معاملهگران بازار اختیار معامله همواره به دنبال شاخصهایی هستند که حرکت احتمالی قیمت را در هفته سررسید بهتر بفهمند. یکی از جذابترین — و در عین حال بحثبرانگیزترین — این ابزارها، نقطه حداکثر درد (Max Pain، در فارسی گاهی مکس پین یا حداکثر درد) است. این مفهوم ریشه در ساختار بازار آپشن و توزیع موقعیت باز (Open Interest) دارد.
در این مقاله میخوانید Max Pain چیست، چطور محاسبه و تفسیر میشود، چه محدودیتهایی دارد — و مهمتر از همه، در آپشنباز از کجا نمودار و ستون آماده آن را ببینید تا هر روز دستی حساب نکنید. چهار مثال عددی هم دارد که همان محاسبه را قدمبهقدم روی یک زنجیره اجرا میکنند و نشان میدهند کجا میشود به این عدد تکیه کرد و کجا نمیشود.
Max Pain چیست؟
به زبان ساده، Max Pain همان قیمت اعمال است که اگر قیمت دارایی پایه در تاریخ انقضای همان زنجیره دقیقاً روی آن بسته شود، مجموع ضرر نویسندگان آپشنهای call و put (بر اساس موقعیت باز) در کمترین حد ممکن قرار میگیرد.
از نگاه خریدار آپشن، این نقطهای است که بیشترین قراردادها «بیارزش» میشوند. از نگاه فروشنده (اغلب بازارسازان)، این سطحی است که کمترین تعهد مالی را در سررسید دارند. به همین دلیل برخی معاملهگران فرض میکنند قیمت پایه در روزهای نزدیک سررسید تمایل دارد به سمت این سطح «کشیده» شود — اما این یک قانون قطعی نیست.
منطق محاسبه در آپشنباز
محاسبه دستی برای هر سررسید زمانبر است؛ آپشنباز همان منطق را خودکار انجام میدهد:
- جمعآوری OI: برای یک سررسید مشخص، موقعیت باز هر call و put را به تفکیک قیمت اعمال میخواند.
- شبیهسازی قیمت در سررسید: فرض میکند قیمت پایه در انقضا روی هر قیمت اعمال بسته میشود.
- جمع ضرر: برای هر قیمت اعمال، ضرر نویسندگان call (بالاتر از اعمال) و put (پایینتر از اعمال) را با OI ضرب و جمع میزند.
- انتخاب Min Pain: قیمت اعمالی که کمترین مجموع ضرر را دارد = Max Pain. اگر چند قیمت اعمال مساوی باشند، نزدیکترین به قیمت فعلی پایه اولویت دارد.
دادههای OI در طول روز از بازار بهروز میشوند؛ بنابراین Max Pain یک شاخص پویا است و با تغییر موقعیتهای باز جابهجا میشود.
مثال عددی: Max Pain را قدمبهقدم حساب کنیم
چهار قدم بالا وقتی جا میافتند که یک بار روی کاغذ اجرا شوند. زنجیرهٔ زیر ساختگی است ولی اندازههایش شبیه یک نماد پرمعاملهٔ بورس تهران است: 5 قیمت اعمال، موقعیت باز جدا برای اختیار خرید و اختیار فروش، و آخرین معاملهٔ نماد پایه روی 2,450 ریال.
