فرایند تخصیص در قراردادهای آپشن

وقتی مشتری قصد اعمال قرارداد خود را دارد، درخواستش را به همراه نوع تسویهٔ موردنظر به کارگزار می‌دهد. کارگزار آن را به شرکت سپرده‌گذاری مرکزی منتقل می‌کند تا فرایند تسویه و پایاپای آغاز شود. آنجا اتاق پایاپای فرایندی به نام تخصیص موقعیت‌ها را شروع می‌کند و برخی از دارندگان موقعیت باز فروش را برای ایفای تعهد در برابر دارندگان موقعیت باز خرید تعیین می‌کند.

در مرحلهٔ اول معامله‌گران به دو گروه تقسیم می‌شوند — دارندگان موقعیت خرید و دارندگان موقعیت فروش — و در مرحلهٔ دوم این دو گروه با هم تطبیق داده می‌شوند.

اول خریداران نقدی با فروشندگان نقدی جفت می‌شوند و بعد خریداران فیزیکی با فروشندگان باقی‌مانده. نکتهٔ مهم اینکه تخصیص فقط به معنی مشخص شدن طرفین است؛ تسویهٔ نهایی در دورهٔ تحویلی انجام می‌شود که در مشخصات قرارداد ذکر شده، و نوعش را هم اتاق پایاپای تعیین و به کارگزاران اعلام می‌کند.

تخصیص موقعیت‌ها می‌تواند به چهار روش انجام شود که روشِ هر قرارداد در مشخصاتش هنگام انتشار ذکر می‌شود:

• تسهیم به نسبت — قراردادهای اعمال‌شده به نسبت تعداد موقعیت‌های باز فروش، میان دارندگانشان تسهیم می‌شود. این روشِ رایج در بازار سرمایهٔ ماست.
• تصادفی — سیستم مثل قرعه‌کشی تعیین می‌کند کدام فروشنده باید به تعهدش عمل کند و هر فروشنده شانس برابری دارد.
• ردگیری موقعیت — سابقهٔ معاملاتی قرارداد پیمایش می‌شود و قرارداد اعمال‌شده به ناشر اصلی همان قرارداد تخصیص می‌یابد.
• زمانی — اولویت با قدیمی‌ترین موقعیت فروش است؛ اگر سه فروشنده در تاریخ‌های مختلف موقعیت گرفته باشند، نوبت اول با قدیمی‌ترینشان است.

پیش از رفتن سراغ مثال، یک نکته که مثال بدون آن گیج‌کننده می‌شود: تعداد موقعیت‌های باز خرید و فروش همیشه برابرند. برای هر قرارداد خریداری‌شده، دقیقاً یک قرارداد فروخته‌شده وجود دارد.

پس آنچه ممکن است کم بیاید تعداد قرارداد نیست، ظرفیت تسویهٔ فیزیکی است: فروشندهٔ اختیار خرید فقط تا سقف سهامی که در کد معاملاتی‌اش دارد می‌تواند سهم تحویل دهد و مابقی موقعیت‌های تخصیص‌یافته‌اش نقدی تسویه می‌شود — همان قاعده‌ای که در مادهٔ 42 آمده. همین ظرفیت است که میان درخواست‌کنندگان تسهیم می‌شود.

فرض کنید ظرفیت قابل تخصیص 2,000 قرارداد است و سه نفر درخواست اعمال داده‌اند: آقای الف برای 2,500 قرارداد، خانم ب برای 1,000 و آقای ج برای 500 — روی هم 4,000 قرارداد.

نسبت تخصیص برابر است با ظرفیت تقسیم بر کل درخواست‌ها: 2,000 ÷ 4,000 یعنی 50 درصد.

با اندازهٔ قرارداد 1,000 سهم، این یعنی آقای الف 1,250,000 سهم دریافت می‌کند، خانم ب 500,000 سهم و آقای ج 250,000 سهم. مجموع تخصیص‌ها دقیقاً همان 2,000 قرارداد می‌شود.

برای باقی‌ماندهٔ درخواست‌های اعمال که امکان تخصیص فیزیکی نداشته‌اند، تسویهٔ نقدی انجام می‌شود. اگر فروشنده‌ای اصلاً به تعهدش عمل نکند، بحث نکول پیش می‌آید که قواعد جداگانهٔ خودش را دارد.

ریسک ویژه‌ای هم در روز سررسید هست که از همین بی‌اختیاری می‌آید: وقتی قیمت سهم درست حوالی قیمت اعمال بسته می‌شود، فروشنده تا لحظهٔ آخر نمی‌داند تخصیص می‌گیرد یا نه. این وضعیت در Pin Risk توضیح داده شده است.

اگر موقعیت فروش باز دارید، این فرایند تعیین می‌کند نوبت شما می‌رسد یا نه — و وجه تضمینی که بلوکه کرده‌اید، دقیقاً برای همین لحظه گرفته شده است.