نسبت پوت به کال (PCR) چیست | راهنمای خواندن روند

PCR یک تقسیم ساده است: جمع قراردادهای پوت یک نماد تقسیم بر جمع قراردادهای کال همان نماد. عدد 1 یعنی دو طرف هم‌وزن‌اند، 0.5 یعنی در برابر هر دو کال یک پوت هست، و 2 یعنی پوت‌ها دو برابر کال‌ها هستند.

دو نسخه دارد که از دو عدد متفاوت ساخته می‌شوند:

در هر دو نسخه تعداد قرارداد شمرده می‌شود، نه ارزش ریالی. یک پوت ارزانِ دور از پول همان‌قدر وزن دارد که یک پوت گرانِ نزدیک پول. اینکه موقعیت باز دقیقاً چه چیزی را می‌شمارد، در موقعیت باز در اختیار معامله آمده است.

نه لزوماً. پشت هر قرارداد باز یک خریدار و یک فروشنده ایستاده‌اند. PCR بالا فقط می‌گوید پوت‌ها نسبت به کال‌ها بیشتر باز شده‌اند، نه اینکه چه کسی خریده و چه کسی فروخته است. پوتی که سهام‌داری برای بیمهٔ سهمش خریده و پوتی که فروشنده‌ای برای گرفتن پرمیوم فروخته، هر دو یک واحد به صورت کسر اضافه می‌کنند.

برای اینکه بفهمید موقعیت تازه را خریدار باز کرده یا فروشنده، باید موقعیت باز را کنار قیمت خودِ قرارداد بخوانید؛ همان کاری که بیلدآپ برای هر قرارداد می‌کند.

در منابع خارجی معمولاً می‌خوانید که PCR زیر 0.8 یعنی کال‌ها غالب‌اند و بالای 1.2 یعنی پوت‌ها. این آستانه‌ها از بازارهایی آمده‌اند که پوت در آن‌ها ابزار رایج بیمهٔ سبد سهام است و دو طرف نزدیک به هم معامله می‌شوند.

در بازار آپشن ایران پوت‌ها خیلی کمتر از کال‌ها باز می‌شوند. در پایان جلسهٔ 1405/07/04، از 33 نماد پایه‌ای که اختیار باز داشتند، PCR موقعیت باز 31 نماد زیر 0.8 بود. میانهٔ نمادها 0.01 بود و PCR کل بازار 0.13.

کارت «نسبت Put/Call (موقعیت‌گیری)» در صفحهٔ هر نماد و عدد PCR صفحهٔ اصلی هم با همین دو آستانه برچسب «Call غالب»، «متعادل» یا «Put غالب» می‌گیرند. این برچسب غلط نیست، چون پوت‌ها واقعاً سبک‌ترند؛ ولی تقریباً همهٔ نمادها بیشتر روزها «Call غالب» خوانده می‌شوند، پس برچسب کمتر از خود عدد می‌گوید و از آن نمی‌فهمید امروز فرقی کرده است یا نه. سؤال مفیدتر این است: PCR این نماد نسبت به خودش بالاست یا پایین؟

به‌جای آستانهٔ ثابت، PCR امروز را با روزهای گذشتهٔ همان نماد مقایسه کنید. آپشن‌باز برای هر بازهٔ زمانی دو عدد می‌سازد:

• بازهٔ عادی: از صدک 20 تا صدک 80 همان روزها. یعنی PCR در سه روز از هر پنج روزِ بازه بین همین دو عدد بوده است.
• صدک امروز: در چه سهمی از روزهای بازه PCR پایین‌تر یا برابر امروز بوده است. صدک 90 یعنی امروز از 9 روز از هر 10 روز بالاتر یا برابر است. همین منطق را برای نوسان ضمنی در IV Percentile دیده‌اید.

بالاتر از بازهٔ عادی یعنی پوت‌های این نماد نسبت به کال‌هایش از معمول خودش سنگین‌ترند؛ پایین‌تر یعنی سبک‌تر. مثل هر سنجهٔ موقعیت‌گیری، این عدد وضعیت امروز را توصیف می‌کند، نه جهت قیمت فردا را.

برای بازهٔ عادی دست‌کم 10 جلسه لازم است. نمادی که تازه اختیار گرفته، تا آن موقع فقط عدد PCR را نشان می‌دهد.