| قیمت اعمال | موقعیت باز اختیار خرید | موقعیت باز اختیار فروش |
|---|---|---|
| 2,000 | 1,200 | 300 |
| 2,200 | 2,500 | 800 |
| 2,400 | 4,000 | 2,000 |
| 2,600 | 1,500 | 3,500 |
| 2,800 | 600 | 1,800 |
قدم اول: یک نامزد را امتحان کنید
فرض کنید پایه در سررسید دقیقاً روی 2,400 بسته شود. نویسندهٔ اختیار خرید فقط وقتی زیان میدهد که قیمت بالاتر از قیمت اعمالش باشد، و نویسندهٔ اختیار فروش فقط وقتی که قیمت پایینتر از قیمت اعمالش باشد. پس در این سناریو تنها چهار پا زیان میسازند و بقیه بیارزش منقضی میشوند:
| پایی که در زیان است | محاسبه | زیان نویسنده |
|---|---|---|
| اختیار خرید 2,000 | 1,200 × (2,400 - 2,000) | 480,000 |
| اختیار خرید 2,200 | 2,500 × (2,400 - 2,200) | 500,000 |
| اختیار فروش 2,600 | 3,500 × (2,600 - 2,400) | 700,000 |
| اختیار فروش 2,800 | 1,800 × (2,800 - 2,400) | 720,000 |
| مجموع روی نامزد 2,400 | 480,000 + 500,000 + 700,000 + 720,000 | 2,400,000 |
قدم دوم: همین کار برای هر قیمت اعمال
حالا همان حساب برای هر 5 نامزد تکرار میشود. ستونهای وسط نشان میدهند سهم هر سمت چقدر است:
| نامزد (قیمت اعمال) | ضرر نویسندگان اختیار خرید | ضرر نویسندگان اختیار فروش | مجموع ضرر |
|---|---|---|---|
| 2,000 | 0 | 4,500,000 | 4,500,000 |
| 2,200 | 240,000 | 2,880,000 | 3,120,000 |
| 2,400 | 980,000 | 1,420,000 | 2,400,000 |
| 2,600 | 2,520,000 | 360,000 | 2,880,000 |
| 2,800 | 4,360,000 | 0 | 4,360,000 |
کمترین مجموع روی 2,400 مینشیند، پس Max Pain این زنجیره 2,400 است — یعنی 2 درصد پایینتر از آخرین معاملهٔ نماد پایه.
منحنی شکل جالبی دارد و همین شکل، منطق را لو میدهد: هرچه نامزد را بالاتر ببرید، اختیارهای خریدِ پایینتر بیشتر در سود میروند و بار نویسندههایشان سنگینتر میشود؛ هرچه پایینتر بروید، همین اتفاق برای اختیارهای فروشِ بالاتر میافتد. کمینه جایی است که این دو فشار همدیگر را خنثی میکنند.
عدد 2,400,000 مبلغ زیان بازار نیست
در این محاسبه موقعیت باز در فاصلهٔ ریالی ضرب میشود و هیچجا در اندازهٔ قرارداد ضرب نمیشود. یعنی خروجی یک شاخصِ رتبهبندی است، نه مبلغ زیان واقعی. ضرب کردن تمام سطرها در هر عدد ثابتی برنده را عوض نمیکند، و آپشنباز هم دقیقاً به همین دلیل آن ضرب را انجام نمیدهد. آنچه معنا دارد این است که کدام قیمت اعمال کمترین عدد را گرفته، نه خودِ عدد.
یک قید دیگر هم هست که در جدول دیده نمیشود: قراردادهایی که موقعیت باز صفر دارند اصلاً وارد محاسبه نمیشوند. اگر روی یک قیمت اعمال نه اختیار خریدِ بازی مانده باشد نه اختیار فروشِ باز، آن قیمت اعمال از فهرست نامزدها هم بیرون میماند و هیچوقت بهعنوان Max Pain اعلام نمیشود.
وقتی دو قیمت اعمال همدرد میشوند
در زنجیرهٔ دوم موقعیت باز متقارنتر پخش شده. Max Pain باز هم 2,400 است، ولی نکتهٔ مهم جای دیگری است:
| نامزد (قیمت اعمال) | مجموع ضرر |
|---|---|
| 2,000 | 3,340,000 |
| 2,200 | 2,120,000 |
| 2,400 | 1,600,000 |
| 2,600 | 2,120,000 |
| 2,800 | 3,340,000 |
دو نامزد 2,200 و 2,600 دقیقاً یک عدد گرفتهاند: 2,120,000. اینجا آپشنباز با فاصله تا آخرین معاملهٔ نماد پایه تصمیم میگیرد کدامیک جلوتر بایستد — 2,600 با 150 ریال فاصله، جلوتر از 2,200 با 250 ریال فاصله. خروجی ستون این شکلی درمیآید:
Max Pain: 2,400 ↓ 2% 【Alt: 2,600 (+6.1%) | 2,200 (-10.2%)】
درس عملیاش این است: وقتی جایگزین اول تقریباً همارزِ خودِ Max Pain است، «سطح» را یک نقطه نبینید. آن زنجیره در عمل یک باند بین دو قیمت اعمال دارد، و تصمیمی که فقط روی یکی از آن دو بنا شده باشد به یک اختلاف ناچیز در موقعیت باز بند است.
