گواهی شمش نقره؛ تحولی نوین در سرمایه‌گذاری فلزات گرانبها

مقدمه:

در سالهای اخیر، سرمایه‌گذاری در فلزات گرانبها به‌ویژه نقره، به دلایل متعدد در کانون توجهات قرار گرفته است. تشدید بی‌ثباتی‌های اقتصادی، رشد نرخ تورم و افزایش تنش‌های سیاسی در سطح بین‌المللی، سرمایه‌گذاران را به سمت دارایی‌های امن سوق داده است.

نقره برخلاف طلا که سابقه‌ای طولانی در سرمایه‌گذاری دارد، یک دارایی دوگانه محسوب می‌شود. کاربردهای گسترده نقره در صنایع راهبردی نظیر سلول‌های خورشیدی، الکترونیک، پزشکی و خودروسازی موجب شده تا این فلز لاوه

بر جنبه سرمایه‌ای، از پشتوانه تقاضای صنعتی قوی نیز برخوردار باشد.

بر اساس گزارش‌های موجود، در بازه زمانی مهر 1404 تا فروردین 1405، بازدهی نقره به 108% رسیده است که با فاصله قابل‌توجهی از بازدهی 67٫75% طلای 18 عیار در همین دوره، عملکرد بهتری داشته است.

با این وجود، سرمایه‌گذاری به روش سنتی (خرید فیزیکی) همواره با موانعی نظیر هزینه‌های نگهداری، دغدغه امنیت، ریسک سرقت، دشواری حمل‌ونقل و عدم شفافیت در قیمت‌گذاری همراه بوده است.

گواهی سپرده؛ پاسخی به نیازهای سرمایه‌گذاران:

گواهی سپرده کالایی، ورقه‌ای بهادار است که نشان‌دهنده مالکیت مقدار معینی از کالایی با مشخصات استاندارد شده در انبارهای مورد تایید بورس کالا می‌باشد. این گواهی به دارنده خود این حق را می‌دهد که در هر زمان نسبت به فروش آن در بورس یا دریافت کالای فیزیکی اقدام نماید.

در آذر ماه 1403، بورس کالای ایران با هدف رفع موانع فوق و توسعه ابزارهای مالی مبتنی بر کالا، گواهی سپرده شمش نقره را راه‌اندازی کرد. این ابزار که پیشتر در حوزه طلا تجربه موفقی داشته، مسیر جدیدی برای سرمایه‌گذاری در نقره گشود.

امروزه، سرمایه‌گذاران بدون نیاز به خرید فیزیکی و با تکیه بر پشتوانه شمش‌های موجود در انبارهای بورس کالا، قادر به سرمایه‌گذاری در نقره هستند. معاملات این اوراق در چارچوبی شفاف و تحت نظارت کامل بورس کالا انجام می‌شود و مالکیت نقره برای دارنده گواهی، کاملاً محفوظ و قابل اثبات است.

سیر تاریخی گواهی سپرده در ایران:

بورس کالای ایران با راه‌اندازی گواهی سپرده طلا، سابقه موفقی در توسعه این ابزار داشته است. استقبال گسترده از گواهی سپرده طلا، زمینه را برای تعمیم این الگو به سایر کالاها فراهم کرد.

در 20 آذر 1403، با نماد CD1SIB0001، گواهی سپرده شمش نقره به‌عنوان دومین گواهی سپرده مبتنی بر فلزات گران‌بها در بورس کالا معرفی و عرضه شد. از آن زمان تاکنون، این ابزار با رشد قابل‌توجهی در حجم معاملات مواجه شده است.

گواهی سپرده شمش نقره، اوراق بهاداری است که نشان‌دهنده مالکیت یک گرم شمش نقره با عیار 999٫9 در انبارهای مورد تایید بورس کالا می‌باشد. این گواهی در زمره اوراق بهادار مبتنی بر کالا طبقه‌بندی شده و قابلیت نقل‌وانتقال در بورس را دارد.

عوامل مؤثر بر قیمت نقره:

قیمت نقره از سه دسته عامل اصلی تاثیر می‌پذیرد:

1. قیمت انس جهانی:

نقره در بازارهای جهانی عمدتاً به دلار قیمت‌گذاری می‌شود و قیمت آن تابعی از عرضه و تقاضای جهانی است.

