پرش به محتوای اصلی

سقف موقعیت های باز در قراردادهای اختیار معامله چیست

سقف موقعیت‌های باز در اختیار معامله (آپشن) چیست؟ چرا معاملهٔ فزاینده متوقف می‌شود، سقف چطور با دلتا شمرده می‌شود و زنجیره‌های نزدیک سقف را کجا رصد کنید.

نویسنده: آپشن باز، تاریخ انتشار: ، آخرین به‌روزرسانی: ، 30 دقیقه مطالعه
اشتراک‌گذاری:

سازمان بورس برای هر سررسید یک سقف موقعیت باز می‌گذارد؛ وقتی پر شود، از روز معاملاتی بعد نمی‌شود موقعیت را بزرگ‌تر کرد. نکتهٔ مهم این است که سقف فقط جلوی معاملهٔ فزاینده را می‌گیرد و بستن موقعیت همیشه مجاز است؛ از 6 آبان 1405 هم معاملهٔ فزاینده‌ای که دلتای خالص شما را در همان سررسید به صفر نزدیک‌تر کند پذیرفته می‌شود. یعنی زنجیرهٔ پر کسی را گیر می‌اندازد که می‌خواست ریسکش را بیشتر کند، نه کسی را که می‌خواهد خارج شود یا موقعیتش را پوشش دهد.

این مقاله می‌گوید سقف روی چه چیزی گذاشته می‌شود و از 6 آبان 1405 چطور با دلتا شمرده می‌شود، «هم‌جهت» در تعریف قانون‌گذار یعنی چه (که با تصور رایج فرق دارد)، و چطور در فرمول‌نویسی دیده‌بان پر شدن سقف را رصد کنید.

موقعیت باز در قراردادهای  اختیار معامله 

به تعداد قراردادهای آپشنی که هنوز تسویه نشده‌ و سررسید آنها فرا نرسیده ، فارغ از اینکه موقعیت اختیارخرید(کال)  یا اختیار فروش(پوت) باشد ، گفته می‌شود. به بیان ساده‌ تر ، تعداد موقعیت باز  برابر است با تعداد کل قراردادهای خریده یا فروخته شده، نه مجموع هر دو با هم

سقف روی چه چیزی گذاشته می‌شود؟ شمرده می‌شود هر قرارداد باز آن سررسید ضرب در دلتای همان روز خالص هر شخص، بعد جمع همه شمرده نمی‌شود قراردادهای تسویه‌شده و سررسیدهای دیگر سقف برای هر سررسید جداست برای یک سررسید اهرم، این سقف دو میلیون و هفتصد و پنجاه هزار است 2,750,000 پس یک سررسید می‌تواند پر باشد و سررسید بعدی کاملاً باز
سقف روی مجموع موقعیت‌های باز هر سررسید گذاشته می‌شود — و از 6 آبان 1405 هر موقعیت به اندازهٔ دلتایش شمرده و موقعیت‌های هر شخص با هم خالص می‌شود — پس یک سررسید می‌تواند پر باشد و بعدی کاملاً باز.

در مقاله موقعیت باز چیست و چه کاربردی دارد به طور کامل به توضیح این مفهوم پرداخته ایم

سقف تعداد موقعیت‌های باز قراردادهای ‌اختیار معامله

سقف موقعیت‌های باز در بازار اختیار معامله، به حداکثر تعداد قراردادهایی گفته می‌شود که یک شخص (مشتری یا معامله‌گر)، یک کارگزار یا حتی کل بازار می‌تواند به صورت باز در سبد معاملاتی خود داشته باشد. این محدودیت توسط سازمان بورس و اوراق بهادار تعیین و ابلاغ می‌شود.

یک سقف نیست — چند لایه است سقف کل بازار برای هر سررسید، تعیین‌شده توسط سازمان بورس سقف کارگزاری سهم هر کارگزار از همان سقف سقف هم‌جهت هر شخص حقیقی یا حقوقی، برای جلوگیری از تمرکز قدرت اولین سقفی که پر شود، جلوی شما را می‌گیرد پس ممکن است بازار جا داشته باشد ولی سهم کارگزارِ شما پر باشد
سه لایه سقف روی هم می‌نشینند — بازار، کارگزاری، و سقف هم‌جهتِ هر شخص — و اولینی که پر شود جلوی سفارش را می‌گیرد.

چرا چنین سقفی وجود دارد؟

هدف اصلی از تعیین این سقف، جلوگیری از دستکاری قیمت و حفظ سلامت و شفافیت بازار است.  این قانون کمک می‌کند تا قدرت در بازار توزیع شده و از ایجاد انحصار جلوگیری شود

نکته بسیار مهمی که باید به آن توجه کرد این است که این سقف برای کل موقعیت‌های باز یک فرد در تمام قراردادها به صورت یکجا محاسبه نمی‌شود. بلکه این محدودیت به صورت جداگانه برای هر سررسید تعریف می‌گردد.

در اصطلاح فنی، این محدودیت برای هر «زیرگروه هم‌ماه» (یعنی مجموعه‌ی تمام قراردادهای اختیار معامله یک سهم که تاریخ سررسید یکسانی دارند) اعمال می‌شود.

به زبان ساده‌تر:

فرض کنید برای قراردادهای اختیار معامله سهام «شستا» با سررسید آذرماه، سقف 1000 موقعیت برای هر فرد تعیین شده است.

شما می‌توانید تا سقف 1000 موقعیت باز در قراردادهای سررسید آذرماه شستا داشته باشید. اگر این سقف را پر کنید، دیگر نمی‌توانید در قراردادهای همین سررسید (آذرماه) موقعیت جدیدی باز کنید. اما این موضوع مانعی برای شما جهت باز کردن موقعیت در قراردادهای شستا با سررسید دی‌ماه یا هر سهم دیگری  ایجاد نمی‌کند،

زیرا هر سررسید سقف مجزای خود را دارد.

