دیدهبان آتی جدول قراردادهای آتی سهام بورس تهران است: قیمت هر قرارداد کنار قیمت سهم پایهاش، و سه عددی که این بازار با آنها خوانده میشود، یعنی ارزش زمانی، نرخ سالانه و اهرم.
این راهنما میگوید ابزار را از کجا باز کنید، هر عدد چطور حساب میشود، چرا «ارزش زمانی» اینجا با ارزش زمانی اختیار معامله فرق دارد، آربیتراژ و سربهسر با کدام قیمتها و کارمزدها حساب میشوند، و نمودار، نمودار سود و زیان، نقشه و باکس میزکارش چه میکنند.
ویدیوهای آموزشی این ابزار: دیدهبان آتی
دیدهبان آتی چیست؟
قرارداد آتی سهام تعهدی است برای خرید یا فروش تعداد مشخصی سهم در تاریخی معین، به قیمتی که امروز معامله میشود. اندازهٔ هر قرارداد در قراردادهای فعلی 1,000 سهم است و خریدار و فروشنده بهجای کل ارزش قرارداد فقط وجه تضمین میگذارند. اینکه آتی چطور قیمتگذاری میشود و چرا با سهم همقیمت نیست، در قیمت قرارداد آتی تک سهم آمده است؛ جایگاه آن میان ابزارهای مشتقه را اوراق یا ابزار مشتقه چیست میگوید.
نماد قرارداد با «ج» شروع میشود، بعد از آن شکل کوتاهشدهٔ نام سهم پایه میآید و در پایان چهار رقم: دو رقم سال و دو رقم ماه سررسید. پس جهرم0507 یعنی قرارداد آتی «اهرم» با سررسید مهر 1405 (نمونهای برای خواندن نماد). پایهٔ این نماد یک صندوق اهرمی است و پایهٔ بقیه سهم؛ ابزار هر دو را یکسان میخواند.
دیدهبان آتی چهار سؤال را با یک نگاه جواب میدهد:
- آتی گرانتر از سهم معامله میشود یا ارزانتر، و چقدر؟ (ارزش زمانی)
- این فاصله تا سررسید، سالانه چند درصد است؟ (نرخ سالانه)
- با چه سرمایهای میشود وارد شد و هر حرکت قیمت چند برابر روی آن اثر میگذارد؟ (وجه تضمین و اهرم)
- قرارداد نقدشونده است یا فقط روی کاغذ هست؟ (موقعیت باز، حجم و سرخط)
ردیفها با سهم پایه گروه میشوند: بالای هر گروه نام سهم، قیمت و درصد تغییرش میآید و زیرش سررسیدها از نزدیک به دور.
دیدهبان آتی را از کجا باز کنم؟
- روی میزکار: در میزکار «افزودن باکس» را بزنید و «دیدهبان آتی» را بردارید. هر باکس چیدمان، ستونها و ردیف انتخابی خودش را نگه میدارد (راهنمای میزکار).
- صفحهٔ مستقل: صفحهٔ دیدهبان آتی یا در نوار بالا منوی «آپشن» ← بخش «آتی» ← «دیدهبان آتی». اگر به میزکار دسترسی دارید، خود ردیف باکس را در میزکار جلو میآورد و اگر نباشد میسازدش، و دکمهٔ «مستقل» کنارش همین جدول را تمامصفحه باز میکند.
- نقشه: همان بخش «آتی» در منوی «آپشن» ← «نقشهٔ بازار آتی» (صفحهٔ نقشه).
«آتی» در نوار بالا منوی جدا ندارد: بخش «آتی» در منوی «آپشن»، زیر ستون «تحلیل و تصمیم» است و فقط قراردادهای آتی سهام را دارد. منوی «سهام» برای خود سهمهاست (دیدهبان سهام)، منوی «کالا» برای گواهی و اختیار معامله بورس کالاست و دیدهبان اختیار معامله در همان منوی «آپشن» است (راهنمای دیدهبان اختیار).
📱 در موبایل: منوی «آتی» در «منو» است و «دیدهبان آتی» کاشیای هم در «بازارها» دارد؛ جدول روی گوشی همان جدول صفحهٔ پهن است: ستون نماد ثابت میماند و بقیهٔ ستونها افقی اسکرول میشوند.