2. نرخ ارز:

افزایش نرخ دلار در ایران به‌طور مستقیم قیمت‌های داخلی را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

3. عرضه و تقاضا:

تقاضای صنعتی نقره (به‌ویژه در صنایع فناوری و انرژی‌های تجدیدپذیر) و همچنین تقاضای سرمایه‌ای، نقش تعیین‌کننده‌ای در نوسانات قیمت این فلز ایفا می‌کنند.

مشخصات فنی گواهی سپرده شمش نقره:

تمام شمش‌های پشتوانه گواهی، قبل از ورود به انبارهای بورس، از نظر عیار و وزن در آزمایشگاه‌های معتبر بررسی می‌شوند. همچنین اطلاعاتی نظیر نام تولیدکننده، عیار دقیق، وزن و شماره سریال بر روی هر شمش ثبت می‌گردد تا شفافیت کامل برای سرمایه‌گذاران حاصل شود.

نحوه معامله گواهی سپرده:

برای خرید و فروش گواهی سپرده شمش نقره، سرمایه‌گذاران باید مراحل زیر را طی کنند:

مرحله اول - احراز هویت و دریافت کد بورسی: ثبت‌نام در سامانه سجام و تکمیل فرآیند احراز هویت، نخستین گام است. پس از آن، متقاضی باید از طریق سامانه «ایبیگو» نسبت به دریافت کد بازار مالی بورس کالا اقدام نماید.

مرحله دوم - افتتاح حساب در کارگزاری: پس از دریافت کد بورسی، باید در یکی از کارگزاری‌های دارای مجوز معاملات بورس کالا حساب افتتاح شود. برخی کارگزاری‌ها این خدمات را به‌صورت کاملا الکترونیکی ارائه می‌دهند.

مرحله سوم - واریز وجه و شارژ قدرت خرید: سرمایه‌گذار وجه مورد نظر را به حساب کارگزاری واریز می‌کند. پس از تأیید واریز، مبلغ مذکور در بخش «قدرت خرید» سامانه معاملاتی کارگزاری قابل مشاهده است.

مرحله چهارم - ثبت سفارش خرید: با ورود به سامانه معاملاتی، سرمایه‌گذار می‌تواند قیمت و تعداد گواهی مورد نظر خود را مشاهده و سفارش خود را در تابلوی معاملات ثبت کند.

زمان معاملات:

در حال حاضر، معاملات این گواهی از روز شنبه تا چهارشنبه (روزهای کاری) انجام می‌شود. ساعت پیش‌گشایش از 11:45 تا 12:00، حراج تک‌قیمتی در ساعت 12:00 و حراج پیوسته از 12:00 تا 18:00 ادامه می‌یابد.

ساختار قیمت‌گذاری و هزینه‌ها:

الف) مکانیزم قیمت‌گذاری:

قیمت گواهی سپرده به‌صورت لحظه‌ای و بر اساس تعامل عرضه و تقاضا در بورس تعیین می‌شود. با این حال، سه عامل بنیادین بر قیمت آن اثرگذارند:

• قیمت جهانی نقره (انس نقره)

• نرخ برابری دلار در بازار داخلی

• میزان تقاضا در بازار بورس کالا

ب) هزینه انبارداری:

یکی از هزینه‌های مرتبط با نگهداری گواهی سپرده، هزینه انبارداری است که به میزان 107 ریال به ازای هر گرم و به‌صورت روزانه محاسبه می‌شود.

روش محاسبه:

هزینه انبارداری روزانه = تعداد گواهی‌های سپرده × 107 ریال
برای مثال، اگر سرمایه‌گذاری 500 گواهی را به مدت یک سال نگهداری کند، هزینه انبارداری سالانه او به صورت زیر خواهد بود:

500 × 107 × 365 = 19,527,500 ریال

زمان کسر هزینه انبارداری:

1. در زمان فروش گواهی، هزینه انبارداری از وجه حاصل از فروش کسر و تسویه می‌شود.

2. در زمان ترخیص شمش از انبار، تمام هزینه‌های انبارداری تا تاریخ ترخیص، از حساب سرمایه‌گذار برداشت می‌شود.

3. در صورت نگهداری بلندمدت، بورس کالا در پایان هر سال، هزینه انبارداری را محاسبه و از وجه نقد سرمایه‌گذار در سامانه معاملاتی برداشت می‌کند.

تذکر مهم: در صورت عدم پرداخت به‌موقع هزینه انبارداری، جریمه‌ای معادل 23 درصد مبلغ هزینه به آن افزوده خواهد شد.