این سقف را در اطلاعیه های  سررسیدهای جدید که توسط سازمان تحت عنوان   " آغاز دوره معاملاتی اختیار خرید و فروش "  منتشر میشود  را می‌توانید مشاهده کنید

سقف موقعیت باز قراردادهای اختیار معامله

وقتی سقف موقعیت‌های باز پُر می‌شود چه اتفاقی می‌افتد؟ 

یکی از نکات بسیار مهمی که سرمایه‌گذاران بازار اختیار معامله باید همواره به آن توجه کنند، پُر شدن سقف موقعیت‌های باز برای یک سررسید مشخص است. این اتفاق می‌تواند به طور مستقیم بر معاملات و استراتژی شما تأثیر بگذارد.

سقف، همهٔ معاملات را متوقف نمی‌کند معاملهٔ فزاینده ورود معامله‌گر تازه یا افزایش موقعیت قدیمی با پر شدن سقف متوقف می‌شود معاملهٔ کاهنده بستن موقعیتی که دارید موقعیت باز را کم می‌کند همیشه مجاز است پس زنجیرهٔ پر، کسی را که می‌خواهد خارج شود گیر نمی‌اندازد کسی را گیر می‌اندازد که می‌خواست وارد شود و اگر عده‌ای ببندند، دوباره برای دیگران جا باز می‌شود
سقف فقط معاملهٔ فزاینده را متوقف می‌کند؛ بستن موقعیت همیشه مجاز است — پس زنجیرهٔ پر، کسی را که می‌خواست وارد شود گیر می‌اندازد، نه کسی را که می‌خواهد خارج شود.
اگر سقف پر شد چه کنیم؟ 1 سررسید دیگر سقف هر سررسید جداگانه است 2 نماد پایهٔ دیگر اگر دیدگاهتان به یک نماد بند نیست 3 صبر کردن با بستن دیگران دوباره جا باز می‌شود آنچه نباید بکنید: بازکردن یک پا و منتظر ماندن برای پای دوم موقعیت تک‌پا، ریسک همان استراتژی را ندارد — ریسک دیگری دارد اگر پای دوم باز نشد، پای اول را ببندید بستن همیشه مجاز است، حتی وقتی سقف پر است
سررسید دیگر، نماد دیگر، یا صبر. ولی یک پا را باز نکنید و منتظر پای دوم نمانید — و اگر باز نشد، پای اول را ببندید؛ بستن همیشه مجاز است.

زمانی که مجموع موقعیت‌های باز یک سررسید به سقف تعیین‌شده توسط سازمان بورس می‌رسد، بازار با محدودیت انجام معاملات فزاینده مواجه می‌شود و این معاملات متوقف می‌شوند.

این مجموع همان‌طور که در بخش محاسبه آمد به دست می‌آید: از 6 آبان 1405 هر موقعیت به اندازهٔ دلتایش شمرده می‌شود، موقعیت‌های هر شخص در همان سررسید با هم خالص می‌شوند، و بعد قدرمطلق این خالص‌ها جمع می‌شود.

سقف یک عدد ثابت در قانون نیست. برای هر زنجیره جداگانه تعیین و در اطلاعیهٔ «آغاز دوره معاملاتی» اعلام می‌شود و می‌تواند از سررسیدی به سررسید بعد فرق کند؛ بعضی زنجیره‌ها هم اصلاً سقف ندارند. عددی مثل 2,750,000 که برای یک سررسید نماد اهرم اعلام شده بود، مثال است نه قاعده — عدد امروزِ هر زنجیره را در صفحهٔ سقف موقعیت‌های باز ببینید.

معامله فزاینده به چه معناست؟
هر معامله‌ای که منجر به افزایش تعداد کل موقعیت‌های باز در آن سررسید شود. این شامل موارد زیر است

  • ورود یک معامله‌گر جدید به بازار (چه در نقش خریدار و چه فروشنده).
  •  افزایش تعداد قراردادهای یک معامله‌گر قدیمی که از قبل در آن سررسید موقعیت باز داشته است.

در این شرایط، معاملات کاهنده و معاملاتی که دلتای خالص شما را کم کنند مجاز است
وقتی سقف پر می‌شود، معاملات کاهنده — یعنی «آفست کردن» (Offsetting) یا بستن موقعیت — همیشه انجام می‌شوند. از 6 آبان 1405، معاملهٔ فزاینده‌ای هم پذیرفته می‌شود که دلتای خالص شما را در همان سررسید به صفر نزدیک‌تر کند.

به عبارت دیگر:
دارندگان موقعیت خرید: با ثبت سفارش فروش، تمام یا بخشی از موقعیت‌های خرید خود را می‌بندند.
دارندگان موقعیت فروش: با ثبت سفارش خرید، تمام یا بخشی از موقعیت‌های فروش خود را تسویه می‌کنند.
و هر دو می‌توانند موقعیت تازه‌ای بگیرند که دلتای خالصشان را در همان سررسید کم کند. در مثال اطلاعیهٔ بورس، کسی که دلتای خالصش 70 است می‌تواند 200 کال با دلتای 0.2 بفروشد (خالص 30) یا 100 پوت با دلتای −0.3 بخرد (خالص 40)، ولی خرید 100 کال با دلتای 0.6 (خالص 130) یا فروش 100 پوت با دلتای −0.3 (خالص 100) از او پذیرفته نمی‌شود.

مثال : 
فرض کنید شما 1000 قرارداد اختیار خرید «شستا» با سررسید آذرماه را در اختیار دارید و سقف موقعیت‌های این سررسید پر شده است. در این حالت:

  • نمی‌توانید حتی یک قرارداد دیگر به موقعیت‌های خرید خود اضافه کنید.
  • می‌توانید 1000 قرارداد خود (یا کمتر) را بفروشید و از موقعیت خارج شوید.