ارزش زمانی، نرخ سالانه و اهرم چطور حساب میشوند؟
دو معنا برای یک اسم. در اختیار معامله «ارزش زمانی» بخشی از پرمیوم است که ارزش ذاتی نیست (ارزش ذاتی و زمانی قرارداد اختیار معامله). در دیدهبان آتی معنای دیگری دارد و ربطی به پرمیوم ندارد: قیمت آتی منهای قیمت سهم پایه. «اهرم» و «وجه تضمین» هم همینطورند؛ در اهرم در اختیار معامله و وجه تضمین در قراردادهای آپشن برای قرارداد اختیار تعریف شدهاند و اینجا برای آتی.
مثال: سهمی 1,000 ریال معامله میشود و قرارداد آتیاش با 60 روز مانده تا سررسید، 1,060 ریال. اندازهٔ قرارداد 1,000 سهم است، ضریب وجه تضمین 0.25 و قیمت تسویهٔ دیروز همین قرارداد 1,050 ریال.
| عدد | تعریف | در این مثال |
|---|---|---|
| ارزش زمانی (ریال) | قیمت آتی منهای قیمت پایه | 1,060 − 1,000 = 60 |
| ارزش زمانی (درصد) | ارزش زمانی تقسیم بر قیمت پایه | 60 ÷ 1,000 = 6 درصد |
| نرخ سالانه | درصد ارزش زمانی × 365 ÷ روز مانده | 6 × 365 ÷ 60 = 36.5 درصد |
| ارزش قرارداد | قیمت آتی × اندازهٔ قرارداد | 1,060 × 1,000 = 1,060,000 |
| وجه تضمین اولیه | قیمت تسویهٔ دیروز × اندازه × ضریب، گرد به بالا به 10,000 ریال | 1,050 × 1,000 × 0.25 = 262,500 → 270,000 |
| اهرم | ارزش قرارداد تقسیم بر وجه تضمین اولیه | 1,060,000 ÷ 270,000 = 3.93 |
| حداقل وجه تضمین | وجه تضمین اولیه × ضریب حداقل | 270,000 × 0.5 = 135,000 |
همهٔ ستون سوم به ریال است، جز درصدها و اهرم. چند نکته برای خواندنشان:
- ارزش زمانی مثبت یعنی آتی گرانتر از سهم است. هرچه سررسید نزدیکتر شود کوچکتر میشود و در روز سررسید به صفر میرسد. منفیاش یعنی آتی ارزانتر از سهم معامله میشود.
- نرخ سالانه ساده است، نه مرکب. با آن میشود قراردادهای سررسید متفاوت را با هم و با نرخ سود بانکی سنجید. شکل مرکب نزدیک سررسید به عددهای غیرواقعی میرسد، پس فقط در راهنمای سلول و پنل جزئیات آمده است. در روز سررسید نرخ سالانه خالی است، چون بر روز مانده تقسیم میشود.
- اهرم 3.93 یعنی هر یک درصد حرکت قیمت آتی حدود 3.93 درصد روی وجه تضمین اثر دارد، چه به سود و چه به زیان. اگر موجودی حساب زیر حداقل وجه تضمین برود، کارگزار اخطار افزایش وجه تضمین میدهد؛ ماجرای اخطاریه در ابزار مشتقه آمده است.
- ضریب و پلهٔ گرد کردن را بورس تعیین میکند. برای قراردادهای سهمی فعلی ضریب وجه تضمین 0.25 و ضریب حداقل 0.5 است، ولی ابزار اینها را از مشخصات هر قرارداد میخواند، نه از یک عدد ثابت. «ارزش قرارداد» همان نقش ارزش مفهومی را در آتی دارد.
آربیتراژ، سربهسر و دلتا
ارزش زمانی و نرخ سالانه با قیمت آخرین معامله حساب میشوند، ولی کسی که بخواهد واقعاً وارد شود با قیمت سرخط معامله میکند و کارمزد میدهد. عددهای این بخش آن دو را کامل میکنند. «آربیتراژ سالانه» و «آربیتراژ پس از تأمین مالی» از اول روشناند؛ «سربهسر»، «دلتا»، «اسپرد»، «قیمت میانی» و «هزینهٔ حمل ضمنی» را با دکمهٔ «ستونها» روشن کنید.