Max Pain ثابت نیست — یک معاملهٔ بزرگ کافی است
به زنجیرهٔ مثال اول برگردیم و فرض کنیم یک معاملهگر 10,200 قرارداد اختیار فروشِ تازه روی قیمت اعمال 2,800 باز کند. قیمت پایه تکان نخورده و هیچ قرارداد دیگری عوض نشده؛ فقط موقعیت باز یک خانه از جدول بزرگ شده است:
| نامزد (قیمت اعمال) | مجموع ضرر |
|---|---|
| 2,000 | 12,660,000 |
| 2,200 | 9,240,000 |
| 2,400 | 6,480,000 |
| 2,600 | 4,920,000 |
| 2,800 | 4,360,000 |
Max Pain از 2,400 به 2,800 پریده — از 2 درصد پایینترِ قیمت پایه به 14.3 درصد بالاتر. تمام آن اختیارهای فروشِ تازه فقط وقتی بیارزش میشوند که پایه بالای 2,800 بسته شود، و همین یک ردیف کافی است تا کمینهٔ کل جدول جابهجا شود.
پس عددی که دیروز دیدید امروز لزوماً همان نیست. Max Pain یک عکس لحظهای از موقعیتهای باز است و هر بار که موقعیت باز بهروز میشود، دوباره حساب میشود. اگر تصمیمی روی آن ساختهاید، همان روز دوباره نگاهش کنید.
وقتی همهٔ موقعیت باز روی یک قیمت اعمال جمع است
حالت سومی هم هست که خیلی راحت گمراه میکند. در زنجیرهٔ زیر کل بازار روی یک قیمت اعمال جمع شده و بقیه تقریباً خالیاند:
| قیمت اعمال | موقعیت باز اختیار خرید | موقعیت باز اختیار فروش |
|---|---|---|
| 2,000 | 20 | 10 |
| 2,200 | 30 | 20 |
| 2,400 | 40 | 9,000 |
| 2,600 | 25 | 15 |
| 2,800 | 10 | 5 |
| نامزد (قیمت اعمال) | مجموع ضرر |
|---|---|
| 2,000 | 3,617,000 |
| 2,200 | 1,813,000 |
| 2,400 | 19,000 |
| 2,600 | 33,000 |
| 2,800 | 55,000 |
Max Pain اینجا 2,400 است، ولی این جواب هیچ اطلاعاتی دربارهٔ بازار به شما نمیدهد؛ فقط دارد همان یک ردیفِ 9,000 تایی را تکرار میکند. سه نامزد آخر عملاً همارزند و اختلافشان در حدی است که یک معاملهٔ متوسط ترتیبشان را عوض میکند.
سنجهٔ ارزان برای تشخیصش: اگر با برداشتن یک ردیف از جدول جواب عوض شود، جواب به آن ردیف بند است نه به بازار. در چنین زنجیرهای Max Pain را بهعنوان یک سطح تفسیر نکنید — بهعنوان نشانی از جایی که موقعیتها متمرکز شدهاند بخوانیدش، که خودش خبر مفیدی است ولی خبر دیگری است.
کجا در آپشنباز نمودار Max Pain را ببینیم؟
نمودار موقعیت باز + خط Max Pain در آپشنباز روی یک سررسید زنجیره رسم میشود. دو راه اصلی دارید، و یکی از آن دو برای همه باز است:
1) از کارت جزئیات قرارداد — زنجیره، دیدهبان، میزکار، استراتژی
این همان مسیری است که در کار روزمره بیشترین استفاده را دارد. نمودار از کارت جزئیات قرارداد اختیار باز میشود — نه از کارت نماد پایه.
- در زنجیره آپشن، دیدهبان، میزکار (باکس دیدهبان یا زنجیره)، یا صفحه نمودار استراتژی یک قرارداد اختیار را انتخاب کنید تا کارت جزئیاتش باز شود.
- روی بزنید.
- گزینه را انتخاب کنید.
مودال عنوانی شبیه «موقعیت باز و Max Pain — نماد پایه (تاریخ سررسید)» دارد و همان سررسید زنجیرهٔ قرارداد انتخابشده را با داده زنده موقعیت باز نشان میدهد.
اشتباه رایج: روی کارت نماد پایه هم منوی هست و گزینه موقعیت باز بر اساس قیمت اعمال را میبینید — آن نمودار فقط توزیع OI است و خط Max Pain ندارد. برای Max Pain حتماً کارت قرارداد را باز کنید و را بزنید.
2) صفحه نماد پایه در بخش آپشنها
اگر میخواهید بدون انتخاب قرارداد، بین چند سررسید جابهجا شوید:
- از بخش آپشنها نماد پایه را باز کنید (مثلاً خساپا).
