نماد پایه بسته است و سررسید قرارداد اختیار شما همین روزهاست — سؤال طبیعی این است که تکلیف قرارداد چه میشود. جواب کوتاه این است که فقط معاملات عادی متوقفاند: درخواست تسویهٔ نقدی و اعمال فیزیکی سر جای خودشان باقی میمانند و تسویه هم طبق روال انجام میشود. این مقاله میگوید در دورهٔ توقف چه چیزی باز است و چه چیزی بسته، تسویه روی چه قیمتی انجام میشود، نماد کِی و با چه شرطی برمیگردد، و کدام اقدام شرکتی چه مدت نماد را میبندد.
در دورهٔ توقف چه چیزی بسته است
توقف و بازگشایی نماد قراردادهای اختیار، همزمان با توقف و بازگشایی سهم پایه در بازار نقدی و به همان روش انجام میشود. ولی «توقف نماد» یعنی توقف معاملات عادی، نه توقف چرخهٔ اعمال و تسویه.
یعنی درخواست تسویهٔ نقدی در روز پیش از سررسید و درخواست اعمال فیزیکی در روز سررسید، هر دو در جای خودشان انجام میشوند. تنها کاری که نمیتوانید بکنید، خرید یا فروش خودِ قرارداد در بازار است.
پس اگر موقعیتی دارید که باید دربارهٔ اعمالش تصمیم بگیرید، منتظر بازگشایی نمانید. مهلتها همان مهلتهای همیشگیاند و بسته بودن نماد عقبشان نمیاندازد.
تسویه روی کدام قیمت انجام میشود
طبق مادهٔ 42 دستورالعمل معاملات قرارداد اختیار معامله در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس، تسویهٔ نقدی بر اساس آخرین قیمت مبنای دارایی پایه انجام میشود؛ یعنی قیمت پایانی در آخرین روز معاملاتی پیش از توقف.
این نکتهٔ آرامکنندهای است: نبودِ معامله به معنی نبودِ قیمت نیست. مبنای محاسبه یک عدد مشخص و از پیش معلوم است، پس میتوانید همین حالا حساب کنید تسویه چه نتیجهای برایتان دارد.
فروشندهٔ کال: فیزیکی تا کجا
در تسویهٔ فیزیکی، به اندازهٔ موجودی دارایی پایه در کد معاملاتی دارندهٔ موقعیت باز فروش اختیار خرید، تسویه بهصورت فیزیکی انجام میشود و مابقی موقعیتهای تخصیصیافتهٔ او بر اساس آخرین قیمت مبنای دارایی پایه بهصورت نقدی تسویه میگردد.
این یعنی یک موقعیت میتواند دو تکه تسویه شود، بدون آنکه شما بین این دو انتخاب کرده باشید. اگر کال فروختهاید و فکر میکنید پوششدارید، پیش از سررسید موجودی سهمتان را با تعداد قراردادها و اندازهٔ قرارداد بسنجید — نه با تعداد قراردادها بهتنهایی.
نماد چطور برمیگردد
پس از اقدام شرکتی و پیش از بازگشایی نماد، تغییرات از طریق سایت رسمی بورس به اطلاع عموم میرسد. بازگشایی خودِ قراردادها اما شرطی است، نه زمانبندیشده:
- اگر در لحظهٔ مچینگِ بازگشایی، قراردادهای نماد هم معامله شوند، همان لحظه بازگشایی و قابل معامله میشوند.
- قراردادهایی که معامله نشدهاند بسته میمانند و روز کاری بعد ابتدا مجاز محفوظ میشوند (ده تا پانزده دقیقه) و در صورت مچینگ باز میشوند.
- قراردادهایی که مچ نشدهاند با اختلاف چند دقیقه دیرتر بازگشایی میشوند.
نماد چند روز قبل از مجمع بسته میشود و کِی باز میشود؟
مجمع عمومی عادی سالیانه هر سال برای بررسی صورتهای مالی و تقسیم سود بین سهامداران برگزار میشود. بیستوچهار تا چهلوهشت ساعت پیش از برگزاری، نماد متوقف و غیرقابل معامله میشود و پس از افشای اطلاعات مجمع در کدال، حداکثر دو روز بعد بازگشایی میگردد.
تصویب تقسیم سود، قیمت سهم و بهدنبالش قیمت اعمال قراردادها را تعدیل میکند. فرمول و مثال عددی کامل این تعدیل در قیمت اعمال تعدیلشده پس از سود تقسیمی مصوب مجمع آمده است.
مجمع عمومی فوقالعاده
مجمع فوقالعاده میتواند دلایل مختلفی داشته باشد، از جمله افزایش یا کاهش سرمایه. نماد یک روز معاملاتی پیش از برگزاری متوقف میشود و مدت توقف به نتیجهٔ مجمع بستگی دارد:
یک تفاوت مهم بین بازگشایی نماد و بهروز شدن پرتفوی شما هست: در افزایش سرمایهٔ کمتر از دویست درصد، نماد باز میشود ولی تغییر تعداد سهام سهامداران فقط پس از ثبت تغییرات سرمایه در کدال در پرتفوی سپردهگذاری منعکس میگردد. در افزایش سرمایهٔ بیشتر از دویست درصد، نماد تا زمان همان ثبت متوقف میماند و معمولاً در همان ایامِ بازگشایی، تعداد سهام هم بهروز میشود.
سود نقدی در محاسبات قیمتگذاری
در محاسبات ارزشگذاری بلکشولز، سود نقدی بهصورت عدد حقیقی مثبت و بر حسب درصد وارد میشود — یعنی نسبت سود نقدی به قیمت سهم پایه، نه خودِ مبلغ.
تعطیلی پیشبینینشده
مطابق تبصرهٔ 3 مادهٔ 12 دستورالعمل معاملات قراردادهای اختیار معامله در بورس و فرابورس ایران، در صورت اعلام تعطیلی رسمی به دلیل شرایط غیرقابل پیشبینی، تسویهٔ معاملات در اولین روز کاری پس از تعطیلی انجام خواهد شد.
در دورهٔ توقف چه کنید
- تصمیم اعمال را به بازگشایی گره نزنید. مهلت درخواست تسویهٔ نقدی و اعمال فیزیکی مستقل از باز بودن نماد است.
- نتیجهٔ تسویه را همین حالا حساب کنید. مبنا آخرین قیمت پایانی است و همین الان معلوم است.
- اگر کال فروختهاید، موجودی سهمتان را بشمارید. کسری، خودبهخود نقدی تسویه میشود.
- بعد از بازگشایی، اعداد قرارداد را یک بار چک کنید. قیمت اعمال و اندازهٔ قرارداد ممکن است تعدیل شده باشند و وجه تضمین موقعیتهای فروش هم بازمحاسبه میشود.