پروتکتیو پوت یعنی سهم را داشته باشید و روی آن یک اختیار فروش بخرید تا زیانتان کف پیدا کند. سؤال عملی این است: میان صدها قرارداد پوت بازار، کدامیک این کف را ارزانتر میسازد؟
ستون آمادهٔ پروتکتیو پوت در دیدهبان دقیقاً همین را حساب میکند و برای هر قرارداد دو عدد میدهد: حداکثر ریسک و فاصله تا سربهسری. این راهنما نشان میدهد چطور فعالش کنید و تکتک 13 تنظیم، فیلتر و گزینهٔ مرتبسازیاش را میبندد.
خودِ استراتژی، ساختار و مثالهای تئوریک: استراتژی پروتکتیو پوت · فهرست: استراتژیهای دیدهبان.
فعالسازی قدمبهقدم
- به دیدهبان آپشن بروید (راهنمای دیدهبان)، یا از طریق میزکار باکس دیدهبان اضافه کنید.
- در نوار ابزار را بزنید.
- از کتابخانه «پروتکتیو پوت» را انتخاب کنید؛ توضیح کوتاه و نمونهٔ خروجی را ببینید و «اضافه به فرمولهای من» را بزنید.
- ستون به جدول اضافه میشود. برای تنظیم فیلترها و نمایش، روی سرستون کلیک کنید.
در حالت پیشفرض هیچ فیلتری فعال نیست و ستون برای هر قرارداد اختیار فروشِ قابل معامله عدد میدهد. برای آشنایی کلی با پنل تنظیمات ویژوال، مدیریت خروجی و فیلتر فرمول را ببینید.
خواندن ستون خروجی
| نشانه | نام | معنی |
|---|---|---|
| 📉 …٪ | حداکثر ریسک | زیان تئوریک نسبت به سربهسر، اگر پایه تا زیر اعمال پوت بریزد. عدد منفی یعنی هنوز امکان زیان دارید؛ مثبت یعنی حتی در بدترین حالت کف سود دارید. |
| 📈 …٪ | فاصله تا سربهسری | پایه چند درصد باید رشد کند تا هزینهٔ سهم بهعلاوهٔ پرمیوم پوت جبران شود. همیشه مثبت است. |
| 【📊 …】 | نقطهٔ سربهسری | همان عدد ریالی سربهسر. بهصورت پیشفرض خاموش است. |
| 1️⃣ 2️⃣ | خط قیمت | نوار گرافیکی: قیمت اعمال، نقطهٔ سربهسر و جای قیمت فعلی پایه میان آن دو. |
| 📈 | نمودار استراتژی | دکمهٔ باز کردن نمودار سود و زیان با دو پا: خرید سهم + خرید پوت. |
ترتیب این بخشها در سلول ثابت است: اول دو عدد درصدی، بعد سربهسر ریالی (اگر روشنش کرده باشید)، بعد نوار خط قیمت و در آخر دکمهٔ نمودار.
نوار خط قیمت
این نوار برای غربال سریع ساخته شده: بدون خواندن عدد، از روی جای مثلث میفهمید که قرارداد چقدر تا سوددهی فاصله دارد. اگر ردیفهای زیادی را کنار هم میبینید، همین یک نگاه معمولاً کافی است تا چند گزینهٔ اول را جدا کنید.
در یک نگاه
| دیدگاه بازار | صعودی، ولی با نگرانی از ریزش |
| ساختار | خرید (یا نگهداری) سهم پایه + خرید یک اختیار فروش روی همان نماد |
| جریان نقدی ورود | پرداخت — هم بهای سهم، هم پرمیوم پوت |
| بیشترین سود | سقف ندارد |
| بیشترین زیان | (قیمت پایه − قیمت اعمال) + پرمیوم — بسته و از پیش معلوم |
| نقطهٔ سربهسر | قیمت پایه + پرمیوم پوت |
| گذر زمان | به ضرر شما — شما خریدار قرارداد هستید |
| سرمایهٔ درگیر | بهای سهم بهعلاوهٔ پرمیوم. چون خریدارید، وجه تضمین ندارید. |
شکل سود و زیان، منطق انتخاب قیمت اعمال و مقایسه با راههای دیگرِ محافظت در مقالهٔ استراتژی پروتکتیو پوت آمده است؛ اینجا فقط به آنچه ستون نشان میدهد میپردازیم.
