسان بازده بیشتری داشته است. |
نمونه فقط نقطهٔ شروع است. بعد از انتخابش فرمول را هر طور خواستید عوض کنید؛ نام نمونه هم فقط تا وقتی خودتان نام دیگری ننوشته‌اید با نمونهٔ بعدی عوض می‌شود. نمونه‌ها پیشنهاد خرید و فروش نیستند؛ فقط حساب را برایتان می‌کنند.
ساختن فرمول از صفر
فرمول از ستون‌ها، عددها و علامت‌ها ساخته می‌شود. هر تکه را از یکی از این راه‌ها می‌گذارید:
| کنترل | کارش |
|---|---|
| ستون | فهرست ستون‌هایی را باز می‌کند که فرمول می‌تواند بخواند، به تفکیک گروه، و واحد هر ستون کنار نامش است. با «جست‌وجوی ستون» پیدایشان کنید؛ چند کلمه را با هم می‌شود نوشت، مثل «ورود 5 روز». ستون با نام کامل و داخل [ ] در فرمول می‌نشیند. |
| + − × ÷ ( ) | علامت را جایی می‌گذارند که نشانگر است. اگر دو علامت را پشت هم بزنید، دومی جای اولی را می‌گیرد. |
| تابع | قدر مطلق، کمترین، بیشترین و گرد کردن. تابع را با پرانتزش می‌گذارد و نشانگر را وسط پرانتز نگه می‌دارد تا ورودی‌اش را بگذارید. |
| خودِ فیلد فرمول | می‌شود مستقیم تایپ کرد یا فرمولی را چسباند. عدد را هم همین‌جا بنویسید. × و ÷ و − و ویرگول فارسی «،» هم قبول است. |
برای عوض کردن یک ستون، نشانگر را داخل [ ] همان ستون بگذارید و دکمهٔ «ستون» را بزنید؛ ستون تازه جای آن می‌نشیند و کنارش نمی‌افتد.
چرا فرمول از چپ به راست نوشته می‌شود؟ در فیلدی که راست‌به‌چپ باشد، ترتیب اجزای فرمول وارونه دیده می‌شود: [A] − [B] روی صفحه مثل [B] − [A] در می‌آید و A / B * 100 مثل 100 * B / A که معنای دیگری دارد. برای همین فیلد فرمول مثل Excel چپ‌به‌راست است، و جملهٔ «یعنی:» زیرش همان فرمول را به فارسی می‌خواند؛ هر جا شک کردید، به همان نگاه کنید.
زیر فرمول چه چیزی می‌بینید؟
- «یعنی:» فرمول به زبان ساده، با ستون‌ها در قاب رنگی: «A منهای B»، «A تقسیم بر B»، «قدر مطلق A». پرانتز را هر جا جمله دو جور خوانده می‌شد خودش می‌آورد، مثل «(A تقسیم بر B) ضرب در 100». برای نمونه‌های آماده، جملهٔ معنی علامت نتیجه هم زیرش می‌آید.
- «نتیجه برای چند صندوق»: پنج صندوق اول جدول که فرمول برایشان عدد می‌دهد، با عددهای ورودی (دست‌بالا سه ستون، با واحد زیر سرستون) و نتیجه. اگر فرمول ستون‌های بیشتری بخواند، شمارشان زیر جدول نوشته می‌شود.
- «برای n از m صندوق جدول عدد دارد»: فرمول از m صندوقی که الان در جدول‌اند، برای n تا عدد می‌دهد. هر چه n به m نزدیک‌تر باشد، ستونتان پرتر است.
- «برای هیچ‌یک از صندوق‌های جدول عدد نمی‌دهد»: دست‌کم یکی از ستون‌های فرمول برای همهٔ صندوق‌های جدول خالی است؛ ستون یا طبقهٔ دیگری را امتحان کنید.
- خطا: اگر فرمول ایراد داشته باشد، دلیلش به فارسی با رنگ قرمز زیر فیلد می‌آید، مثل «ستونی به نام «…» پیدا نشد». تا فرمول درست نشود، «افزودن ستون» کار نمی‌کند. اگر نام را ننوشته باشید، همان دکمه شما را به فیلد نام می‌برد.