آربیتراژ سالانه بازدهٔ این معامله است: به اندازهٔ یک قرارداد سهم پایه را با بهترین قیمت فروش سهم میخرید، یک قرارداد آتی را با بهترین قیمت خرید همان قرارداد میفروشید، و در سررسید سهم را تحویل میدهید. حسابش این است:
- سود در سررسید: اندازهٔ قرارداد × (بهترین قیمت خرید قرارداد − بهترین قیمت فروش سهم) − کارمزدها، بهعلاوهٔ سود نقدی سهم اگر q را وارد کرده باشید (پایینتر، در بخش دلتا).
- کارمزدها: کارمزد خرید سهم، کارمزد فروش قرارداد، کارمزد تسویهٔ فیزیکی و مالیات تسویه. کارمزد و مالیات تسویه روی بهترین قیمت خرید قرارداد تخمین زده میشوند، چون قیمت تسویهٔ نهایی هنوز معلوم نیست.
- سرمایهٔ درگیر: پول خرید سهم و وجه تضمین اولیه. کارمزدها از سود کم میشوند و به سرمایه اضافه نمیشوند.
- آربیتراژ سالانه: (سود ÷ سرمایهٔ درگیر) × 365 ÷ روز مانده، بهصورت ساده تا با نرخ سود بانکی قابل مقایسه باشد.
عدد سبز یعنی بیشتر از نرخ بدون ریسک است؛ همان «نرخ بهره»ای که در زنجیرهٔ اختیار معامله و نوار بالای میزکار میبینید و اگر دست نزده باشید 30 درصد است. ریز محاسبه در بخش «آربیتراژ: خرید سهم، فروش آتی» پنل جزئیات است. کارمزدها از جدول کارمزد سایت خوانده میشوند و اگر نرخ کارمزد معاملهٔ آتی در آن ثبت نشده باشد، عددها بدون کارمزد آتی حساب میشوند و پنل همین را در یک یادداشت میگوید.
ستون آربیتراژ پس از تأمین مالی همان بازده است، با این فرق که سود را بعد از کسر هزینهٔ تأمین مالی پول خرید سهم حساب میکند: اندازهٔ قرارداد × (بهترین قیمت خرید قرارداد − بهترین قیمت فروش سهم × er × روز مانده ÷ 365) منهای کارمزدها، تقسیم بر سرمایهٔ درگیر و سالانهشده بهصورت ساده. r همان نرخ بهرهٔ تنظیمات است. مثبت یعنی این آربیتراژ از نگهداشتن همان پول در نرخ بدون ریسک بهتر است. پنل جزئیات ریز همین سود را هم دارد. هزینهٔ تأمین مالی فقط روی پول خرید سهم حساب میشود، ولی آربیتراژ سالانه روی کل سرمایه، یعنی با وجه تضمین، است. برای همین ممکن است سود پس از تأمین مالی مثبت باشد، در حالی که آربیتراژ سالانه از نرخ بدون ریسک کمتر است؛ تناقض نیست.
سربهسر دو عدد است. «خرید»: اگر با بهترین قیمت فروش قرارداد را بخرید، بهترین قیمت خرید قرارداد باید به این عدد برسد تا با کارمزد ورود و خروج سربهسر شوید. «فروش»: اگر با بهترین قیمت خرید قرارداد را بفروشید، بهترین قیمت فروش قرارداد باید به این عدد برسد. اگر نرخ کارمزد آتی ثبت نشده باشد، سربهسر همان قیمت ورود است و پنل میگوید که بدون کارمزد حساب شده.
دلتا میگوید هر قرارداد خرید تقریباً معادل چند سهم پایه حرکت میکند: اندازهٔ قرارداد × e(r − q) × روز مانده ÷ 365. r همان نرخ بهره است و q بازدهٔ سود نقدی سالانهٔ سهم، که خودتان در کادر پایین بخش «سرخط، سربهسر و دلتا» از پنل جزئیات وارد میکنید؛ تا وارد نکنید صفر است، چون در سایت تقویم سود نقدی نیست. این دلتا نسبت به سهم است. دلتا نسبت به قیمت خود قرارداد همان اندازهٔ قرارداد است و پنل آن را هم نشان میدهد. برای موقعیت فروش هر دو منفیاند.
