باکس چهار قرارداد اختیار روی دو قیمت اعمال است که با هم یک خروجی ثابت میسازند: هر بلایی سر قیمت پایه بیاید، در سررسید دقیقاً عرض دو اعمال را میگیرید. یعنی بهجای یک معامله، یک سپرده ساختهاید و تنها سؤال باقیمانده نرخ آن است.
اسکنر آمادهٔ دیدهبان همهٔ جفتاعمالهای ممکن هر نماد را میآزماید، آنهایی را که در هر دو ردیف اختیار خرید و اختیار فروش موجودند نگه میدارد، و برای هرکدام خالص پرداختی، سود و بازده سالانه را حساب میکند.
این راهنما نشان میدهد چطور فعالش کنید و تکتک تنظیمات، فیلترها و گزینههای مرتبسازیاش را ببندید — و مهمتر از همه، چرا اولین کاری که باید بکنید روشن کردن دو کلید کارمزد است. مفهوم استراتژی در مقالهٔ جداگانهای آمده: باکس چیست · فهرست استراتژیهای آماده.
فعالسازی در دیدهبان / میزکار
- به دیدهبان آپشن بروید (راهنمای دیدهبان)، یا از طریق میزکار باکس دیدهبان اضافه کنید.
- در نوار بالا را بزنید.
- از لیست باکس را انتخاب و اضافه به فرمولهای من را بزنید.
- روی کلیک کنید و بلافاصله هر دو کلید کارمزد را روشن کنید — پایینتر توضیح داده شده که چرا این مهمترین قدم است.
- بقیهٔ فیلترها را ببندید. اگر میخواهید فقط نمادهایی را ببینید که باکس دارند، «فیلتر جستجوی اصلی» را روشن کنید.
روی میزکار هم در باکس دیدهبان همان مسیر را دارید. برای آشنایی با پنل تنظیمات ویژوال: مدیریت خروجی و فیلتر فرمول.
خواندن ستون خروجی
| بخش | نمونه | معنی |
|---|---|---|
| سه شمارهٔ نماد | 20000~22000~22000 | به ترتیب: پوت فروختهشده، پوت خریداریشده، کال فروختهشده. پای چهارم همان ردیفی است که رویش ایستادهاید. رنگ هرکدام وضعیت مالی آن پا را میگوید. |
| بازده ماهانه | 💰 …% | سود تقسیم بر سرمایهٔ درگیر، ماهانهشده. |
| بازده سالانه | 📅 …% | همان عدد، سالانهشده — معیار درست برای باکس، چون باکس یک نرخ بهره است. |
| سرمایهٔ درگیر | 💵 … | خالص پرداختی، یا با احتساب وجه تضمین — بسته به تنظیم سرمایه. |
| نمودار استراتژی | هر چهار پا را در نمودار باز میکند؛ خط افقی را با چشم خودتان ببینید. |
چیزی که در این ستون نمیبینید هم گویاست: نه نقطهٔ سربهسری هست، نه ناحیهٔ سود و زیانی، نه احتمال موفقیتی. چون نتیجه از قیمت پایه مستقل است و هیچکدام از اینها موضوعیت ندارند.
اولین کار: دو کلید کارمزد
در بیشتر استراتژیهای این کتابخانه کارمزدها پیشفرض روشناند. در باکس هر دو خاموشاند — و این استراتژی دقیقاً همانی است که بیشترین حساسیت را به کارمزد دارد:
- باکس تا سررسید نگه داشته میشود. کل بهره در روز آخر پرداخت میشود، پس کارمزد اعمال اختیاری نیست — حتماً پرداخت میشود.
- در سررسید همیشه دو پا اعمال میشوند، یکی که سهم میگیرد و یکی که سهم میدهد. تسویهٔ فیزیکی است و کارمزدش درصدی از قیمت اعمال است، نه از سود شما.
- سود باکس کوچک است. عرض یک باکس چند صد یا چند هزار ریال است، در حالی که کارمزد اعمال از جنس قیمت سهم است.
روی مثال این مقاله، همین یک تنظیم بازده سالانه را از 72٪ به 12٪ میبرد. عددی که با پیشفرض میبینید غلط نیست — «پیش از هزینه» است — ولی برای تصمیمگیری به کار نمیآید.