ریسک اصلی کاهش شدید نقدشوندگی

مهم‌ترین خطری که با پر شدن سقف موقعیت‌های باز ایجاد می‌شود، کاهش شدید نقدشوندگی است. از آنجایی که هیچ بازیگر جدیدی نمی‌تواند وارد معامله شود و دارندگان فعلی نیز قادر به افزایش موقعیت خود نیستند، دایره خریداران و فروشندگان به شدت محدود می‌شود. شما برای بستن موقعیت خود، فقط می‌توانید با کسانی معامله کنید که قصد بستن موقعیت معکوس شما را دارند. این موضوع پیدا کردن طرف مقابل برای معامله را دشوار کرده و ممکن است نتوانید موقعیت خود را در قیمت دلخواه یا به سرعت نقد کنید.


چگونه با این ریسک مقابله کنیم؟

1.  رصد مداوم: همواره به آمار تعداد موقعیت‌های باز سررسیدی که در آن فعال هستید توجه کنید.


2.  اقدام پیشگیرانه: قبل از اینکه سقف به طور کامل پر شود، اقدام به بستن یا کاهش بخشی از موقعیت‌های خود کنید.


3.  انتقال به سررسید دیگر (Rolling): بخشی از قراردادهای باز خود را به سررسیدهای دورتر که هنوز با سقف فاصله زیادی دارند، منتقل کنید.


نکته  : این ریسک برای همه یکسان نیست!
باید توجه داشت که میزان این ریسک یک امر نسبی است و به عوامل زیر بستگی دارد:

  • استراتژی شما یک نوسان‌گیر کوتاه‌مدت بیشتر از یک سرمایه‌گذار بلندمدت تحت تأثیر این ریسک قرار می‌گیرد.
  •  روند کلی بازار: در یک بازار صعودی، پر شدن سقف قراردادهای اختیار خرید (کال) محتمل‌تر است و در بازار نزولی، این اتفاق برای قراردادهای اختیار فروش (پوت) رخ می‌دهد.
  • فاصله تا سررسید: هرچه به تاریخ سررسید و زوال زمانی نزدیک‌تر می‌شویم، ریسک نقدشوندگی و عدم امکان خروج از موقعیت، خطرناک‌تر می‌شود.

بازگشایی سقف: برای اینکه امکان ایجاد موقعیت فزاینده دوباره فراهم شود، مجموع موقعیت‌های باز باید به زیر 80 درصد سقف برگردد — یعنی دست‌کم 20 درصد از سقف فاصله بگیرد.

پیام «سقف تعداد موقعیت‌های باز در سطح بازار تکمیل شده است» یعنی چه؟

اگر موقع ثبت سفارش این پیام را گرفتید، سفارشتان به‌خاطر پول یا اعتبار شما رد نشده؛ به سقفی خورده که برای کل بازار روی همان زنجیره تعیین شده است. دستورالعمل معاملات، سقف موقعیت باز را در سه سطح تعریف می‌کند — «حداکثر تعداد مجاز موقعیت‌های باز مشتری، کارگزار یا بازار در هر زیرگروه هم‌ماه» — و «زیرگروه هم‌ماه» همان زنجیره‌ای است که در این مقاله دربارهٔ آن حرف می‌زنیم. پیام، سطحش را به شما می‌گوید.

سطح سقفچه کسی تعیینش می‌کندکِی به آن می‌خورید
بازارسازمان بورس، برای هر زنجیره جداگانه، در اطلاعیهٔ «آغاز دوره معاملاتی»وقتی مجموع موقعیت‌های باز آن زنجیره به سقفش رسیده باشد — برای همهٔ معامله‌گران هم‌زمان
کارگزارسازمان بورس، بر پایهٔ حقوق صاحبان سهام همان کارگزاریوقتی مشتریان همان کارگزاری ظرفیتش را پر کرده باشند، حتی اگر زنجیره جا داشته باشد
مشتریمحدودیت موقعیت‌های باز هم‌جهت هر شخص حقیقی یا حقوقیوقتی خودتان به سهمیهٔ شخصی‌تان رسیده باشید، حتی اگر بازار و کارگزار هر دو جا داشته باشند

تفاوت عملی‌شان همین ستون آخر است: سقف بازار با عوض کردن کارگزار حل نمی‌شود، چون برای کل بازار تعیین شده — ولی سقف کارگزار می‌شود، و همان سفارش در کارگزاری دیگری ممکن است انجام شود. هر سه هم یک چیز مشترک دارند: بستن موقعیت همیشه مجاز می‌ماند، همان‌طور که بالاتر آمد؛ و در سقف بازار، معاملهٔ فزاینده‌ای هم که دلتای خالص شما را به صفر نزدیک‌تر کند.

عدد امروزِ هر زنجیره و فاصله‌اش تا سقف در صفحهٔ سقف موقعیت‌های باز است. اگر می‌خواهید پیش از خوردن به این پیام خبردار شوید، بات تلگرام آپشن‌باز وقتی موقعیت‌های باز زنجیره‌ای به 90 درصد سقف برسد یا سقف پر شود، پیام می‌دهد. چون عدد در ساعت بازار هر نیم ساعت به‌روز می‌شود، پیام تا حدود نیم ساعت دیرتر از لحظهٔ رسیدن می‌آید، و فقط بر پایهٔ عدد خود بورس فرستاده می‌شود، نه تخمین آپشن‌باز.

بسته و باز شدن، یک روز معاملاتی تأخیر دارد

رسیدن به سقف، همان لحظه معاملات را قفل نمی‌کند: بورس عدد هر زنجیره را پایان روز با سقف مقایسه می‌کند. پس زنجیره تا پایان همان روز معاملاتی باز می‌ماند و محدودیت معاملات فزاینده از روز معاملاتی بعد شروع می‌شود؛ و اگر عدد تا پایان روز به زیر سقف برگردد، محدودیتی شروع نمی‌شود.