اسپرد، قیمت میانی و هزینهٔ حمل ضمنی. اسپرد فاصلهٔ بهترین قیمت فروش و بهترین قیمت خرید قرارداد است، به ریال و به درصد قیمت میانی، و هزینهٔ پنهان ورود و خروج همین است. قیمت میانی میانگین این دو و مرجع تحلیل است، نه قیمتی که بشود با آن معامله کرد. «هزینهٔ حمل ضمنی» لگاریتم طبیعی (قیمت آتی ÷ قیمت پایه) × 365 ÷ روز مانده است. این نرخ وام بازار نیست و هزینهٔ حمل خالص را نشان میدهد: سود نقدی سهم هم در آن اثر دارد. وقتی q را وارد کرده باشید، پنل «نرخ بهرهٔ ضمنی» را هم میدهد که حاصل جمع هزینهٔ حمل و q است. پنل شکل «قابل اجرا»ی آن را هم دارد که بهترین قیمت خرید قرارداد را با بهترین قیمت فروش سهم میسنجد.
مبنای این حسابها فصل 5 (قیمتگذاری آتی، آربیتراژ خرید نقدی و فروش آتی، هزینهٔ حمل) و فصل 19 (دلتا) کتاب Options, Futures, and Other Derivatives نوشتهٔ هال است.
ستونها
اسم ستونها در جدول روشن است و با رفتن روی هر سرستون تعریفش را میبینید. جدول پیشفرض سیزده ستون دارد: نماد، که همیشه میماند، و دوازده ستون دیگر. بقیه با دکمهٔ «ستونها» روشن میشوند:
| ستون | پیشفرض | چه میگوید |
|---|---|---|
| نماد | روشن | نماد قرارداد؛ نام کامل با رفتن روی آن دیده میشود. کنارش آیکون نمودار است و کلیک روی نماد آن را کپی میکند. |
| سررسید | روشن | تاریخ شمسی آخرین روز معامله و روزهای تقویمی مانده تا آن. |
| قیمت آتی | روشن | آخرین معامله، یا قیمت پایانی اگر امروز معامله نشده؛ درصد تغییر نسبت به قیمت پایانی دیروز در کنارش است. |
| قیمت پایه | روشن | آخرین قیمت سهم پایه و درصد تغییرش. |
| ارزش زمانی | روشن | قیمت آتی منهای قیمت پایه، به ریال و در پرانتز به درصد. |
| نرخ سالانه | روشن | درصد ارزش زمانی، سالانهشده بهصورت ساده. |
| آربیتراژ سالانه | روشن | بازدهٔ خرید سهم پایه و فروش همزمان قرارداد تا سررسید، بعد از کارمزدها، سالانهشده بهصورت ساده. سبز یعنی بیشتر از نرخ بهرهٔ تنظیمات. |
| آربیتراژ پس از تأمین مالی | روشن | همان آربیتراژ، با سود بعد از کسر هزینهٔ تأمین مالی پول خرید سهم با نرخ بهرهٔ تنظیمات، سالانهشده بهصورت ساده. مثبت یعنی از نگهداشتن پول در نرخ بدون ریسک بهتر است. |
| اهرم | روشن | ارزش قرارداد تقسیم بر وجه تضمین اولیه. |
| وجه تضمین | روشن | وجه تضمین اولیهٔ یک قرارداد، به ریال. |
| موقعیت باز | روشن | تعداد قراردادهای باز؛ در ساعت بازار از بورس خوانده میشود. |
| حجم | روشن | تعداد قرارداد معاملهشدهٔ امروز. |
| ارزش معاملات | روشن | ارزش معاملات امروز، بهصورت فشرده. |
| سرخط | خاموش | بهترین قیمت خرید و فروش با حجم هرکدام. |
| قیمت میانی | خاموش | میانگین بهترین قیمت خرید و فروش؛ مرجع تحلیل است، نه قیمتی که بشود با آن معامله کرد. |
| اسپرد | خاموش | فاصلهٔ بهترین قیمت فروش و خرید به ریال و در کنارش به درصد قیمت میانی. |
| ارزش زمانی در سرخط | خاموش | ارزش زمانی اگر بهجای قیمت آتی، بهترین قیمت خرید (بالا) و بهترین قیمت فروش (پایین) را بگیریم، به درصد قیمت پایه. |
| سربهسر | خاموش | قیمتی که در آن سود و زیان، با کارمزد ورود و خروج، صفر میشود: یکی برای ورود خرید با بهترین قیمت فروش و یکی برای ورود فروش با بهترین قیمت خرید. |
| هزینهٔ حمل ضمنی | خاموش | لگاریتم طبیعی (قیمت آتی ÷ قیمت پایه) × 365 ÷ روز مانده؛ هزینهٔ حمل خالص است، نه نرخ وام. |
| دلتا | خاموش | هر قرارداد خرید معادل چند سهم پایه حرکت میکند، با نرخ بهرهٔ تنظیمات و q که خودتان وارد میکنید؛ برای فروش منفی است. |
| قیمت پایانی | خاموش | قیمت پایانی امروز قرارداد. |
| حداقل وجه تضمین | خاموش | وجه تضمین اولیه × ضریب حداقل. |
| تعداد معاملات | خاموش | تعداد معاملات امروز. |
| ارزش قرارداد | خاموش | قیمت آتی × اندازهٔ قرارداد. |
نوار ابزار، فیلتر و خروجی
نوار بالای جدول و خود جدول مثل دیدهبان نماد پایه کار میکنند، روی گوشی هم:
- نماد ±: نام یک نماد پایه، مثلاً اهرم، همهٔ قراردادهای آن را میآورد و نام یک قرارداد فقط خودش را. دکمهٔ کنار کادر بین «نمایش فقط اینها» و «کنار گذاشتن» عوض میکند، و چیپ هر نماد هم با یک کلیک حالتش را برمیگرداند.
