کاوردکال در بورس کالا | تحویل فیزیکی، وجه تضمین صفر و مهلت تأمین دارایی

در بند 5-د مشخصات قرارداد اختیار معاملهٔ گواهی سپردهٔ شمش طلا این جمله آمده است:

موقعیت باز فروش در قرارداد اختیار معاملهٔ خرید که با خرید گواهی سپردهٔ شمش طلا پوشش‌داده شده باشد، نیاز به تودیع وجه تضمین ندارد.

یعنی اگر دارایی پایه را داشته باشید و موقعیت فروشتان با آن پوشش داده شده باشد، هیچ وجه تضمینی تودیع نمی‌کنید. این با «وجه تضمین کمتر» فرق دارد: صفر است.

مقایسه‌اش با حالت بدون پوشش تفاوت را روشن می‌کند. آنجا وجه تضمین اولیه از فرمولی می‌آید که به مقدار در زیان بودن قرارداد، قیمت پایانی دارایی پایه و قیمت اعمال بستگی دارد، هر روز بازمحاسبه می‌شود، و حداقلش هم معادل 70 درصد وجه تضمین لازم است. یعنی سرمایه‌ای که درگیر می‌شود نه‌تنها بزرگ است، ثابت هم نیست.

در گفت‌وگوهای بازار به عملیاتِ ثبت این پوشش «فریز کردن» گفته می‌شود، چون کارگزاری دارایی پایه را در حساب شما مسدود می‌کند تا امکان فروشش نباشد. این نام رسمی نیست و در مشخصات قرارداد نیامده؛ چیزی که رسمی است همان بند بالاست. روال ثبتش را از کارگزاری خودتان بپرسید، چون سامانه‌ها یکسان نیستند و انجامش آنی نیست.

و یک نتیجهٔ مهم: تا وقتی پوشش به رسمیت شناخته نشده، موقعیت شما از نظر بورس یک فروش بدون پوشش است و وجه تضمینش را می‌خواهد. داشتن دارایی در پرتفو به‌تنهایی کافی نیست؛ باید ثبت شده باشد.

بازار کالا مسیر ورود جدایی دارد و کد بورس اوراق بهادار برای آن کار نمی‌کند:

• کد معاملاتی بورس کالا — جدا از کد سهام گرفته می‌شود و بدون آن قراردادهای کالایی اصلاً در سامانه دیده نمی‌شوند. مراحلش در آموزش دریافت کد معاملاتی بورس کالا آمده.
• دو حساب بانکی با دو نقش — حساب در اختیار بورس (عملیاتی) و حساب شخصی. مسیر پول و تفاوتشان در قرارداد اختیار معامله کالا توضیح داده شده.
• خودِ دارایی پایه — گواهی سپردهٔ کالایی یا واحد صندوق، که باید پیش از فروش اختیار در اختیارتان باشد. گواهی سپرده کالایی می‌گوید این دارایی دقیقاً چیست.

نکتهٔ ساختاری‌ای که تازه‌واردها را غافلگیر می‌کند: خواندن نماد قرارداد در این بازار قاعدهٔ خودش را دارد و عدد انتهای نماد را نباید مستقیم به‌عنوان قیمت اعمال برداشت کرد — شکل و ساختار قراردادهای اختیار معامله کالایی.

برای گواهی سپردهٔ شمش طلا، ارقام کلیدی این‌هاست:

دو بند از این جدول مستقیماً به کاوردکال می‌خورند. «اعمال تنها به درخواست دارندهٔ موقعیت باز خرید» یعنی حتی قراردادی که در سود است هم خودبه‌خود اعمال نمی‌شود — و برعکس، نبودن در سود تضمین نمی‌کند که درخواستی نیاید. «تحویل دارایی پایه» یعنی اگر اعمال شود، واقعاً گواهی از شما به خریدار منتقل می‌شود.

این بندی است که بیشترین غافلگیری را می‌سازد. طبق بند 13 مشخصات قرارداد، مهلت تأمین دارایی برای دارندهٔ موقعیت فروش تا پایان ساعت معاملاتی آخرین جلسهٔ معاملاتی است.

ترتیب کارها بعد از آن این‌طور است: بورس همان روز دارایی‌ها و درخواست‌های اعمال را بررسی می‌کند و به کارگزار اطلاع می‌دهد؛ کارگزار پیش از شروع جلسهٔ معاملاتی دارایی پایه در روز کاری بعد نتیجه را به مشتری می‌گوید.

نتیجهٔ عملی‌اش این است که «فردا درستش می‌کنم» وجود ندارد. وقتی آخرین جلسهٔ معاملاتی تمام شد، وضعیت دارایی شما ثبت شده است و بقیهٔ مراحل فقط اطلاع‌رسانیِ همان وضعیت است.

در این بازار دو کارمزد جدا وجود دارد و — نکته‌ای که راحت از قلم می‌افتد — روی دو عدد متفاوت حساب می‌شوند:

نرخ 0.0012 برای گواهی سپردهٔ شمش طلا، گواهی شمش نقره، گواهی مس کاتد، گواهی زعفران و واحدهای صندوق‌های طلا یکسان است. استثنا سکهٔ طلای تمام بهار آزادی است که حق نظارت سازمان هم دارد و جمعش به 0.00136 می‌رسد.