بازگشایی هم دقیقاً همین‌طور است. وقتی عدد پایان روز به زیر 80 درصد سقف برمی‌گردد، زنجیره وارد وضعیت «در انتظار بازگشایی» می‌شود و امکان معاملهٔ فزاینده از روز معاملاتی بعد برمی‌گردد — نه در همان لحظه. روزهای تعطیل هم در این شمارش روز معاملاتی حساب نمی‌شوند.

نتیجهٔ عملی برای شما دو چیز است: اگر سقف پر شد، تا پایان همان روز هنوز فرصت تنظیم موقعیت دارید؛ و اگر منتظر بازگشایی هستید، لحظهٔ عبور از 80 درصد را نگاه نکنید، روز بعدش را نگاه کنید.

کجای سایت این عددها را ببینم؟

سه جای متفاوت، سه سؤال متفاوت را جواب می‌دهند:

  • صفحهٔ سقف موقعیت‌های باز — برای هر زنجیره سقف اعلام‌شده، مجموع موقعیت باز فعلی و درصد پرشدن را کنار هم می‌گذارد. اینجاست که می‌بینید کدام زنجیره به سقف نزدیک شده و کدام در انتظار بازگشایی است. عددی که می‌بینید همان عدد خود بورس است که در ساعت بازار هر نیم ساعت به‌روز می‌شود. اگر موقتاً نشود آن را خواند، صفحه بیشترین مقدار ممکن را نشان می‌دهد و کنار عددها علامت «کوچک‌تر یا مساوی» می‌گذارد: هر قرارداد باز یک بار برای خریدار و یک بار برای فروشنده‌اش شمرده می‌شود، بی‌آنکه موقعیت‌های یک شخص خالص شوند. عدد واقعی همین یا کمتر است.
  • صفحهٔ نماد پایه — بخش «موقعیت باز به تفکیک قیمت اعمال»، همان نموداری که تصویر ابتدای این مقاله نشان می‌دهد: موقعیت باز کال و پوت روی هر قیمت اعمال، به تفکیک سررسید. برای دیدن اینکه تراکم موقعیت‌ها روی کدام اعمال جمع شده، این نمودار از هر عددی گویاتر است.
  • زنجیره قراردادها — موقعیت باز تک‌تک قراردادهای یک سررسید در یک جدول، و بالای جدول نوار «سقف» با موقعیت هم‌ریسک و جای باقی‌مانده تا سقف.
📱 در موبایل: فیلترهای صفحهٔ سقف پشت دکمهٔ «فیلترها» هستند و از پایین صفحه باز می‌شوند.

و اگر می‌خواهید همین وضعیت را به‌صورت شرط در بیاورید، در دیده‌بان دو فیلد آماده دارید که در بخش بعد می‌آیند.

🧮 محاسبه موقعیت‌های باز هم‌ریسک (از 6 آبان 1405)

📊 هر موقعیت × دلتای بورس ← خالص هر شخص در همان سررسید ← جمع قدرمطلق خالص‌ها
قرارداد موقعیت باز شخص الف دلتای بورس موقعیت هم‌ریسک
ض1 (کال) 200 0.6 120
ض2 (کال) −100 0.3 −30
ط1 (پوت) 50 −0.4 −20
خالص شخص الف در این سررسید: 70

📚 خلاصه روش محاسبه

بورس صبح هر روز دلتای هر قرارداد را با مدل بلک‌شولز حساب و به کارگزاری‌ها اعلام می‌کند: نوسان‌پذیری همان نوسان تاریخی دارایی پایه است و نرخ بدون ریسک، میانگین بازده تا سررسید اسناد خزانهٔ دولتی با سررسید بیش از سه ماه. دلتایی که قدرمطلقش کمتر از 0.1 باشد، برای کال 0.1 و برای پوت −0.1 حساب می‌شود. موقعیت خرید با علامت مثبت و فروش با علامت منفی است، و موقعیت‌های هر شخص نزد هر کارگزار در هر سررسید با هم خالص می‌شوند. تا 5 آبان 1405 روش دیگری بود: در هر قیمت اعمال بزرگ‌ترین عدد بین کال و پوت، و جمع آن‌ها.

مثال بازار: اگر خالص پنج شخص در همین سررسید 70، −360، −120، 523 و 40 باشد، قدرمطلق‌ها جمع می‌شوند: 70 + 360 + 120 + 523 + 40 = 1,113

💡 این عدد (1,113) همان «موقعیت‌های باز هم‌ریسک بازار» است که بورس هر 15 دقیقه منتشر می‌کند و پایان هر روز معاملاتی با سقف مجاز می‌سنجد. سهم پایه در این حساب نمی‌آید: فروشندهٔ کاورد کال با تمام موقعیت فروشش شمرده می‌شود.

📊 جدول مدیریت سقف موقعیت‌های باز

پر شدن سقف، ناگهانی نیست 68% پر شده زیر پنجاه درصد جای کافی هست و ورود مشکلی ندارد نزدیک صد درصد ممکن است تا فردا پر شود استراتژی چندپایه را زودتر ببندید خطرناک‌ترین حالت، استراتژی نیمه‌ساخته است یک پا باز شده و پای دوم به سقف می‌خورد — و ترکیب ناقص می‌ماند پس درصد پر شدن را پیش از پای اول ببینید، نه بعد از آن
درصد پر شدن را پیش از پای اول ببینید: خطرناک‌ترین حالت، استراتژی نیمه‌ساخته است — یک پا باز شده و پای دوم به سقف خورده.
🎯 سقف موقعیت‌های باز (بیشینه مجاز) 2,750,000
این عدد حداکثر مجاز اعلام شده در اطلاعیه است
⚠️ توجه: اگر عدد پایان روز به این عدد برسد یا از آن بگذرد، از روز معاملاتی بعد معاملات فزاینده محدود می‌شود
📈 مجموع موقعیت‌های باز فعلی محاسبه طبق روشی که گفته شد
🔓 حد بازگشایی مجدد 2,200,000
نحوه محاسبه:
سقف موقعیت‌ها - (20% × سقف موقعیت‌ها)
= 2,750,000 - (0.20 × 2,750,000)
= 2,750,000 - 550,000
= 2,200,000 ✓
📌 مهم: معاملات فقط زمانی باز می‌شود که مجموع موقعیت‌ها به زیر 2,200,000 برسد
🚦 وضعیت‌های سیستم
✅ باز (قابل معامله)
زمانی که: مجموع فعلی کمتر از 2,200,000
🔒 قفل شده
زمانی که: مجموع فعلی 2,750,000 یا بیشتر