- معاملهشدهٔ امروز: فقط قراردادهایی که امروز دستکم یک معامله داشتهاند.
- ستونها: فهرستی با کلید روشن و خاموش برای هر ستون. ترتیب را با گرفتن و کشیدن عوض میکنید و «پیشفرض» همه را به حالت اول برمیگرداند. پهنای هر ستون را هم با کشیدن لبهٔ سرستون تنظیم میکنید.
- مرتبسازی: کلیک روی سرستون جدول را از بزرگ به کوچک مرتب میکند و کلیک دوم برعکس. در ستونی که دو عدد کنار هم دارد، یعنی قیمت آتی، قیمت پایه، ارزش زمانی و اسپرد، کلیک سوم و چهارم همین کار را با درصد میکنند؛ در ارزش زمانی و اسپرد کلیک اول روی عدد ریالی است. کلیک روی سرستون هیچوقت به گروهبندی برنمیگردد: تا وقتی مرتبسازی روشن است گروهها دیده نمیشوند، و برگشت به آنها با دکمهٔ «گروه با نماد پایه» است.
- فیلتر ستون: آیکون قیف کنار سرستون شرط میگیرد، مثلاً «آربیتراژ سالانه بیشتر از 30». ستونی که قیمت و درصدش کنار هم است برای هر کدام فیلتر جدا دارد. ستونهای دوعددی، مثل سرخط و سربهسر، فیلتر ندارند. هر فیلتر روشن، و هر نمادی که در کادر نماد گذاشتهاید، بالای جدول یک چیپ میشود که با × برداشته میشود، و «پاک کردن همهٔ فیلترها» همه را یکجا برمیدارد.
- در جدول: کلیک روی نماد آن را کپی میکند، دوبار کلیک روی ردیف یا Enter پنل جزئیات را باز میکند، و سلولی که زنده عوض میشود لحظهای سبز یا قرمز چشمک میزند.
- اکسل: دکمهٔ «اکسل» جدول را همانطور که روی صفحه است، با فیلترها و ترتیب ستونها، به فایل میدهد؛ قیمت و درصدش دو ستون فایل میشوند.
عدد کنار نقطهٔ سبز، مثلاً «30 / 41 قرارداد»، تعداد قراردادهای نمایان از کل است. نقطهٔ سبز یعنی بهروزرسانی زنده وصل است.
قیمت آتی از کجا میآید؟
قیمت آتی اینجا همیشه یک عدد دارد: آخرین معامله اگر قرارداد امروز معامله شده باشد، وگرنه قیمت پایانی. قرارداد کممعامله ممکن است روزها معامله نشود و «آخرین معامله»اش مال چند هفته پیش باشد؛ اگر همان را بگیریم، ارزش زمانی و نرخ سالانه بیمعنا میشوند. وقتی قیمت از پایانی آمده باشد، کنارش برچسب «پایانی» مینشیند و اگر هیچکدام نباشد «دیروز».
قیمت پایانی قرارداد آتی همان قیمت تسویهٔ روز است و با قیمت پایانی سهم فرق دارد: حتی بدون یک معامله هم ممکن است عوض شود. برای قراردادی که امروز معامله نشده هم بورس در پایان جلسه قیمت پایانی اعلام میکند و این قیمت میتواند با دیروز فرق کند. در همان روز سهم پایه زنده است و ارزش زمانی ردیف با حرکت سهم عوض میشود، در حالی که قیمت آتیاش ثابت مانده. برای چنین قراردادی ستونهای «موقعیت باز» و «سرخط» و «ارزش زمانی در سرخط» اطلاعات بهتری از قیمت پایانی میدهند.