مثال عددی کامل
همان نمونهای که در کتابخانهٔ استراتژیها کنار این ستون میبینید — نماد «اهرم»، پوت با اعمال 45,000 و سررسید 45 روز بعد:
| ورودی | مقدار | از کجا میآید |
|---|---|---|
| قیمت پایه | 48,603 ریال | مبنای قیمتی که در تنظیمات انتخاب کردهاید |
| قیمت اعمال پوت | 45,000 ریال | مشخصات قرارداد |
| پرمیوم پوت | 1,720 ریال | سرخط فروش پوت — قیمتی که همین حالا میخرید |
| اندازهٔ قرارداد | 1,000 سهم | مشخصات قرارداد |
- نقطهٔ سربهسر = 48,603 + 1,720 = 50,323 ریال.
- فاصله تا سربهسری = (50,323 − 48,603) ÷ 48,603 = +3.5٪ — همان عدد 📈.
- حداکثر ریسک (ریالی) = 45,000 − 50,323 = −5,323 ریال برای هر سهم، یعنی 5,323,000 ریال برای یک قرارداد.
- حداکثر ریسک (درصدی) = −5,323 ÷ 50,323 = −10.6٪ — همان عدد 📉.
دقت کنید مخرجِ درصدِ ریسک، نقطهٔ سربهسر است نه قیمت سهم؛ یعنی عدد 📉 میگوید «نسبت به کل پولی که درگیر کردهام، بدترین حالت چند درصد است». همین باعث میشود بتوانید قراردادهای دو نماد کاملاً متفاوت را مستقیم با هم مقایسه کنید.
منطق محاسبه در آپشنباز
فرمول روی ردیفهای اختیار فروش کار میکند و برای هر ردیف یک ترکیب میسازد: خرید یک واحد پایه بهعلاوهٔ خرید همان پوت. قیمت پوت از سرخط فروش برداشته میشود، نه آخرین معامله — یعنی قیمتی که واقعاً میتوانید همین حالا بخرید.
| مقدار | محاسبه |
|---|---|
| قیمت پایه | سرخط عرضه (پیشفرض)، آخرین معامله یا قیمت پایانی — به انتخاب شما |
| سربهسر | قیمت پایه + سرخط فروش پوت + کارمزد معامله (اگر روشن باشد) |
| حداکثر ریسک (ریالی) | قیمت اعمال − سربهسر − کارمزد اعمال (اگر روشن باشد) |
| حداکثر ریسک (درصدی) | حداکثر ریسک ریالی ÷ سربهسر × 100 |
| فاصله تا سربهسری | درصد رشد لازم پایه تا رسیدن به سربهسر |
کارمزدها هم به همانجایی میروند که در واقعیت اثر میگذارند: کارمزد معامله (خرید سهم و خرید پوت) سربهسر را بالا میبرد و کارمزد اعمال فقط در سناریوی اعمال — یعنی در عدد حداکثر ریسک — کم میشود. جزئیات نرخها در کارمزد معاملات اختیار.
وقتی «حداکثر ریسک» مثبت میشود
اگر قیمت اعمال پوت از «قیمت پایه + پرمیوم» بالاتر باشد، عدد 📉 مثبت میشود و رنگش سبز. معنیاش این است که حتی اگر پایه تا زیر قیمت اعمال هم بریزد، شما سهم را در قیمت اعمال میفروشید و باز هم بیشتر از هزینهتان به دست میآورید — یک کف سود، نه کف زیان.
این حالت وقتی پیش میآید که پوتِ در سود (ITM) زیر ارزش ذاتیاش معامله شود، و در بورس تهران کم پیش نمیآید. سه قید را قبل از ذوقزدگی ببینید:
- باید تا سررسید بمانید. قراردادهای بورس تهران اروپایی هستند؛ این سود فقط با رفتن تا سررسید و اعمال محقق میشود.
- کارمزد اعمال را روشن کنید. در سودهای کوچک، همین عدد میتواند کل مزیت را ببلعد.
- حجم سرخط را ببینید. عدد جذاب روی قراردادی که فقط چند سهم در سرخط دارد، قابل اجرا نیست.
منطق مشابه با کال در استراتژی آربیتراژ خرید کال دنبال میشود.