- به بخش تحلیل به تفکیک سررسید بروید.
- نمودار موقعیت باز به تفکیک قیمت اعمال را ببینید؛ برچسب Max Pain کنار عنوان است.
- اگر چند سررسید فعال باشد، با دکمههای تاریخ سررسید جابهجا شوید.
| مسیر | از کجا | سررسید |
|---|---|---|
| کارت قرارداد | زنجیره · دیدهبان · میزکار · استراتژی · صفحه قرارداد | ثابت روی سررسید همان قرارداد |
| صفحه نماد پایه | بخش آپشنها → نماد پایه | قابل تعویض بین سررسیدها |
چطور نمودار را بخوانیم؟
- خط نارنجی Max Pain: قیمت اعمال با کمترین مجموع ضرر نویسندگان در سررسید.
- قیمت فعلی: آخرین قیمت نماد پایه — فاصله تا Max Pain جهت احتمالی «کشش» را نشان میدهد (نه قطعی).
- ارتفاع ستونها: غلظت موقعیت باز در هر اعمال — قیمتهای اعمال پرحجم اثر بیشتری در محاسبه دارند.
- رنگ ستونها: هر قیمت اعمال دو ستون کنار هم دارد — سبز موقعیت باز اختیار خرید و قرمز موقعیت باز اختیار فروش.
یک نکتهٔ ریز که اول گیجکننده است: محور افقی این نمودار قیمت اعمال است، نه قیمت پیوسته. برای همین خط «قیمت فعلی» روی نزدیکترین قیمت اعمال کشیده میشود و نه دقیقاً روی آخرین معاملهٔ نماد پایه؛ رقم دقیق همان است که بالای نمودار کنار همان برچسب نوشته شده. و اگر نزدیکترین قیمت اعمال دقیقاً همان Max Pain باشد، خط دوم اصلاً کشیده نمیشود تا دو خط روی هم نیفتند.
ستون آماده Max Pain در فرمولنویسی دیدهبان
اگر میخواهید Max Pain را برای همه قراردادهای یک سررسید در جدول دیدهبان ببینید — بدون باز کردن نمودار — از ستون آماده استفاده کنید:
- به دیدهبان آپشن بروید (راهنمای دیدهبان)، یا از طریق میزکار باکس دیدهبان اضافه کنید.
- دکمه را بزنید.
- به تب آماده بروید (کنار «فرمولهای من»).
- در فیلتر نوع، ستون را انتخاب کنید یا در جستجو عبارت max pain را بنویسید — جستجو روی نام و متن توضیح فرمول انجام میشود، پس معادل فارسی نتیجهای برنمیگرداند.
- ستون max pain را انتخاب کنید و با اضافه به فرمولهای من یا دوبار کلیک، به دیدهبان اضافه کنید.
خروجی ستون برای هر ردیف (همان سررسید قرارداد) شامل اینهاست:
- اعمال Max Pain (نارنجی)
- فاصله درصدی از قیمت فعلی پایه (↑ بالاتر / ↓ پایینتر)
- OI روی آن اعمال
- دو گزینه جایگزین بعدی با کمترین ضرر (Alt) — برای وقتی دو قیمت اعمال نزدیک به هم هستند
روی زنجیرهٔ مثال اولِ همین مقاله، خروجی ستون اینطور خوانده میشود:
سه نکته در خواندنش: فاصلهٔ درصدی از آخرین معاملهٔ نماد پایه حساب میشود نه از قیمت پایانی؛ عدد OI مجموع اختیار خرید و اختیار فروشِ همان قیمت اعمال است نه فقط یک سمت؛ و دو جایگزینِ داخل کروشه به ترتیب کمترین ضرر بعدی مرتب شدهاند، نه به ترتیب نزدیکی به قیمت. اگر جایگزین اول عددی خیلی نزدیک به Max Pain داشته باشد، همان باندی است که در مثال دوم دیدید.
برای یادگیری ساخت ستونهای مشابه، راهنمای فرمولنویسی و مقاله دیدهبان آپشن را ببینید. فهرست استراتژیهای آماده در استراتژیهای آماده دیدهبان است.
مکانیزمی که معمولاً برای این کشش نام برده میشود، همان پوشش اجباری فروشندهٔ اختیار است — و در بازاری که قیمت دامنهٔ روزانه دارد، همان اجبار بهجای پرتاب کردن قیمت آن را نگه میدارد. گاما اسکوییز این حلقه را باز کرده و نشان میدهد چرا نتیجهاش اینجا چسبیدن است نه جهش.