در پایان جلسهٔ 1405/07/04، موقعیت باز پوت‌های شستا 0.74 برابر موقعیت باز کال‌هایش بود. سه ماه قبل، در 1405/04/07، همین نسبت 0.45 بود.

با آستانهٔ ثابت، 0.74 هنوز «Call غالب» است چون زیر 0.8 است. ولی برای خودِ شستا این عدد کمی بالاتر از بازهٔ عادی سه ماه اخیرش بود: فقط در 15 روز از هر 100 روزِ آن بازه، PCR از این بالاتر رفته بود.

در همان روز Max Pain سررسید 1405/07/15 شستا 3,000 بود و قیمت پایانی سهم 3,380. اینکه Max Pain در این سه ماه چطور پابه‌پای قیمت بالا آمد، در روند Max Pain آمده است.

نمودار روند در دو جا هست:

• کارت نماد پایه: دکمهٔ نمودارها روی کارت نماد پایه، ردیف روند PCR و Max Pain. این کارت در میزکار، در زنجیرهٔ قراردادها و در جزئیات هر قرارداد دیده‌بان هست.
• صفحهٔ اختیارهای هر نماد: در صفحهٔ عمومی هر نماد، مثلاً اختیارهای شستا، کارت «روند PCR و Max Pain» در بخش تحلیل تخصصی.

بالای نمودار دو گروه دکمه هست: بازهٔ زمانی (3 ماه، 6 ماه، 1 سال) و مبنای PCR (موقعیت باز یا حجم معاملات). بالای نمودار اول نوشته که PCR آخرین جلسه چند است، صدک چندم همین نماد در آن بازه است و بازهٔ عادی از کجا تا کجاست. یک برچسب هم وضعیت را خلاصه می‌کند: «بالاتر از بازهٔ عادی»، «پایین‌تر از بازهٔ عادی» یا «در بازهٔ عادی». نوار رنگی پشت خط همان بازهٔ عادی است. نشانگر را روی هر روز نگه دارید تا PCR آن روز و تعداد پوت و کالش بیاید.

نمودار دوم Max Pain دو سررسید نزدیک را کنار قیمت پایانی سهم می‌کشد و بالایش می‌نویسد Max Pain هر سررسید در 5 جلسهٔ اخیر از چه عددی به چه عددی رسیده است. خط‌چین «تعدیل» روز مجمع را علامت می‌زند؛ چرایش در روند Max Pain آمده است.

📱 در موبایل: کارت نماد پایه در برگهٔ جزئیات قرارداد، زبانهٔ «نماد پایه» است. دو نمودار زیر هم می‌آیند و با لمس هر نقطه، عدد همان روز نشان داده می‌شود.

• قرارداد را می‌شمارد، نه ارزش را. چند پوت خیلی ارزانِ دور از پول می‌تواند عدد را بالا ببرد بی‌آنکه پول زیادی پشتش باشد.
• جهت را نمی‌گوید. موقعیت باز نشان نمی‌دهد خریدار پوت بیشتر شده یا فروشندهٔ آن.
• تاریخچه از 1404/08/12 است. موقعیت باز روزانهٔ هر قرارداد از آن روز ثبت شده، پس بازهٔ «1 سال» هم از همان روز جلوتر نمی‌رود.
• در ساعت معاملات، روز آخر همان جلسهٔ جاری است. عددش تا پایان جلسه عوض می‌شود و نمودار آن را با تأخیری تا یک ساعت نشان می‌دهد.
• قیمت‌های اعمالِ پیش از 1405/06/25 همان عدد تعدیل‌شدهٔ امروزند. برای همین روز مجمع در نمودار Max Pain با خط‌چین «تعدیل» علامت می‌خورد.

PCR وزن پوت‌ها را در برابر کال‌های یک نماد می‌سنجد، نه جهت بازار را. در بازار آپشن ایران که PCR تقریباً همهٔ نمادها زیر 0.8 است، آستانهٔ ثابت کمتر از خود عدد می‌گوید؛ عدد امروز را با بازهٔ عادی خود همان نماد مقایسه کنید. روند PCR و Max Pain نمادی را که معامله می‌کنید از دکمهٔ «نمودارها» روی کارت نماد پایه در میزکار باز کنید.