عددها در پیش‌نمایش و در جدول طوری چاپ می‌شوند که دو عدد نزدیک از هم تشخیص داده شوند: زیر 10 با دو رقم اعشار، از 10 تا 1000 با یک رقم، و بالاتر از آن بدون اعشار. مثلاً 6.1838 چاپ می‌شود 6.18 و 35.75 چاپ می‌شود 35.8.
عددها با چه واحدی خوانده می‌شوند؟
فرمول هر ستون را به همان واحدی می‌خواند که در جدول چاپ شده است. بازده 12.3 درصد در فرمول 12.3 است، نه 0.123، و ارزش 604 میلیارد ريال در فرمول 604 است. برای همین دو درصد را می‌شود مستقیم از هم کم کرد.
| ستون | واحدش | اگر در جدول این باشد | در فرمول |
|---|---|---|---|
| حباب | درصد | 4.35 درصد | 4.35 |
| بازده 3 ماه | درصد | 12.3 درصد | 12.3 |
| ارزش معاملات | میلیارد ريال | 604 میلیارد ريال | 604 |
| شارپ 1 ساله | بدون واحد | 1.35 | 1.35 |
خود نتیجه واحد ندارد؛ واحدش را در نام بنویسید، مثل «(٪)» در نمونه‌ها. برنامه نمی‌داند فرمول شما درصد می‌دهد یا میلیارد ريال. اگر دو ستون با واحد متفاوت را جمع کنید، مثلاً حباب را با ارزش معاملات، فرمول را رد نمی‌کند و درست هم حساب می‌کند، ولی عددی بی‌معنی می‌دهد.
ترتیب محاسبه، پرانتز و تابع‌ها
ضرب و تقسیم پیش از جمع و تفریق انجام می‌شود، مثل ریاضی. اگر ترتیب دیگری می‌خواهید، پرانتز بگذارید. دو فرمول زیر با همان دو ستون دو عدد متفاوت می‌دهند (فرض کنید بازده 1 ماه 12 و بازده 3 ماه 46 باشد):
| فرمول | «یعنی:» | نتیجه |
|---|---|---|
| [بازده 1 ماه] + [بازده 3 ماه] / 2 | «بازده 1 ماه» به‌علاوهٔ («بازده 3 ماه» تقسیم بر 2) | 12 + 46 ÷ 2 = 35 |
| ([بازده 1 ماه] + [بازده 3 ماه]) / 2 | («بازده 1 ماه» به‌علاوهٔ «بازده 3 ماه») تقسیم بر 2 | (12 + 46) ÷ 2 = 29 |
«یعنی:» پرانتز را برای همین می‌آورد که ترتیب پنهان را نشان بدهد. چهار تابع هم هست؛ جدول زیر روی حبابی به اندازهٔ −6.18 کارشان را نشان می‌دهد:
| تابع | کارش | مثال |
|---|---|---|
| قدر مطلق | علامت منفی را برمی‌دارد. | abs([حباب]) = 6.18 |
| کمترین | کوچک‌ترین از چند عدد را برمی‌دارد. | min([حباب], 0) = −6.18 |
| بیشترین | بزرگ‌ترین از چند عدد را برمی‌دارد؛ مثلاً برای اینکه منفی‌ها صفر شوند. | max([حباب], 0) = 0 |
| گرد کردن | تا تعداد رقم اعشاری که بنویسید گرد می‌کند؛ بدون عدد دوم، به عدد صحیح. | round([حباب], 1) = −6.2، و round([حباب]) = −6 |
چرا بعضی خانه‌ها «—» هستند؟
خانهٔ «—» یعنی فرمول برای آن صندوق عددی ندارد، نه اینکه نتیجه صفر شده. دو حالت دارد:
- یکی از ستون‌های فرمول برای آن صندوق خالی است. مثلاً بازده 1 سال برای صندوقی که هنوز یک سال از عمرش نگذشته.
- تقسیم بر صفر شده.
صفر نشدن عمدی است: صفر یعنی «حساب شد و صفر درآمد» و خالی یعنی «حساب نشد». همین در فیلتر هم اثر دارد: اگر روی یک ستون محاسباتی فیلتر بگذارید، صندوقی که برایش «—» است از جدول بیرون می‌ماند، همان‌طور که برای هر ستون دیگر (راهنمای دیده‌بان صندوق‌ها).