ارزش زمانی و نرخ سالانه قیمت آتی را با قیمت پایه میسنجند و این دو باید مال یک لحظه باشند. اگر آخرین معاملهٔ آتی و آخرین معاملهٔ سهم بیش از 15 دقیقه با هم فاصله داشته باشند، یا قرارداد امروز معامله نشده و قیمت پایانیاش با سهمِ زنده سنجیده شود، کنار این دو عدد ستاره مینشیند و رفتن روی عدد دلیلش را میگوید؛ آن عدد را تقریبی بخوانید. عددهای «قابل اجرا» با سرخط حساب میشوند و این مشکل را ندارند.
ردیف و پنل جزئیات
روی هر ردیف کلیک کنید تا انتخاب شود. در صفحهٔ پهن، پنل جزئیات کنار جدول باز میشود و عرضش را میشود از لبه کشید؛ دوبار کلیک روی لبه آن را به اندازهٔ پیشفرض برمیگرداند. با ↑ و ↓ بین ردیفها بروید، با Home و End به اولین و آخرین ردیف، و با PageUp و PageDown صفحهبهصفحه. پنل از بالا به پایین اینها را دارد:
- بالا: نام قرارداد، که با یک کلیک کپی میشود، منوی «نمودارها» و پیوند راهنما.
- معاملات: قیمت آتی با مبنایش (آخرین معامله یا قیمت پایانی)، قیمت پایانی، قیمت تسویهٔ دیروز، ارزش معاملات، حجم، تعداد معاملات، کمترین و بیشترین قیمت، دامنهٔ مجاز و موقعیت باز.
- ارزش زمانی و اهرم: قیمت پایه، سررسید، ارزش زمانی، نرخ سالانهٔ ساده (با شکل مرکب زیرش)، هزینهٔ حمل ضمنی و شکل قابل اجرای آن (و نرخ بهرهٔ ضمنی، وقتی q وارد شده)، اهرم، ارزش قرارداد، وجه تضمین اولیه و حداقل آن.
- آربیتراژ: خرید سهم، فروش آتی: ریز محاسبهٔ آربیتراژ، از پول خرید سهم و کارمزدها تا سود، سرمایهٔ درگیر، سود پس از هزینهٔ تأمین مالی و بازدهٔ سالانهٔ آن.
- سرخط، سربهسر و دلتا: اسپرد، قیمت میانی، دو عدد سربهسر، دلتا نسبت به سهم و نسبت به قیمت آتی، و کادر q (بازدهٔ سود نقدی سهم).
- صف سفارش: پنج سطح خرید و فروش با قیمت و حجم. قرارداد بیسفارش «صف خالی است» نشان میدهد.
- مشخصات قرارداد: اندازهٔ قرارداد، ضریبهای وجه تضمین، پلهٔ گرد کردن، نوع تسویه، کارمزد و مالیات تسویه، سقف موقعیت هر مشتری، تاریخ شروع و سررسید.
- قراردادهای اختیار معامله روی همان سهم: لینکی به صفحهٔ اختیار همان نماد پایه. قیمت، صف و آمار خود سهم را هم در دیدهبان نماد پایه ببینید (راهنمای دیدهبان نماد پایه).
📱 در موبایل: نوار ابزار، «ستونها» و فیلتر ستونها روی گوشی هم هست، و لمس یک ردیف پنل جزئیات را از پایین باز میکند.
نمودار آتی و پایه
آیکون نمودار کنار نماد هر ردیف، و دو گزینهٔ اول منوی «نمودارها» بالای پنل جزئیات که «نمودار آتی و پایه» و «نمودار قیمت قرارداد» را دارد، پنجرهٔ «نمودار قرارداد آتی و پایه» را باز میکنند. این همان پنجرهٔ نمودار قیمت سایت است و دو زبانه دارد:
- قیمت: قیمت قرارداد با دامنهٔ روز و حجم، در دو حالت «کلاسیک» و «پیشرفته». روزی که قرارداد معاملهای نداشته، در نمای شمعی یک شمع صاف روی قیمت تسویه است، نه «آخرین معامله»ای که ممکن است هفتهها قدیمی باشد.