در یک نگاه
| ساختار | خرید کال و فروش پوت روی اعمال پایین + فروش کال و خرید پوت روی اعمال بالا |
| دیدگاه بازار | ندارد — نتیجه از قیمت پایه مستقل است |
| تسویه در سررسید | همیشه برابر عرض دو اعمال |
| سود | عرض دو اعمال منهای خالص پرداختی و کارمزدها |
| ریسک قیمت | ندارد · ریسک اجرا و نقدشوندگی دارد |
| معیار سنجش | بازده سالانه، در مقایسه با نرخ بیریسک |
شکل سود و زیان
نمودار سود و زیان باکس یک خط افقی است. هر چهار پا به قیمت حساساند ولی جمعشان نیست، چون در هر قیمتی یک پا سهم میگیرد و پای دیگر همان سهم را میدهد و اختلافش همیشه عرض دو اعمال است. تصویر و اثباتش در مقالهٔ مفهومی آمده است.
نتیجهٔ عملی برای خواندن ستون: هیچ عددی در این سلول به قیمت پایه وابسته نیست، پس برخلاف بقیهٔ استراتژیها لازم نیست نگران باشید که «الان قیمت کجاست». تنها چیزی که وضعیت امروز را عوض میکند، قیمتهای سرخط است.
مثال عددی کامل
پایه روی 21,000 ریال، دو اعمال 20,000 و 22,000 که هر دو در ردیف اختیار خرید و اختیار فروش موجودند، اندازهٔ قرارداد 1,000 سهم، سررسید 60 روز:
| پا | قیمت اعمال | از کدام سرخط | جریان نقدی |
|---|---|---|---|
| خرید کال | 20,000 | سرخط فروش، 1,450 | −1,450,000 |
| فروش پوت | 20,000 | سرخط خرید، 380 | +380,000 |
| فروش کال | 22,000 | سرخط خرید، 420 | +420,000 |
| خرید پوت | 22,000 | سرخط فروش، 1,180 | −1,180,000 |
| خالص پرداختی | −1,830,000 ریال | ||
| تنظیم | سود | ماهانه | سالانه |
|---|---|---|---|
| پیشفرض — هر دو خاموش | 170,000 | 4.6٪ | 72٪ |
| فقط کارمزد معامله (3,533 ریال) | 166,467 | 4.5٪ | 70٪ |
| هر دو روشن — کارمزد اعمال 131,000 ریال | 35,467 | 1٪ | 12٪ |
تسویه در سررسید در همهٔ قیمتها یکسان است — 2,000,000 ریال، چه پایه به 15,000 برسد چه به 30,000. تنها چیزی که سود را تعیین میکند، تفاوت این عدد با خالص پرداختی و کارمزدهاست.
منطق محاسبه در آپشنباز
- ردیف جاری، پای «خرید کال» است. اسکنر از آن شروع میکند و برای هر اعمال بالاتر، سه پای دیگر را میسازد.
- جفتشدن بر اساس قیمت اعمال است، نه شمارهٔ ردیف. اسکنر بررسی میکند که پوت فروختهشده دقیقاً روی اعمال پایین و پوت خریداریشده دقیقاً روی اعمال بالا بنشیند؛ اگر نردبانها همتراز نباشند، آن ترکیب ساخته نمیشود.
- قیمتها از سرخط برداشته میشوند، از همان سمتی که واقعاً معامله میکنید: دو پای خریداریشده از سرخط فروش و دو پای فروختهشده از سرخط خرید.
- سود = عرض دو اعمال − خالص پرداختی − کارمزدها. هیچ ناحیهبندی قیمتی در کار نیست چون خروجی ثابت است.
- کارمزد اعمال بر اساس قیمت امروز حساب میشود. در باکس این سادهسازی هیچ اثری ندارد: چون همیشه یک پا سهم میگیرد و یکی میدهد، جمع کارمزد اعمال در هر سه ناحیهٔ قیمتی عدد یکسانی است.
- بازده سالانه روی سررسیدهای زیر 30 روز سالانهسازی نمیشود و همان درصد کل نمایش داده میشود، تا عدد اغراقآمیز نشود.
چرا ستون اغلب خالی است
رایجترین سؤال دربارهٔ این ستون. برای ساختن یک باکس، هر دو قیمت اعمال باید هم در ردیف اختیار خرید و هم در ردیف اختیار فروش موجود باشند — یعنی چهار قرارداد. نردبانهای اختیار خرید و فروش در بورس تهران اغلب همتراز نیستند و همین باعث میشود روی بسیاری از نمادها تعداد باکسهای ممکن به یکی دو تا برسد یا صفر شود.