مقایسه با بازار سهام گویاست: آنجا کارمزد اعمال برای سمتی که سهم را واگذار می‌کند 0.0055 است چون مالیات نقل و انتقال هم دارد، و برای سمت مقابل 0.0005. در بورس کالا هر دو طرف همان 0.0014 را می‌دهند. جزئیات سمت سهام در کارمزد معاملات اختیار معامله آمده.

و چون مبنای کارمزد تحویل ارزش دارایی پایه در روز سررسید است نه قیمت اعمال، این عدد تا خودِ روز آخر قطعی نیست. در محاسبهٔ بازده کاوردکالتان این را به‌صورت تخمینی و کمی محافظه‌کارانه در نظر بگیرید.

اگر موقعیت‌های باز خرید به‌دلیل عدم ایفای تعهدات فروشنده به تسویهٔ نقدی برسد، بند 15 مشخصات قرارداد تکلیف را روشن کرده:

• فروشنده به میزان یک درصد ارزش فعلی معامله — حجم ضربدر قیمت پایانی دارایی پایه — به نفع خریدار خسارت می‌پردازد.
• افزون بر آن، کارمزدهای اعمالِ مربوط به بورس برای هر دو طرف معامله از مشتری فروشنده گرفته می‌شود.

حالت آینه‌اش هم پیش‌بینی شده: اگر خریدار شرایط اعمال را فراهم نکند، قرارداد اختیار منقضی می‌شود و در آن صورت خریدار و فروشنده هرکدام فقط کارمزد بورس و کارگزارِ سمت خودشان را می‌پردازند.

مفهوم عمومی نکول و اینکه چرا فقط فروشنده می‌تواند نکول کند، در نکول در قرارداد اختیار معامله آمده.

اگر نمی‌خواهید کار به تحویل برسد، سه راه دارید و هر سه باید پیش از آخرین جلسهٔ معاملاتی انجام شوند:

1. آفست کردن موقعیت فروش. قرارداد را بازمی‌خرید و تعهد تمام می‌شود؛ دارایی پایه هم آزاد می‌شود.
2. رول کردن به سررسید یا قیمت اعمال دیگر. موقعیت فعلی را می‌بندید و موقعیت تازه‌ای باز می‌کنید. همان محاسبهٔ پول خالص آنجا اینجا هم برقرار است.
3. گذاشتن برای اعمال. اگر تحویل دارایی برایتان مشکلی ندارد، این ساده‌ترین راه است — به شرطی که دارایی سر وقت آماده باشد.

انتخاب بین این سه، همان مقایسه‌ای است که در بازار سهام هم هست، با یک تفاوت: چون تسویه در این بازار تحویل دارایی پایه است، «بگذارم اعمال شود» یعنی واقعاً گواهی یا واحد صندوقتان می‌رود، نه اینکه تفاوت نقدی تسویه شود.

ارقام بالا برای گواهی سپردهٔ شمش طلاست. چیزی که بین همهٔ قراردادهای اختیار بورس کالا مشترک است: سبک اعمال اروپایی، اعمال فقط به درخواست خریدار، و تسویه به‌صورت تحویل دارایی پایه.

چیزی که فرق می‌کند: اندازهٔ قرارداد، فاصلهٔ قیمت اعمال، ضرایب وجه تضمین، و در مورد سکهٔ طلا حتی نرخ کارمزد. اندازهٔ قرارداد از همه مهم‌تر است، چون تعیین می‌کند به ازای هر قرارداد چه مقدار دارایی باید داشته باشید — و اشتباه گرفتنش یعنی موقعیتی که فکر می‌کنید پوشش‌داده‌شده است ولی نیست.

پس پیش از هر معامله، مشخصات قرارداد همان نماد را از سایت بورس کالای ایران باز کنید. برای صندوق‌های طلا، فهرست و تفاوتشان در صندوق‌های سرمایه‌گذاری طلا آمده و جزئیات عملیاتی گواهی سپرده در راهنمای عملیاتی گواهی سپرده کالایی.

دیده‌بان آپشن بورس کالا زنجیرهٔ قراردادهای کالایی را با مظنه، حجم و نوسان ضمنی نشان می‌دهد و می‌شود با فرمول‌نویسی، ستون و فیلتر مخصوص کاوردکال ساخت. راهنمای کاملش با مثال‌های فرمول در دیده‌بان آپشن بورس کالا آمده.

توجه کنید که فرمول‌های بورس کالا فقط در همان دیده‌بان اعمال می‌شوند و از دیده‌بان سهام جدا هستند. اگر دنبال نسخهٔ سهامش هستید، پیاده‌سازی کاوردکال در دیده‌بان همان کار را برای بازار سهام توضیح می‌دهد.

و برای اینکه پیش از ثبت سفارش شکل سود و زیان موقعیت را ببینید، نمودار استراتژی هر دو پا — دارایی پایه و اختیار فروخته‌شده — را با هم رسم می‌کند.