⚡ نکته کلیدی:
وقتی سیستم قفل می‌شود، در آن سررسید فقط بستن موقعیت و معاملهٔ فزاینده‌ای انجام می‌شود که دلتای خالص را به صفر نزدیک‌تر کند

سقف موقعیت‌های باز کارگزار

علاوه بر سقف موقعیت‌های باز که برای کل بازار تعیین می‌شود، یک نوع سقف دیگر نیز وجود دارد که مختص هر کارگزاریاست. درک این موضوع برای انتخاب کارگزار مناسب و جلوگیری از ضررهای احتمالی،  مهم است.

هر شرکت کارگزاری دارای یک سرمایه و پشتوانه مالی مشخص است که در صورت‌های مالی آن تحت عنوان «حقوق صاحبان سهام دیده می‌شود. این عدد، نشان‌دهنده توانایی مالی و اعتبار آن کارگزاری است.

سازمان بورس بر اساس میزان همین «حقوق صاحبان سهام»، یک سقف اعتباری برای هر کارگزاری تعیین می‌کند. این سقف مشخص می‌کند که مجموع موقعیت‌های باز (به‌ویژه موقعیت‌های پرریسکی مانند فروش اختیار معامله) که مشتریان آن کارگزاری می‌توانند داشته باشند، تا چه اندازه است. 

مشکل زمانی به وجود می‌آید که یک کارگزاری بسیار محبوب و شلوغ می‌شود و مشتریان زیادی را جذب می‌کند، اما به همان نسبت، سرمایه و «حقوق صاحبان سهام» خود را افزایش نمی‌دهد. در این حالت:

1.  تعداد مشتریان فعال و حجم معاملات آن‌ها (خصوصاً در موقعیت‌های فروش آپشن) به سرعت رشد می‌کند.

2.  مجموع موقعیت‌های باز مشتریان به سقف اعتباری که سازمان بورس برای آن کارگزاری تعیین کرده، نزدیک می‌شود.

3.  در نهایت، کارگزاری «به سقف می‌خورد» و دیگر ظرفیتی برای ایجاد موقعیت‌های جدید (مخصوصاً موقعیت‌های فروش) برای مشتریان خود ندارد.

این اتفاق می‌تواند مستقیماً به شما ضرر بزند. تصور کنید یک فرصت معاملاتی عالی برای فروش یک اختیار معامله پیدا کرده‌اید، اما وقتی سفارش خود را ثبت می‌کنید، با خطای "عدم  اماکن معاملات فزاینده" مواجه می‌شوید. در این لحظه شما به دلیل یک محدودیت داخلی در کارگزاری خود، یک فرصت سودآور را از دست داده‌اید. 

سیستم معاملاتی کارگزاری به شما اجازه ایجاد موقعیت جدیدی که نیازمند اعتبار است (مانند فروش اختیار) را نمی‌دهد تا زمانی که سایر مشتریان بخشی از موقعیت‌های خود را ببندند و ظرفیت خالی شود.

یک اثر جانبی همین سقف که کمتر گفته می‌شود: رشد بی‌مهار موقعیت باز روی یک قیمت اعمال، همان سوختی است که در بازارهای بدون سقف حلقهٔ پوشش اجباری را راه می‌اندازد. گاما اسکوییز سنجیده که این سوخت در بورس تهران چقدر جمع می‌شود.

سقف موقعیت‌های هم‌جهت

سقف اشخاص حقوقی و حقیقی در دو ستون جدا ثبت می‌شود و اگر بازارگردانی سهمیهٔ ویژه‌ای داشته باشد، همان‌جا باید دیده شود. سنجش این دو ستون روی زنجیره‌های زنده در بازارگردان در بازار اختیار آمده است.

علاوه بر سقف‌های کلی بازار و کارگزاری، سازمان بورس محدودیت دیگری را نیز برای هر شخص (چه حقیقی و چه حقوقی) در نظر گرفته است تا از تمرکز بیش از حد قدرت در دست یک معامله‌گر و احتمال دستکاری قیمت جلوگیری کند. این محدودیت بر اساس موقعیت‌های بازِ هم‌جهت تعریف می‌شود.

«هم‌جهت» از خط خرید و فروش رد می‌شود کال پوت خرید کال صعودی خرید پوت نزولی فروش کال نزولی فروش پوت صعودی قطرها هم‌جهت‌اند، نه ستون‌ها فروش کال با خرید پوت یک دسته است — هر دو از افت قیمت سود می‌برند برای همین ممکن است سفارشی رد شود که فکر می‌کردید طرف مقابل است
در تعریف قانون‌گذار، قطرها هم‌جهت‌اند نه ستون‌ها: فروش کال با خرید پوت یک دسته است، چون هر دو از افت قیمت سود می‌برند.
این محدودیت برای چیست؟ بدون سقف یک نفر می‌تواند بخش بزرگی تمرکز قدرت و امکان دستکاری قیمت سقف هم‌جهت جلوی همین را می‌گیرد نه با ممنوع کردن معامله، بلکه با محدود کردن اندازهٔ یک دیدگاه برای معامله‌گر عادی، این سقف‌ها معمولاً دور از دسترس‌اند ولی سقف کلِ سررسید، همه را با هم متوقف می‌کند حتی کسی که فقط یک قرارداد می‌خواست
سقف هم‌جهت جلوی تمرکز قدرت و دستکاری قیمت را می‌گیرد. برای معامله‌گر عادی دور از دسترس است — ولی سقف کل سررسید همه را با هم متوقف می‌کند.