بعد از ساختن ستون
- مرتب‌سازی و فیلتر: مثل هر ستون دیگر. برای فیلتر، ستون در فهرست «افزودن فیلتر روی یک ستون» و زیر گروه «ستون‌های محاسباتی» می‌آید و «از» و «تا» به همان واحد فرمول‌اند.
- ویرایش: از فهرست «ستون‌ها»، با مداد کنار نام ستون. در ویرایش نمونه‌های آماده نمی‌آیند و دکمه «ذخیرهٔ تغییر» نام دارد؛ فیلتری که روی این ستون گذاشته‌اید با عوض شدن فرمول همان‌جا می‌ماند.
- برداشتن: با × کنار ستون در همان فهرست. تعریف ستون هم پاک می‌شود، ولی قالب‌هایی که پیش‌تر ذخیره کرده‌اید کپی خودشان را نگه می‌دارند.
- قالب و Excel: ستون محاسباتی جزو قالب «قالب‌های من» ذخیره می‌شود. «خروجی Excel» عدد را همان‌طور که در فرمول خوانده می‌شود می‌ریزد، بدون علامت درصد.
- جای ذخیره: ستون‌ها و قالب‌ها فقط روی همین مرورگر می‌مانند؛ در گوشی یا مرورگر دیگر خالی‌اند.
اشتباه‌های رایج
- جمع یا تفریق ستون‌هایی با واحد متفاوت. «حباب + ارزش معاملات» حساب می‌شود ولی معنی ندارد. واحد هر ستون کنار نامش در فهرست «ستون» نوشته شده.
- تقسیم دو بازهٔ ناهمخوان. ورود پول 5 روز تقسیم بر ارزش معاملات امروز نسبتی بی‌معنی است، چون صورت و مخرج از دو بازهٔ متفاوت‌اند. نمونه‌های آماده عمداً هم‌بازه‌اند: امروز با امروز، و 5 روز با اندازهٔ صندوق.
- خواندن علامت بدون نگاه به ترتیب. «A منهای B» و «B منهای A» علامت‌های برعکس دارند. جملهٔ «یعنی:» را بخوانید و معنی علامت را با آن بسنجید.
- فراموش کردن «× 100». تقسیم دو ستون هم‌واحد یک نسبت می‌دهد (مثلاً 0.06)، نه درصد (6). برای درصد در 100 ضرب کنید.
- انتظار عدد برای همهٔ صندوق‌ها. «برای n از m صندوق جدول عدد دارد» را نگاه کنید؛ ستونی که نیمی از صندوق‌ها را خالی می‌گذارد، مرتب‌سازی و فیلتر را فقط روی نیمی دیگر اثر می‌دهد.
محدودیت‌ها
- فقط ستون‌های عددی: ستونی که کلمه است (نام، طبقه، بازار و روند) در فرمول نمی‌آید.
- سقف‌ها: حداکثر 8 ستون محاسباتی، نام تا 40 نویسه و فرمول تا 300 نویسه. با ساختن نهمین ستون، برنامه می‌گوید «حداکثر 8 ستون محاسباتی می‌شود داشت؛ یکی را حذف کنید.»
- چهار عمل، پرانتز و چهار تابع: شرط، حلقه و متغیر ندارد.
- زبان فرمول‌نویسی اختیار معامله (آپشن) نیست: ستون محاسباتی دیده‌بان اختیار و نمودار استراتژی زبانی کامل دارند و کارشان دیگری است (ستون محاسباتی در دیده‌بان اختیار، ستون محاسباتی نمودار استراتژی). این یکی فقط ستون‌های جدول صندوق‌ها را می‌شناسد.
- هشدار ندارد: روی ستون محاسباتی آلارم نمی‌شود گذاشت.
- پیشنهاد نیست: ستون فقط عدد را حساب می‌کند؛ اینکه چه معنایی دارد و چه تصمیمی بگیرید با خودتان است (NAV، صندوق قابل معامله، انواع صندوق‌ها).
کدام قدم ساختن ستون محاسباتی برایتان گنگ بود؟ همین پایین بپرسید.