چرا بهجای عدد پیام میبینم؟
دو حالت هست که بهجای عدد یک جمله میبینید، و هر دو دربارهٔ خودِ ردیفاند نه دربارهٔ نماد پایه: یا روی یک اختیار خرید ایستادهاید، یا پوتِ آن ردیف سرخط فروش ندارد.
صف خرید نماد پایه دیگر جزو این حالتها نیست. اگر خرید سهم ممکن نباشد — سرخط عرضه خالی باشد یا تنها عرضههای موجود بالای سقف دامنهٔ مجاز روز بمانند — خروجی همچنان محاسبه و نمایش داده میشود و فقط چیپ «🔒 صف خرید» بالای سلول میآید؛ مبنای قیمت پایه هم به آخرین معامله برمیگردد. اگر سهم را از قبل دارید این محدودیت برای شما موضوعیت ندارد و میتوانید همان بیمه را بخرید. اگر ترجیح میدهید این نمادها را اصلاً نبینید، کلید «فقط نمادهای قابل خرید» در بخش فیلترها را روشن کنید.
| پیام | چرا | چه کنید |
|---|---|---|
| این استراتژی با اختیار فروش محاسبه میشود | ردیف یک اختیار خرید است. | در جدول روی ردیفهای پوت تمرکز کنید یا فیلتر نوع قرارداد را ببندید. |
| حجم فروش برای اختیار فروش صفر است | سرخط فروش پوت خالی است — فروشندهای نیست. | سراغ قراردادهای نقدشوندهتر بروید؛ فیلتر «حداقل ارزش» همین کار را خودکار میکند. |
تنظیمات محاسبه — یکییکی
| گزینه | پیشفرض | چه میکند و کِی عوضش کنید |
|---|---|---|
| کارمزد معامله | خاموش | کارمزد خرید سهم و خرید پوت را به سربهسر اضافه میکند. چون هر دو پا خرید هستند، اثرش کوچک ولی همیشه در جهت بدتر شدن اعداد است — برای مقایسهٔ واقعبینانه روشنش کنید. نرخها: کارمزد معاملات اختیار. |
| کارمزد اعمال | خاموش | کارمزد اعمال را از «حداکثر ریسک» کم میکند، چون آن سناریو با اعمال پوت محقق میشود. اگر قصدتان بستن موقعیت پیش از سررسید است، خاموش نگهش دارید؛ اگر واقعاً میخواهید تا سررسید بمانید، روشن کنید. |
| مبنای قیمت دارایی پایه | سرخط عرضه | سه گزینه دارد: سرخط عرضه، آخرین معامله و قیمت پایانی. سرخط عرضه پیشفرض است چون فرض استراتژی «خرید سهم همین حالا» است. اگر سهم را از قبل دارید و فقط دنبال قیمت بیمه میگردید، «قیمت پایانی» تصویر آرامتری میدهد — ولی هیچکدام قیمت تمامشدهٔ واقعی شما نیست. |
تنظیمات نمایش — یکییکی
| گزینه | پیشفرض | چه میکند و کِی عوضش کنید |
|---|---|---|
| حداکثر ریسک | روشن | هر دو عدد درصدی را با هم روشن یا خاموش میکند: 📉 حداکثر ریسک و 📈 فاصله تا سربهسری. کنترل جداگانهای برای فاصله وجود ندارد؛ اگر این را خاموش کنید، هستهٔ خروجی از دست میرود. |
| نمایش نقاط سربهسری | خاموش | عدد ریالی سربهسر را به شکل 【📊 …】 اضافه میکند. وقتی میخواهید سفارش را واقعاً ثبت کنید و به رقم دقیق نیاز دارید — نه درصد — روشنش کنید. |
| نمایش گرافیکی موقعیت فعلی | روشن | همان نوار خط قیمت. اگر ارتفاع ردیفها برایتان زیاد است اولین چیزی است که میتوانید خاموش کنید. |
| نمودار استراتژی | روشن | دکمهٔ نمودار؛ با کلیک، موقعیت «خرید پایه + خرید پوت» در نمودار سود و زیان استراتژی ساخته میشود. تنظیم کارمزدها هم به همان نمودار منتقل میشود. |
فیلترها — یکییکی
| گزینه | پیشفرض | چه میکند و کِی عوضش کنید |
|---|---|---|