مفهوم «موقعیت هم‌جهت» چیست؟

نکته کلیدی در درک این قانون، تعریف “هم‌جهت” است. موقعیت‌های هم‌جهت به مجموعه‌ای از قراردادهای اختیار معامله (چه خرید و چه فروش) گفته می‌شود که همگی از یک دیدگاه یکسان نسبت به آینده قیمت سهم پیروی می‌کنند (چه دیدگاه صعودی و چه دیدگاه نزولی).

دیدگاه نزولی (Bearish):

فروش اختیار خرید (Short Call): شما زمانی سود می‌کنید که قیمت سهم کاهش یابد یا ثابت بماند.

خرید اختیار فروش (Long Put): شما زمانی سود می‌کنید که قیمت سهم کاهش یابد.

از نظر سازمان بورس، این دو موقعیت هم‌جهت محسوب می‌شوند، زیرا هر دو بر پایه پیش‌بینی کاهش قیمت سهم اتخاذ شده‌اند.

دیدگاه صعودی (Bullish):

خرید اختیار خرید (Long Call): شما زمانی سود می‌کنید که قیمت سهم افزایش یابد.

فروش اختیار فروش (Short Put): شما زمانی سود می‌کنید که قیمت سهم افزایش یابد یا ثابت بماند.

این دو موقعیت نیز با یکدیگر هم‌جهت هستند.

رصد سقف موقعیت باز در فرمول‌نویسی دیده‌بان

در دیده‌بان آپشن برای هر قرارداد، وضعیت زنجیره (سررسید + نماد پایه) و درصد پر شدن سقف را می‌بینید. در فرمول‌نویسی این فیلدها روی آبجکت قرارداد (option) در دسترس‌اند:

رصد سقف در دیده‌بان ستون وضعیت زنجیره و درصد سقف رنگ، نزدیک شدن را نشان می‌دهد پیش از آنکه ببندد فیلتر فقط زنجیره‌های باز قراردادهایی که نمی‌شود وارد شد از فهرست بیرون می‌روند این فیلتر بیشتر از بقیه وقت صرفه‌جویی می‌کند چون تحلیل قراردادی که نمی‌شود خرید، تماماً هدر رفته است وضعیت زنجیره مال کل سررسید است، نه یک قرارداد پس فیلترش همهٔ ردیف‌های آن سررسید را با هم می‌برد
ستون وضعیت زنجیره و درصد سقف را نشان می‌دهد و فیلترش قراردادهای غیرقابل‌ورود را حذف می‌کند — پرصرفه‌ترین فیلتر، چون تحلیل آن‌ها تماماً هدر است.
  • option.chainOpen — آیا زنجیره باز است؟ (true = معاملات فزاینده مجاز؛ false = سقف‌خورده، بسته یا در انتظار بازگشایی)
  • option.chainFill — درصد پرشدن سقف موقعیت باز زنجیره (0–100+؛ بالای 100 یعنی از سقف عبور کرده). از 6 آبان 1405 بر پایهٔ موقعیت‌های باز هم‌ریسک است: همان عدد خود بورس که در ساعت بازار هر نیم ساعت به‌روز می‌شود، و اگر موقتاً نشود آن را خواند، بیشترین مقدار ممکن را می‌دهد.
  • option.openInterest — موقعیت باز همان قرارداد (برای مقایسه با سایر strikeها)
📱 در موبایل: ستون فرمولی شما پایین کارت قرارداد می‌آید (حداکثر سه ستون)؛ راهنمای دیده‌بان در موبایل.

برای ساخت فرمول به فرمول نویسی بروید. جزئیات فیلدها در راهنمای فرمول‌نویسی — فیلدهای option.

مثال: ستون — وضعیت زنجیره و درصد سقف

نمایش «باز/بسته» با رنگ و درصد پرشدن سقف در کنار هم:

let status = option.chainOpen ? 'باز' : 'بسته/محدود'; let color = option.chainOpen ? '#16a34a' : '#dc2626'; return style(status, color, '', 'وضعیت زنجیره') + ' | ' + style(roundNumber(option.chainFill, 0) + '%', '#ea580c', '', 'درصد پرشدن سقف');

مثال: فیلتر — فقط زنجیره‌های غیرباز (سقف‌خورده)

قراردادهایی که زنجیره‌شان بسته یا محدود شده — همان‌هایی که نمی‌توانید موقعیت فزاینده باز کنید:

return !option.chainOpen;

مثال: فیلتر — زنجیره‌های نزدیک سقف

زنجیره‌هایی که بیش از 85٪ سقف پر شده — قبل از بسته شدن کامل، هشدار بگیرید:

return option.chainFill >= 85;

مثال: فیلتر — ریسک سقف (بسته یا خیلی پر)

ترکیب وضعیت و درصد: یا زنجیره بسته است یا درصد پرشدن از 95٪ گذشته:

return !option.chainOpen || option.chainFill >= 95;

فرمول‌ها در کتابخانه شخصی ذخیره می‌شوند و می‌توانید هر کدام را به‌عنوان فیلتر یا ستون سفارشی به دیده‌بان اضافه کنید — مثلاً قبل از ورود به کاوردکال روی سررسیدی که نزدیک سقف است.