خالی بودن ستون در این حالت خرابی نیست. اگر میخواهید فقط نمادهایی را ببینید که دستکم یک باکس دارند، «فیلتر جستجوی اصلی» را روشن کنید تا جدول کوتاه شود.
سرمایهٔ درگیر، دو حالت
در باکس هر دو پای فروختهشده با یک پای خریداریشده روی همان اعمال پوشش داده میشوند، پس منطقاً نباید وجه تضمین جدا بخواهند. گزینهٔ «محاسبه با وثیقهٔ قرارداد» همین فرض را میگیرد. اگر کارگزار شما این پوشش را قبول نکند باید خاموشش کنید، و آنوقت وجه تضمین هر دو پای فروخته به سرمایه اضافه میشود و نرخ بهشدت افت میکند — محاسبهٔ وجه لازم.
رنگ پاها
تنظیمات محاسبه — یکییکی
| گزینه | پیشفرض | چه میکند و کِی عوضش کنید |
|---|---|---|
| محاسبه با وثیقه قرارداد | روشن | سرمایهٔ درگیر را برابر خالص پرداختی میگیرد، با این فرض که پاهای فروختهشده با پاهای خریداریشده پوشش دارند. خاموشش کنید اگر کارگزار شما این پوشش را نمیپذیرد. این تنظیم مخرج همهٔ درصدهاست، پس بیش از هر گزینهٔ دیگری روی عدد نهایی اثر دارد. |
| محاسبه کارمزد معامله | خاموش | روشنش کنید. کارمزد خرید و فروش هر چهار قرارداد را از سود کم میکند. مبلغش نسبت به کارمزد اعمال کوچک است، ولی با چهار قرارداد بیاهمیت هم نیست. کارمزد معاملات. |
| محاسبه کارمزد اعمال | خاموش | حتماً روشنش کنید. مهمترین تنظیم این ستون. چون باکس تا سررسید نگه داشته میشود و همیشه دو پا اعمال میشوند، این هزینه قطعی است — و روی یک باکس معمولی میتواند بیشتر از نیمی از سود باشد. با خاموش بودنش، بازده نمایشدادهشده «پیش از هزینه» است. |
| محاسبه سود YTM | خاموش | بازده را سالانهشده نشان میدهد بهجای ماهانه. برای باکس روشن باشد بهتر است، چون باکس یک نرخ بهره است و باید با سپرده و اوراق مقایسه شود. روی سررسیدهای زیر 30 روز، بهجای سالانهسازی همان درصد کل نمایش داده میشود. |
| نمایش خطی | خاموش | خروجی را بهجای چند سطر در یک خط فشرده میکند. برای جدولهای شلوغ یا نمایش روی صفحهٔ کوچک به کار میآید. |
تنظیمات نمایش — یکییکی
| گزینه | پیشفرض | چه میکند و کِی عوضش کنید |
|---|---|---|
| اطلاعات سود و زیان | روشن | بلوک بازده و سرمایهٔ درگیر. هستهٔ خروجی است و خاموش کردنش ستون را بیمعنی میکند. |
| اطلاعات قراردادها | روشن | سه شمارهٔ نماد با رنگ وضعیت مالی. اگر فقط دنبال نرخید میتوانید خاموشش کنید، ولی پیش از اجرا لازمش دارید تا بدانید کدام چهار قرارداد را باید بزنید. |
| نمودار استراتژی | روشن | دکمهٔ را کنار هر باکس میگذارد تا هر چهار پا را در نمودار سود و زیان باز کنید و خط افقی را ببینید. |
فیلترها — یکییکی
| گزینه | پیشفرض | چه میکند و کِی عوضش کنید |
|---|---|---|
| حداقل سود | خالی | کف بازده. اگر «محاسبه سود YTM» روشن باشد این عدد روی بازده سالانه اعمال میشود، وگرنه روی ماهانه — پس هر بار که آن کلید را عوض میکنید، این عدد معنی دیگری پیدا میکند. |
| حداقل پرمیوم کال | خالی | کمترین قیمت قابل قبول برای کال فروختهشده. کارش کنار گذاشتن قراردادهای چند ریالی است که سرخطشان قابل اتکا نیست. |
| حداقل پرمیوم پوت | خالی | همان، برای پوت فروختهشده. |
| ارزش معاملات کال | خالی | حداقل ارزش ریالی معاملات امروز کال فروختهشده، برحسب میلیون ریال. برخلاف فیلتر پرمیوم که فقط قیمت را میبیند، این یکی میسنجد که قرارداد واقعاً معامله شده باشد. |
| ارزش معاملات پوت | خالی | همان، برای پوت فروختهشده. این دو مهمترین فیلترهای این ستوناند: باکس یا کامل اجرا میشود یا اصلاً، و یک پای بیمعامله کل ترکیب را از بین میبرد — سنجش نقدشوندگی. |
دو حالت کار فیلتر
| گزینه | پیشفرض | چه میکند و کِی عوضش کنید |
|---|---|---|
| فیلتر در نمایش خروجی | خاموش | فیلترها را روی باکسهای داخل ستون اعمال میکند: ردیف نماد سر جایش میماند و فقط ترکیبهای ناجور از سلول حذف میشوند. |
| فیلتر جستجوی اصلی | خاموش | ستون را نمایش نمیدهد و بهجایش ردیفهای جدول را غربال میکند. برای باکس بسیار مفید است، چون اغلب نمادها اصلاً باکسی ندارند و این کلید جدول را به چند نماد قابل بررسی کوتاه میکند. |
با پیشفرض هر دو خاموشاند، یعنی هیچیک از فیلترهای بالا اثری ندارند تا وقتی یکی از این دو کلید را بزنید.