چرا قیمت ممکن است به سمت Max Pain حرکت کند؟
این پدیده اغلب به پوشش ریسک (Delta Hedging) فروشندگان آپشن نسبت داده میشود. وقتی بازارساز حجم زیادی آپشن فروخته، برای خنثی کردن ریسک مجبور است سهم پایه را بخرد یا بفروشد. نزدیک سررسید، این خرید و فروشها میتواند روی قیمت پایه اثر بگذارد و آن را به سمتی هدایت کند که کمترین تعداد قراردادها در سود باشند — یعنی نزدیک Max Pain.
با این حال، اخبار، حجم معاملات نقدی و احساسات بازار میتوانند قویتر از این پویاییها عمل کنند.
چه زمانی به Max Pain اعتماد کنیم؟
Max Pain یک شاخص احتمالی است، نه پیشگویی قطعی. مطالعات بازار آمریکا نشان دادهاند:
- برای سهام کوچکتر و کمنقد، اثر آپشن روی قیمت بیشتر دیده میشود.
- برای غولهای بازار و شاخصهای پرحجم، این نظریه ضعیفتر است.
- هفته منتهی به سررسید مهمترین بازه است — هرچه به انقضا نزدیکتر شوید، فشار پوشش ریسک بیشتر میشود.
بهترین رویکرد: Max Pain را یک قطعه از پازل کنار تحلیل تکنیکال، حجم معاملات و شرایط کلی بازار بگذارید — نه تنها دلیل ورود به معامله.
محدودیتها
- قطعیت ندارد: خبر ناگهانی یا حرکت قوی نقدی میتواند هر تخمینی را باطل کند.
- وابسته به OI: اگر موقعیت باز در قیمتهای اعمال نازک باشد، Max Pain معنای کمتری دارد.
- یک سررسید: هر زنجیره Max Pain جداگانه دارد؛ سررسیدهای مختلف را قاطی نکنید.
- دسترسی: نمودار Max Pain در کارت جزئیات قرارداد ویژهٔ مشترکین است؛ همان نمودار در صفحهٔ نماد پایه برای همه باز است.
اشتباههای رایج
- قاطی کردن سررسیدها. هر زنجیره Max Pain خودش را دارد و جمع کردن موقعیت باز دو سررسید، عددی میسازد که به هیچ تاریخی تعلق ندارد. ستون دیدهبان هم برای هر ردیف فقط سررسید همان قرارداد را میخواند.
- عدد مجموع ضرر را ریال خواندن. آن عدد در اندازهٔ قرارداد ضرب نشده و فقط برای رتبهبندی قیمتهای اعمال ساخته میشود.
- انتظار اینکه خط «قیمت فعلی» دقیقاً روی قیمت لحظهای باشد. محور افقی نمودار قیمت اعمال است، پس آن خط روی نزدیکترین قیمت اعمال مینشیند. برای عدد دقیق، همان رقمی را بخوانید که بالای نمودار کنار برچسب «قیمت فعلی» نوشته شده.
- تفسیر Max Pain در زنجیرهٔ کمعمق. وقتی مجموع موقعیت باز کوچک است یا روی یک قیمت اعمال متمرکز شده، خروجی بیشتر بازتاب همان تمرکز است تا سیگنالی از بازار.
- پیشبینی گرفتنش. Max Pain میگوید سررسید در کدام نقطه برای نویسندگان کمهزینهترین است؛ نمیگوید بازار به آنجا میرسد. هر خبر یا جریان نقدی قوی میتواند کل این حساب را کنار بزند.
- مقایسهٔ Max Pain دو نماد با هم. عدد به قیمت و به عمق موقعیت باز همان نماد بند است؛ فقط فاصلهٔ درصدی تا قیمت پایه بین دو نماد قابل مقایسه است، نه خود عدد.
جمعبندی
Max Pain قیمت اعمالی است که در سررسید، مجموع ضرر نویسندگان آپشن بر اساس موقعیت باز در آن کمینه میشود. در آپشنباز از کارت جزئیات قرارداد در زنجیره، دیدهبان، میزکار یا استراتژی ( → )، از صفحه نماد پایه، یا با ستون آماده max pain در فرمولنویسی دیدهبان ببینیدش. برای تصمیم معاملاتی، همیشه کنار سایر شواهد بازار بسنجید — نه بهتنهایی.