جمع‌بندی

سقف موقعیت باز برای هر زنجیره (نماد پایه + سررسید) جداگانه اعمال می‌شود. از 6 آبان 1405 بورس هر موقعیت را به اندازهٔ دلتایش می‌شمارد و موقعیت‌های هر شخص را خالص می‌کند. وقتی عدد پایان روز به سقف برسد، از روز بعد معاملات فزاینده محدود می‌شود — جز آن‌هایی که دلتای خالص را به صفر نزدیک‌تر کنند — و نقدشوندگی کاهش می‌یابد. در آپشن‌باز با option.chainOpen و option.chainFill می‌توانید زنجیره‌های پر یا بسته را در دیده‌بان فیلتر کنید.

پیشنهاد مطالعه: موقعیت باز چیست · راهنمای فرمول‌نویسی

این را روی بازار امتحان کنید

تازه با آپشن‌باز آشنا می‌شوید؟ آپشن‌باز ابزار تحلیل اختیار معامله است، نه کارگزاری. هر ابزار چه کار می‌کند ←

مقالات مرتبط

بازارگردان در بازار اختیار معامله | فاصله خرید و فروش

بازارگردان هم‌زمان قیمت خرید و فروش می‌دهد و دستمزدش فاصلهٔ آن دو است. در بازار اختیار ایران فقط حدود نیمی از قرارداد-روزها مظنهٔ دوطرفه دارند.

گاما اسکوییز چیست؟ | و آیا در بورس تهران ممکن است

گاما اسکوییز اثر جانبی پوشش اجباری فروشندهٔ کال است. حلقه چطور می‌چرخد، به چه سه چیزی نیاز دارد، و سنجش هر سه روی داده‌های بورس تهران: تمرکز موقعیت باز هست (میانه 41 درصد روی یک اعمال) ولی دامنهٔ نوسان روزانه جا برای دویدن نمی‌گذارد — و چرا چسبیدن قیمت به اعمال محتمل‌تر از جهش است.

موقعیت باز (OI) در اختیار معامله چیست؟

موقعیت باز یا Open Interest چیست و چه فرقی با حجم معاملات دارد؟ تفسیر تغییرات OI، سیگنال‌های آن و فیلتر قراردادهای پرتقاضا در دیده‌بان آپشن.

تفسیری از نمودار موقعیت های باز در معاملات آپشن

موقعیت باز را کنار قیمت بخوانید: شش مرحلهٔ یک چرخهٔ بازار، معنی افزایش و کاهش OI، سه دلیل افت آن، و اینکه این نمودار را در آپشن‌باز کجا ببینید.

سقف موقعیت های باز در قرادادهای آپشن

ویدیو آموزشی سقف موقعیت‌های باز در آپشن — چرا معاملات فزاینده متوقف می‌شود، ریسک زنجیره پر و نحوه شناسایی قراردادهای محدودشده در دیده‌بان.

راهنمای رصد سقف موقعیت های باز | زنجیره قفل شده

کدام زنجیره قفل شده و کدام فردا باز می‌شود؟ راهنمای صفحهٔ سقف موقعیت‌های باز اختیار معامله (آپشن): پنج وضعیت، درصد پُری، فاصله تا سقف، باکس و فیلتر.

دیدگاه‌ها و پرسش‌ها

اگر سوال یا ابهامی در رابطه با این مطلب دارید، همین‌جا بپرسید؛ کارشناسان ما پاسخ می‌دهند.

با ایمیل یا شماره موبایلی که ثبت می‌کنید، وقتی به کامنتتان پاسخ داده شود خبرتان می‌کنیم.

