پرمیوم در قرارداد اختیار معامله چیست

پرمیوم یا پریمیوم در بورس، قیمتی است که خریدار اختیار معامله به فروشنده پرداخت می‌کند تا حق خرید یا فروش یک دارایی پایه را به دست آورد. برای خریدار یک هزینهٔ اولیه است و برای فروشنده، مبلغی که در ازای پذیرفتن تعهد دریافت می‌کند.

ساده‌ترین راه تشخیصشان این است: قیمت اعمال را شما هنگام انتخاب قرارداد برمی‌گزینید، ولی پرمیوم را بازار به شما می‌گوید — و تا لحظه‌ای که سفارشتان اجرا شود ممکن است عوض شده باشد.

پرمیوم به دو بخش تقسیم می‌شود که هر دو در قیمت نهایی نقش دارند:

• ارزش ذاتی — تفاوت قیمت فعلی دارایی پایه با قیمت اعمال، وقتی این تفاوت به نفع دارندهٔ قرارداد باشد. یعنی اگر همین حالا اعمال شود، چقدر می‌ارزد.
• ارزش زمانی — بهای احتمالِ اینکه تا سررسید شرایط به نفع دارنده تغییر کند. این همان بخشی است که با «امید» توصیفش می‌کنند.

تفکیک این دو در ارزش ذاتی و زمانی به‌تفصیل آمده است. همین تفکیک را برای هر قرارداد زنده هم می‌توانید ببینید: در باکس دیده‌بان میزکار روی ردیف قرارداد دوبار کلیک کنید تا کارت جزئیات باز شود؛ ردیف‌های «ارزش ذاتی» و «ارزش زمانی» پرمیوم همان قرارداد را به این دو تکه می‌شکنند.

پرمیوم تحت تأثیر شش عامل است که هرکدام می‌توانند جداگانه یا با هم اثر بگذارند:

همین شش ورودی‌اند که مدل بلک‌شولز از آن‌ها یک قیمت تئوری می‌سازد، و حساسیت پرمیوم به هرکدامشان همان چیزی است که یونانی‌ها اندازه می‌گیرند.

ارزش هر ابزار مشتقه از ارزش دارایی پایه‌اش می‌آید، پس تغییر قیمت سهم مستقیم‌ترین اثر را دارد. افزایش قیمت دارایی پایه ارزش اختیار خرید را بالا می‌برد، چون احتمال استفاده از حقِ خرید بیشتر می‌شود؛ و در همان لحظه ارزش اختیار فروش را پایین می‌آورد.

نوسان‌پذیری نشان‌دهندهٔ میزان تغییرات قیمت دارایی پایه در طول زمان است و یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر پرمیوم. افزایش نوسانات معمولاً پرمیوم هر دو نوع قرارداد را بالا می‌برد، چون هر دو از پتانسیل حرکت‌های بزرگ سود می‌برند.

تفاوت نوسان تاریخی و نوسان ضمنی — و اینکه کدامشان در قیمت امروز نشسته — موضوع راهنمای نوسان‌پذیری است.

ارزش هر دو نوع قرارداد با بیشتر شدن زمان باقی‌مانده تا سررسید بالا می‌رود، چون مدت بیشتری برای بهره‌مندی از تغییرات سهم پایه فراهم می‌شود.

البته این رابطه همیشگی نیست و در شرایط خاص می‌تواند برعکس شود؛ مثل قرارداد فروشی که عمیقاً در سود است و سررسید دورترش، دریافت وجه را عقب می‌اندازد.

دو عامل باقی‌مانده کم‌سروصداترند ولی جهتشان مشخص است: با افزایش نرخ بهرهٔ بدون ریسک، ارزش اختیار خرید بالا و ارزش اختیار فروش پایین می‌رود. پرداخت سود نقدی روی دارایی پایه، اثر معکوس دارد — روی اختیار خرید منفی و روی اختیار فروش مثبت. این اثر برای قراردادی است که بعد از تقسیم سود تعدیل نمی‌شود؛ در بورس ایران قیمت اعمال بعد از سود نقدی به اندازهٔ همان سود کم می‌شود (تعدیل قیمت اعمال) و دارنده از این اثر در امان می‌ماند.

پرمیوم مثل هر هزینهٔ دیگری در بازارهای مالی، ریسک‌های خودش را دارد:

• از دست رفتن کل پرمیوم — اگر شرایط بازار به نفع دارنده تغییر نکند، خریدار می‌تواند تمام مبلغی را که پرداخته از دست بدهد. این حالت به‌ویژه در قراردادهای با سررسید کوتاه بیشتر دیده می‌شود.
• تغییرات سریع — در بازارهای پرنوسان، پرمیوم می‌تواند به‌سرعت جابه‌جا شود و سود یا زیان غیرمنتظره بسازد.

همهٔ جهت‌های بالا با فرض ثابت بودن سایر عوامل بررسی شده‌اند — یعنی هر سطر می‌گوید «اگر فقط این یکی عوض شود چه می‌شود».