- آتی و پایه: دو خط بالا: قیمت پایانی آتی و قیمت پایانی سهم پایه در همان روزها. پایین، فاصلهٔ آنها: با «نمودار پایین» یکی از «ارزش زمانی (٪ قیمت پایه)» و «نرخ سالانهٔ ارزش زمانی» را انتخاب کنید. هر دو روی یک محور زماناند و با رفتن روی نمودار، تاریخ، هر دو قیمت، ارزش زمانی، نرخ سالانه و روز مانده را میبینید.
از این نمودار میشود دید ارزش زمانی چطور تا سررسید جمع میشود: خط آتی و پایه به هم نزدیک میشوند و نمودار پایین به صفر میرسد. نمودار روی قیمتهای پایانی ساخته شده، پس با ردیف زندهٔ جدول، که آخرین معامله را میگیرد، همیشه یکی نیست. بازهٔ نمودار 3 ماه، 6 ماه یا 1 سال است و فقط روزانه است؛ نمودار ساعتی برای آتی نیست.
نمودار سود و زیان آتی
آیکون کنار نماد هر ردیف، و گزینهٔ «نمودار سود و زیان» در منوی «نمودارها» پنل جزئیات، نمودار سود و زیان را با خرید یک قرارداد از همان آتی باز میکنند. در صفحهٔ دیدهبان آتی نمودار در زبانهٔ تازهٔ مرورگر باز میشود و در میزکار در پنجرهٔ نمودار استراتژی. آنجا جهت و تعداد را عوض کنید، یا اختیارهای همان سهم را کنارش بچینید.
📱 در موبایل: در صفحهٔ مستقل، نمودار در زبانهٔ تازه با دو تب «پوزیشنها» و «تحلیل» باز میشود؛ ساختارش در راهنمای نمودار سود و زیان در موبایل آمده است.
یک قرارداد آتی تنها، در سررسید یک خط صاف است: هر قرارداد به اندازهٔ قیمت سهم در آخرین روز معامله منهای قیمت ورود، ضرب در 1,000، سود یا زیان میدهد. چیزی که نمودار اضافه میکند عددهای کنار این خط است، و ترکیب با اختیار:
- سرمایه همان وجه تضمین است: قیمت قرارداد پرداخت نمیشود و فقط وجه تضمین قفل میشود. ستون «وجه تضمین» آن را با همان قاعدهٔ جدول بالا پر میکند و «خالص» همان را سرمایه میگیرد، چه خرید چه فروش. پس درصدهای نمودار روی وجه تضمین است و حداکثر زیان از 100 درصد بیشتر میشود؛ این همان اهرم حدود 4 برابر است.
- منحنی قبل از سررسید: قیمت آتی را از قیمت سهم و هزینهٔ نگهداری میسازد، یعنی قیمت سهم ضرب در e به توان نرخ بهره ضرب در زمان مانده، با نرخ بهرهٔ اسلایدر همان صفحه. فاصلهٔ آن از منحنی سررسید همان ارزش زمانی نظری است.
- کارمزد: «کارمزد معامله» کارمزد معاملهٔ آتی را کم میکند و «کارمزد اعمال» در سررسید کارمزد تسویهٔ فیزیکی هر دو طرف و مالیات فروشنده را؛ همان نرخهای بخش آربیتراژ.
- ترکیب با اختیار: سررسید قراردادهای آتی فعلی با سررسید اختیارهای همان سهم یکی است، پس خرید آتی و خرید پوت (بیمهٔ زیان)، فروش کال روی خرید آتی، یا فروش آتی کنار خرید خود سهم روی یک نمودار و با یک محور دیده میشوند.
استراتژی آتی را مثل هر استراتژی دیگر ذخیره کنید، برایش آلارم آفست بگذارید یا با «ثبت در پرتفوی» در دفتر ثبتش کنید. اینکه آتی در دفتر چطور حساب میشود در راهنمای پرتفوی آمده است.
نقشهٔ بازار آتی
نقشهٔ بازار آتی هر قرارداد را یک بلوک میکند و بلوکهای هر سهم پایه را کنار هم میچیند (راهنمای نقشهٔ بازار). دو انتخاب بالای نقشه عوضکردنی است:
- معیار اندازه: «ارزش موقعیتهای باز» (پیشفرض)، «ارزش معاملات امروز» یا «یکسان». اندازهٔ پیشفرض ارزش موقعیتهای باز است، چون در بیشتر روزها فقط چند قرارداد معامله میشوند و نقشهٔ ارزش معاملات بیشتر بلوکها را حذف میکند. قراردادی که اندازهاش صفر باشد بلوک نمیگیرد و شمارنده «N از M قرارداد» مینویسد؛ «یکسان» همه را نشان میدهد.