ج) مالیات معاملات گواهی سپرده از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده معاف هستند. این مزیت به‌تنهایی می‌تواند سودآوری سرمایه‌گذاری را نسبت به خرید فیزیکی نقره بهبود بخشد.

با این حال، هزینه انبارداری مشمول 10 درصد مالیات بر ارزش افزوده است که در پایان سال از حساب سرمایه‌گذار کسر می‌شود. همچنین در صورت تحویل فیزیکی شمش، خریدار موظف به پرداخت مالیات بر ارزش افزوده بر

اساس قیمت خرید اعلام‌شده به سازمان امور مالیاتی خواهد بود.

مزایای گواهی سپرده شمش نقره:

1. شفافیت و تضمین کیفیت تمامی شمش‌های پشتیبان گواهی، تحت نظارت دقیق بورس کالا و با استانداردهای جهانی تولید شده‌اند. اطلاعات تولیدکننده، وزن و عیار به‌صورت شفاف ثبت و قابل پیگیری است.

2. معافیت مالیاتی معافیت معاملات گواهی از مالیات بر ارزش افزوده، یکی از مهم‌ترین مزایای رقابتی این ابزار محسوب می‌شود.

3. امنیت انبارداری انبارهای بورس کالا با بهره‌گیری از سیستم‌های پیشرفته ایمنی و پوشش بیمه‌ای، ریسک‌های مرتبط با نگهداری فیزیکی نظیر سرقت، آتش‌سوزی و آسیب‌دیدگی را به حداقل می‌رسانند.

4. نقدشوندگی بالا امکان خرید و فروش آنی در ساعات معاملاتی بورس، نقدشوندگی قابل‌توجهی را برای سرمایه‌گذاران فراهم می‌آورد.

5. حذف هزینه‌های نگهداری و حمل‌ونقل سرمایه‌گذاران بدون نگرانی از جابه‌جایی و نگهداری شمش‌های فیزیکی، به‌راحتی می‌توانند در این بازار فعالیت کنند.

مخاطرات گواهی سپرده شمش نقره:

1. ریسک تغییرات قیمت قیمت نقره تابع نوسانات بازارهای جهانی، نرخ ارز و شرایط اقتصادی است. سرمایه‌گذار باید پیش از ورود به بازار، با این ریسک آشنا باشد.

2. ریسک نقدشوندگی اگرچه بازار گواهی نقره در حال رشد است، اما در مقاطعی ممکن است بازار از عمق کافی برخوردار نباشد و فروشنده نتواند گواهی خود را به قیمت مطلوب به فروش برساند.

3. هزینه‌های نگهداری هزینه انبارداری روزانه گرچه ناچیز به نظر می‌رسد، اما در نگهداری بلندمدت (بیش از یک سال) به‌تدریج بخشی از سود سرمایه‌گذاری را می‌کاهد.

4. محدودیت تحویل فیزیکی برای دریافت شمش فیزیکی، سرمایه‌گذار به حداقل 1000 گواهی (معادل یک کیلوگرم) نیاز دارد. همچنین فرآیند تحویل نیازمند طی کردن تشریفات اداری است.

فرآیند تحویل فیزیکی شمش:

سرمایه‌گذارانی که مالک حداقل 1000 گواهی سپرده شمش نقره (معادل یک کیلوگرم) هستند، می‌توانند درخواست دریافت فیزیکی شمش را ثبت کنند.

مراحل تحویل فیزیکی:

1. ثبت درخواست:

مشتری با مراجعه به کارگزاری خود، درخواست تحویل را در روزهای کاری (شنبه تا چهارشنبه حداکثر تا ساعت 16) ثبت می‌کند.

2. تایید و تخصیص:

پس از تایید درخواست توسط بورس، انباردار حداکثر طی 4 روز کاری شمش مربوطه را تخصیص می‌دهد.

3. مراجعه حضوری:

مالک یا نماینده قانونی وی با ارائه مدارک احراز هویت به خزانه مراجعه و شمش را تحویل می‌گیرد.

4. بررسی کیفی در محل:

مالک در زمان تحویل می‌تواند کیفیت، وزن و عیار شمش را بررسی کند. پس از تحویل، هیچ‌گونه اعتراضی در مورد کیفیت و کمیت کالا پذیرفته نخواهد شد.