مرتبسازی
| گزینه | پیشفرض | چه میکند و کِی عوضش کنید |
|---|---|---|
| مرتبسازی بر اساس | سود ماهیانه | تنها کلید موجود است. اگر «محاسبه سود YTM» را روشن کرده باشید همان ترتیب روی بازده سالانه هم صادق است، چون هر دو از یک عدد ساخته میشوند. |
| جهت مرتبسازی | نزولی | برای بازده نزولی درست است — پرسودترین باکسها بالای فهرست. کمتر پیش میآید که بخواهید عوضش کنید. |
سه چیدمان آماده
| هدف | تنظیمات |
|---|---|
| نرخ واقعی، قابل اجرا چیدمان پیشنهادی |
هر دو کارمزد روشن · «محاسبه سود YTM» روشن · «ارزش معاملات کال» = 50 · «ارزش معاملات پوت» = 50 · «فیلتر جستجوی اصلی» روشن · مرتبسازی نزولی |
| فقط نرخهای بهتر از بیریسک عدد را با نرخ روز عوض کنید |
مثل بالا، بهعلاوهٔ «حداقل سود» = 25 — که چون YTM روشن است، روی بازده سالانه اعمال میشود |
| مرور کامل یک نماد برای دیدن همهٔ ترکیبها |
هر دو کارمزد روشن · فیلترها خالی · «فیلتر در نمایش خروجی» خاموش · «اطلاعات قراردادها» روشن |
محدودیتها و اشتباهات رایج
- خواندن بازده پیش از روشن کردن دو کلید کارمزد. رایجترین و پرهزینهترین اشتباه این ستون.
- مقایسه با صفر بهجای نرخ بیریسک. باکس با سپرده و صندوق درآمد ثابت رقابت میکند. اگر بعد از کارمزد به عددی کمتر از آنها رسیدید، ارزش چهار کارمزد و ریسک اجرا را ندارد.
- باور کردن باکسهای خیلی باریک. هرچه عرض کمتر، سهم کارمزد اعمال از سود بیشتر — و باریکترینها معمولاً جذابترین درصد را نشان میدهند.
- ندیدن عمق هر چهار پا. باکس نسخهٔ نصفه ندارد؛ سه پای عالی و یک پای خالی یعنی هیچ.
- ورود پلهای. بین باز کردن پای اول و چهارم قیمتها تکان میخورند و سودی که چند ده ریال است میتواند کاملاً از بین برود.
- اعداد بر اساس سرخط لحظهایاند. با چهار قرارداد، احتمال اینکه تا لحظهٔ اجرا یکی عوض شود بالاست.
- خروج زودهنگام کل بهره را میبرد. تمام سود در سررسید محقق میشود؛ افست کردن باکس یعنی پرداخت اسپرد چهار قرارداد بدون گرفتن چیزی. باکس را فقط با پولی ببندید که تا سررسید لازمش ندارید.
- روز سررسید، نماد پایه ممکن است بسته یا صف باشد. برخلاف بقیهٔ استراتژیها اینجا نمیتوانید تصمیم بگیرید اعمال نکنید — دو پا حتماً اعمال میشوند و برای پایی که سهم میدهد باید سهم آماده باشد.