- رنگ بر اساس: «درصد تغییر قیمت» (پیشفرض) یا «نرخ سالانهٔ ارزش زمانی». سبز مثبت است و قرمز منفی. مقیاس درصد تغییر تا 5 درصد باز میشود و مقیاس نرخ سالانه تا 100 درصد.
با رفتن روی هر بلوک، قیمت آتی و پایه، ارزش زمانی، نرخ سالانه، اهرم، موقعیت باز و روز مانده دیده میشود. کلیک روی بلوک همان قرارداد را در دیدهبان آتی باز و انتخاب میکند.
📱 در موبایل: ضربه روی بلوک برگهٔ جزئیات را باز میکند و دکمهٔ «دیدهبان آتی» همان قرارداد را باز میکند.
باکس دیدهبان آتی در میزکار
باکس همان جدول است، با نوار ابزار، ستونها، فیلترها، مرتبسازی و ردیف انتخابی که در خود باکس ذخیره میشود؛ پس دو باکس میتوانند دو چیدمان داشته باشند. وقتی باکس به حدود 900 پیکسل عرض برسد، پنل جزئیات کنار جدول مینشیند و ردیف اول خودکار انتخاب میشود؛ در باکس باریکتر، کلیک روی ردیف جزئیات را از پایین باز میکند. ردیف «دیدهبان آتی» در منوی «آپشن» ← «آتی» باکسی را که دارید جلو میآورد و اگر نداشته باشید، میسازد.
📱 در موبایل: «افزودن باکس» برگهٔ پایینی باز میکند و «دیدهبان آتی» در بخش «ابزارها»ی آن است؛ چیدمان میز و کارتها در راهنمای میزکار در موبایل آمده است.
محدودیتها
- فقط آتی سهام بورس تهران: قراردادهای آتی بورس کالا، مثل سکه و زعفران، در این ابزار نیستند.
- تعداد قراردادها کم است: هر سهم یک یا چند سررسید فعال دارد و بعضی قراردادها روزها معامله نمیشوند. موقعیت باز و سرخط را پیش از اعتماد به یک عدد ببینید.
- نرخ سالانه هزینهها را نمیبیند: فاصلهٔ خام آتی و سهم است. کارمزدها و وجه تضمین فقط در «آربیتراژ سالانه»، «آربیتراژ پس از تأمین مالی» و «سربهسر» حساب شدهاند، و آن هم تا جایی که جدول کارمزد سایت برای آتی نرخ داشته باشد. نرخ سالانهٔ بالا بهتنهایی فرصت معامله نیست.
- آربیتراژ یک جهت دارد: خرید سهم و فروش آتی. با بهترین قیمت سرخط حساب میشود، پس حجم سرخط را در صف سفارش ببینید؛ ممکن است برای یک قرارداد کامل کافی نباشد.
- فرضهای آربیتراژ و دلتا سادهاند: تسویهٔ روزانه و افزایش وجه تضمین در آنها نیست. سود نقدی سهم هم فقط وقتی حساب میشود که خودتان q را وارد کنید، و آن یک برآورد سالانه برای همهٔ سررسیدهاست، نه تاریخ واقعی تقسیم سود.
- موقعیت باز عقب میماند: در ساعت بازار هر چند دقیقه از بورس تازه میشود، نه با هر معامله.
- ضریبها را بورس عوض میکند: وجه تضمین و اهرم با مشخصات همان روز قرارداد حساب میشوند و ممکن است با روزهای پیش فرق کنند.
- هشدار و فرمول ندارد: آلارم و فرمولنویسی دیدهبان اختیار روی آتی کار نمیکند. آلارم استراتژی ذخیرهشده اما با پای آتی کار میکند (نمودار سود و زیان آتی).
- پیشنهاد نیست: جدول فرصت معامله پیشنهاد نمیکند. ابزاری است برای دیدن فاصلهٔ آتی و سهم و سرمایهٔ لازم؛ تصمیم و مدیریت ریسک با شماست.
کدام قدم کار با «دیدهبان آتی» برایتان گنگ بود؟ همین پایین بپرسید.