| حداکثر فاصله تا سر به سری | خالی | برحسب درصد. عدد 5 یعنی «فقط قراردادهایی که پایه با رشد 5 درصدی به سربهسر میرسد». مستقیمترین راه کنار گذاشتن بیمههای گران. خالی یعنی بدون محدودیت. |
| حداکثر ریسک (درصد) | خالی | روی قدرمطلق عدد اعمال میشود. مقدار 8 یعنی هر ترکیبی که 📉 آن بیرون بازهٔ −8 تا +8 باشد حذف میشود — پس ترکیبهایی با کف سود بزرگ هم قربانی میشوند. اگر دنبال آنها هستید، این فیلتر را خالی بگذارید. |
| حداقل ارزش (M) | خالی | برحسب میلیون ریال، روی ارزش معاملات همان پوت در روز جاری. سریعترین راه بیرون انداختن قراردادهای بیمعاملهای که بیمهشان روی کاغذ است. عدد 10 برای شروع منطقی است. |
| فیلتر در نمایش خروجی | خاموش | تا وقتی این خاموش است، هیچکدام از سه فیلتر بالا اثری ندارند. روشن که شود، ردیفهای ناموفق در جدول میمانند ولی سلولشان خالی میشود. |
| فیلتر جستجوی اصلی | خاموش | ستون را به فیلتر سطر تبدیل میکند: فقط نمادهایی در جدول میمانند که دستکم یک ترکیب قابلقبول دارند. نمادهای صفخریدی هم در این حالت مستقیماً حذف میشوند. برای غربال کل بازار در یک نگاه، همین گزینه را روشن کنید. |
مرتبسازی
| معیار | کِی به کار میآید |
|---|---|
| فاصله تا سربه سری (پیشفرض) | ارزانترین بیمه نسبت به قیمت سهم — نقطهٔ شروع پیشنهادی. |
| میزان ریسک | کمعمقترین کف زیان؛ و اگر نزولی مرتب کنید، کفهای سود بالای فهرست میآیند. |
این استراتژی برای هر ردیف فقط یک نتیجه میسازد، پس ترتیب داخل سلول موضوعیتی ندارد؛ کاری که این گزینه میکند این است که تعیین میکند جدول با کلیک روی سرستون، بر اساس کدام عدد مرتب شود. جهت مرتبسازی را هم از همان سرستون عوض میکنید.
سه چیدمان آماده
| هدف | تنظیمات |
|---|---|
| ارزانترین بیمه برای سهمی که دارم | مبنای قیمت: قیمت پایانی · فیلتر در نمایش خروجی روشن · حداکثر فاصله تا سربهسری 4 · حداقل ارزش 10 · مرتبسازی بر اساس فاصله تا سربهسری |
| غربال کل بازار برای ورود تازه | مبنای قیمت: سرخط عرضه · فیلتر جستجوی اصلی روشن · حداکثر ریسک 10 · حداقل ارزش 20 · کارمزد معامله روشن |
| شکار کف سود | حداکثر ریسک را خالی بگذارید (وگرنه همانها حذف میشوند) · حداقل ارزش 20 · کارمزد اعمال روشن · مرتبسازی بر اساس میزان ریسک، نزولی |
محدودیتها و اشتباههای رایج
- فیلترها را پر میکنند و فراموش میکنند روشنشان کنند. بدون «فیلتر در نمایش خروجی» یا «فیلتر جستجوی اصلی»، سه فیلتر بالا خوابیدهاند.
- فیلتر حداکثر ریسک را میبندند و بهترین گزینهها را از دست میدهند. قدرمطلق است، نه سقفِ زیان.
- سربهسر ستون را قیمت تمامشدهٔ خودشان میگیرند. اگر سهم را از قبل دارید، سربهسر واقعی شما بر مبنای قیمت خرید خودتان است، نه قیمت امروز بازار.
- حجم سرخط را نمیبینند. ستون تنها وجود سرخط فروش را شرط میکند، نه بزرگیاش. فیلتر «حداقل ارزش» را جدی بگیرید و برای سنجش دقیقتر نقدشوندگی را ببینید.
- انتظار دارند کف زیان قبل از سررسید هم برقرار باشد. قرارداد اروپایی است؛ پیش از سررسید تنها راه خروج، فروش پوت در بازار است و آنجا قیمت را عرضه و تقاضا تعیین میکند.
- اثر مجمع را حساب نمیکنند. بعد از افزایش سرمایه، قیمت اعمال و اندازهٔ قرارداد تعدیل میشوند و اعداد ستون هم با آن جابهجا میشود.