پرسش‌ها و نظرات کاربران

12 پیام
علی حق جو
20 مهر 1405 - 13:43
در موقع بسته شدن موقعیتهای باز در نزدیک تاریخ اعمال ، آیا می توان اینطور تفسیر کرد که پوت ها ی خریداری شده از قبل را با قیمت بالاتری می توان فروخت وقرارداد را بست چون کسانی که از قبل خالی فروشی کرده اند مجبورند برای جلوگیری از ضرر سنگین نکول این چند روز باقیمانده حتی با قیمت بالاتر پوت بخرند ؟
تیم آپشن بازپاسخ
21 مهر 1405 - 17:39
فقط تا حد کمی. نزدیک اعمال، قیمت پوت به ارزش ذاتی‌اش می‌چسبد؛ یعنی قیمت اعمال منهای قیمت سهم. فروشندهٔ پوتِ خارج از سود نگرانی ندارد و دنبال خرید نیست. فروشندهٔ پوتِ در سود اگر موقعیتش را نبندد و پوت اعمال شود، باید سهم را به قیمت اعمال بخرد و عملاً هزینه‌ای برابر ارزش ذاتی پوت می‌پردازد؛ پس برای بستن موقعیت هم معمولاً چیزی در همین حدود می‌دهد، نه خیلی بیشتر. نتیجه این است که فشار خرید فروشنده‌ها معمولاً قیمت پوت را خیلی بالاتر از ارزش ذاتی نمی‌برد و فروش پوت در بازار تقریباً همان مبلغی را به شما می‌دهد که از اعمال می‌گرفتید. اگر صف خرید همان لحظه بالاتر از ارزش ذاتی بود، فروش به آن قیمت به نفع شماست.
سعید
20 آبان 1404 - 13:35
منظور از شکاف در قسمت نمایش زنجیره قرارداد در پلتفرم کارگزاری ها ( مثلا گنجینه ) چیست؟
09188159256
13 شهریور 1404 - 00:53
سلام وقتی موقعیت بازی در اختیار خرید وجود ندارد چه کسانی اختیارهای ما رو میتونن بخرن؟ که داره معامله صورت میگیره
تیم آپشن بازپاسخ
16 شهریور 1404 - 11:42
چون برای معامله شدن یک قرارداد، لازم نیست از قبل وجود داشته باشد. موقعیت باز و حجم معاملات دو چیز متفاوت‌اند. قرارداد اختیار معامله سهم نیست که تعداد ثابتی از آن منتشر شده باشد؛ هر بار که یک خریدار و یک فروشنده هر دو تصمیم بگیرند موقعیت تازه باز کنند، یک قرارداد از صفر ساخته می‌شود و موقعیت باز یک واحد بالا می‌رود. پس وقتی موقعیت باز صفر است و می‌بینید معامله انجام می‌شود، طرف مقابل شما کسی است که موقعیت فروش تازه باز کرده — نه کسی که قرارداد از قبل داشته. دقیقاً همین معامله است که موقعیت باز را از صفر به بالا می‌برد. همین تفاوت است که پر شدن سقف را معنادار می‌کند: سقف روی تعداد موقعیت‌های باز است، پس فقط جلوی معامله‌هایی را می‌گیرد که این عدد را زیاد می‌کنند. بستن موقعیت همیشه مجاز است.
احسان
03 بهمن 1403 - 19:07
با سلام و خسته نباشید، ممنویم از زحماتتون، قوانین موقعیت های باز تغییر کردن اگه براتون مقدور این بخش آپدیت بشه متشکر
تیم آپشن بازپاسخ
07 بهمن 1403 - 16:25
اگر منظورتان روش شمارش است، حق با شماست: از ۶ آبان ۱۴۰۵ هر موقعیت به اندازهٔ دلتایش شمرده می‌شود و موقعیت‌های هر شخص در همان سررسید خالص می‌شوند (جزئیات و مثال در بخش «محاسبه موقعیت‌های باز هم‌ریسک» مقاله آمده است). سقف موقعیت باز یک عدد ثابت در قانون هم نیست. برای هر زنجیره جداگانه تعیین و در اطلاعیهٔ «آغاز دوره معاملاتی اختیار خرید و فروش» اعلام می‌شود، و می‌تواند از سررسیدی به سررسید بعد فرق کند. عددی که در متن مقاله آمده مثال یک زنجیرهٔ مشخص است، نه قاعده‌ای برای همهٔ نمادها. برای دیدن عدد امروزِ هر زنجیره، صفحهٔ «سقف موقعیت‌های باز» سایت سقف اعلام‌شده، موقعیت باز فعلی و درصد پرشدن را کنار هم نشان می‌دهد؛ در فرمول‌نویسی دیده‌بان هم option.chainFill همین درصد را می‌دهد. بعد از پر شدن سقف، محدودیت معاملهٔ فزاینده از روز معاملاتی بعد شروع می‌شود، بستن موقعیت همیشه مجاز است، و از ۶ آبان ۱۴۰۵ معاملهٔ فزاینده‌ای هم که دلتای خالص شما را در همان سررسید به صفر نزدیک‌تر کند پذیرفته می‌شود. بازگشایی وقتی است که عدد پایان روز به زیر ۸۰ درصد سقف برگردد.
محمد احمدی
03 دی 1403 - 13:19
فرض کنیم معاملات یک سهم پایه با یک سررسید معین در حال پر شده است و امکان سفارش گذاری خرید وجود دارد آیا پس از پر شدن سقف سفارشات خرید قبلی حذف میشوند؟
محمد احمدیپاسخ
03 دی 1403 - 15:49
ممنون از راهنمایی شما پس اگه معتبر تا لغو باشه برای روزهای بعدی هم اردر سر جاش باقی میمونه تا حالا یا معامله بشه یا نشه درسته ؟
تیم آپشن بازپاسخ
06 دی 1403 - 09:49
رسیدن به سقف همان لحظه معاملات را قفل نمی‌کند. بورس عدد هر زنجیره را پایان روز با سقف مقایسه می‌کند؛ پس زنجیره تا پایان همان روز معاملاتی باز می‌ماند و محدودیت معاملهٔ فزاینده از روز معاملاتی بعد شروع می‌شود (و اگر عدد تا پایان روز به زیر سقف برگردد، محدودیتی شروع نمی‌شود). پس تا آخر همان روز فرصت دارید موقعیتتان را تنظیم کنید. از روز بعد، سفارشی که به معاملهٔ فزاینده منجر شود به معامله نمی‌رسد؛ استثنا فقط معاملهٔ فزاینده‌ای است که دلتای خالص شما را در همان سررسید به صفر نزدیک‌تر کند (از ۶ آبان ۱۴۰۵). سفارش کاهنده، یعنی بستن موقعیت، همیشه مجاز است. پس روی «معتبر تا لغو» بودن سفارش ورود حساب نکنید، و پیش از ثبت سفارش درصد پرشدن سقف را ببینید.
ا.سالاری
05 آبان 1403 - 20:43
چه زمانی دوباره می توان معامله کرد و موقعیت فزاینده گرفت ؟ وقتی آنقدر دارندگان موقعیت های باز، موقعیت های خود را آفست کنند که تعداد موقعیت باز به 80درصد سقف، ( در مورد اهرم یعنی به 1میلیون و 800 هزار قرارداد) برسد. در قسمت سوالات پرتکرار عدد 1800 تصحیح شود لطفن
تیم آپشن بازپاسخ
10 آبان 1403 - 13:27
بله، عدد 80 درصد درست است — و یک نکتهٔ مهم که در متن مقاله نیامده. بازگشایی در همان لحظه‌ای که موقعیت باز به زیر 80 درصد سقف می‌رسد اتفاق نمی‌افتد. در آن لحظه زنجیره وارد وضعیت «در انتظار بازگشایی» می‌شود و امکان معاملهٔ فزاینده از روز معاملاتی بعد برمی‌گردد. دقیقاً همین تأخیر در جهت مخالف هم هست: وقتی موقعیت باز به سقف می‌رسد، زنجیره تا پایان همان روز باز می‌ماند و بسته شدن از روز بعد اعمال می‌شود. پس هر دو تغییر یک روز معاملاتی تأخیر دارند و روزهای تعطیل هم شمرده نمی‌شوند. برای همین بهتر است به‌جای انتظار برای لحظهٔ بازگشایی، درصد پرشدن را رصد کنید:
return option.chainFill <= 80;