هزینه‌های مرتبط با تحویل:

هزینه ارزیابی کیفیت شمش در زمان تحویل به خزانه، معادل 2 میلیون ریال به ازای هر قطعه شمش است. اگر آزمایشگاه کیفیت را تایید کند، این هزینه بر عهده مشتری و در غیر این صورت بر عهده

انباردار خواهد بود.

مقایسه گواهی سپرده با سایر روش‌های سرمایه‌گذاری در نقره:

تحلیل نقاط قوت و ضعف:

گواهی سپرده شمش نقره برای سرمایه‌گذارانی طراحی شده که به دنبال مالکیت مستقیم و مبتنی بر پشتوانه فیزیکی نقره هستند، اما از هزینه‌ها و مخاطرات نگهداری فیزیکی گریزانند. معافیت مالیاتی و شفافیت معاملات، این

ابزار را برای سرمایه‌گذاران بلندمدت جذاب ساخته است.

نقره فیزیکی برای افرادی مناسب است که به دنبال مالکیت ملموس و عینی هستند و نگرانی از هزینه‌های نگهداری یا ریسک سرقت ندارند. البته در این روش، هزینه‌های مالیاتی و دشواری نقدشوندگی از معایب آشکار است.

صندوق‌های نقره به‌ویژه برای سرمایه‌گذاران تازه‌کار با سرمایه محدود مناسب‌ترند؛ زیرا هم نیاز به کد بورس کالا ندارند و هم با مبلغ کم قابل خرید هستند. در مقابل، امکان تحویل فیزیکی در این روش وجود ندارد.

جمع‌بندی:

گواهی سپرده شمش نقره به‌عنوان یک ابزار مالی نوین، گام مهمی در مسیر تکامل بازار سرمایه ایران برداشته است. این ابزار با ترکیب مزایای سرمایه‌گذاری مستقیم و غیرمستقیم، مسیری تازه برای ورود به بازار نقره گشوده است:

• سرمایه‌گذاران می‌توانند با مبلغی معادل قیمت یک گرم نقره (حدود 360 هزار تومان)، وارد این بازار شوند.

• پشتوانه فیزیکی شمش‌های موجود در انبار بورس، اعتماد سرمایه‌گذاران را جلب کرده است.

• معافیت مالیاتی و شفافیت بالا، از مزایای بارز این ابزار محسوب می‌شود.

• استقبال سرمایه‌گذاران در ماه‌های اخیر (عبور حجم معاملات از 19٫2 تن در تیر 1405) نشان از پذیرش مناسب این ابزار در بازار دارد.

با این وجود، سرمایه‌گذاران باید نسبت به هزینه انبارداری، محدودیت تحویل فیزیکی و ریسک نوسانات قیمت آگاه باشند.

توصیه‌ها:

به سرمایه‌گذاران مبتدی:

با توجه به حداقل خرید یک گواهی (حدود 360 هزار تومان)، ورود به بازار نقره از این مسیر برای مبتدیان امکان‌پذیر است. پیشنهاد می‌شود ابتدا با مبالغ کم شروع کرده و با سازوکار بورس آشنا شوید.

به سرمایه‌گذاران بلندمدت:

در برنامه‌ریزی سرمایه‌گذاری، هزینه انبارداری را به‌عنوان یک هزینه مستمر لحاظ کنید. با وجود این هزینه، معافیت مالیاتی و امنیت بالا، این روش را برای افق سرمایه‌گذاری بلندمدت جذاب نگه داشته است.

به متقاضیان تحویل فیزیکی:

پیش از خرید گواهی برای دریافت فیزیکی، از تأمین حداقل 1000 گواهی (یک کیلوگرم) مطمئن شوید. همچنین با هزینه‌های ارزیابی، مالیات بر ارزش افزوده و تشریفات اداری آشنا شوید تا در فرآیند

تحویل با چالش مواجه نشوید.

با توجه به روند صعودی تقاضای صنعتی نقره در حوزه‌هایی نظیر انرژی خورشیدی، باتری‌سازی و الکترونیک و همچنین نقش این فلز به‌عنوان یک دارایی امن، پیش‌بینی می‌شود استقبال از گواهی سپرده نقره در آینده شتاب

بیشتری بگیرد.

در بخش توسعه ابزارهای جدید مبتنی بر نقره در بورس کالا نظیر معاملات آتی و اختیار معامله، تنوع و عمق این بازار بیشتر نمود پیدا می‌کند.