اختیار معامله ابزاری است که با آن حقِ خرید یا فروش یک سهم را در قیمت و تاریخ مشخص میخرید — نه خودِ سهم را. شروعش سخت به نظر میرسد چون چهار مفهوم تازه با هم میآیند، ولی هر چهار تا را میشود در یک نشست فهمید. این مقاله مسیر یادگیری را از صفر میچیند: چه چیزی لازم دارید، کدام مفاهیم اول میآیند، یک معاملهٔ فرضی از ابتدا تا سررسید، و بعد از این مقاله کجا بروید.
اگر ترجیح میدهید مسیر را ویدیویی و با تمرین جلو ببرید، دورهٔ صفر تا صد اختیار معامله در آکادمی آپشنباز همین مسیر را قدمبهقدم پوشش میدهد. این مقاله رایگان و مستقل است و برای شروع کافی است.
از کجا شروع کنم؟
از یک جملهٔ ساده: در بازار سهام شما مالک میشوید، در بازار اختیار معامله شما حق میخرید. کسی که یک قرارداد اختیار خرید میگیرد، این حق را خریده که تا تاریخ معینی سهم را با قیمت معینی بخرد — و اگر به نفعش نبود، از این حق استفاده نمیکند و فقط پولی که بابت خودِ حق داده از دست میرود.
همین یک تفاوت، بقیهٔ ماجرا را میسازد. چون تعهد ندارید، زیانتان به آنچه پرداختهاید محدود است؛ و چون فقط حق را خریدهاید نه کل سهم را، با پول کمتری در نوسان یک سهم بزرگ شریک میشوید. مقالهٔ اختیار معامله (آپشن) چیست همین تعریف را با جزئیات بیشتر باز میکند.
پیشنیازها: قبل از اولین معامله چه لازم دارید
سه چیز، و هیچکدام پیچیده نیست:
- کد بورسی. همان کدی که برای خرید سهم لازم است. اگر سهام میخرید، دارید.
- سطح دسترسی اختیار معامله. کارگزاری باید این بازار را برایتان باز کند. معمولاً یک فرم و تأیید ریسک است و همان روز انجام میشود.
- وجه تضمین برای فروشنده. اگر بخواهید موقعیت فروش بگیرید، باید وجه تضمین بگذارید. برای شروع لازم نیست سراغش بروید؛ خرید اختیار وجه تضمین نمیخواهد.
نکتهٔ مهم برای شروع: اول فقط بخرید. موقعیت خرید زیان محدود دارد و برای یادگیری امنتر است. موقعیت فروش زیان باز دارد و جای مرحلهٔ بعد است.
چهار مفهومی که باید اول بدانید
هر قرارداد اختیار معامله با همین چهار عدد توصیف میشود. اگر این چهار تا را بفهمید، تابلوی بازار برایتان خوانا میشود.
- نوع قرارداد — اختیار خرید (کال) یا اختیار فروش (پوت). کال برای وقتی که انتظار رشد دارید، پوت برای وقتی که انتظار افت دارید. انواع قرارداد تفاوتها را کنار هم میگذارد.
- قیمت اعمال — قیمتی که در سررسید حق دارید با آن معامله کنید.
- تاریخ سررسید — روزی که قرارداد تمام میشود. بعد از آن، قرارداد دیگر ارزشی ندارد.
- پرمیوم — پولی که بابت خودِ حق میپردازید. این همان چیزی است که در تابلو به عنوان قیمت قرارداد میبینید.
و یک مفهوم پنجم که کمی بعدتر لازم میشود: اینکه در هر قرارداد شما خریدارید یا فروشنده. چهار موقعیتگیری اصلی این ترکیبها را کامل نشان میدهد.
یک معاملهٔ فرضی، از ابتدا تا سررسید
فرض کنید سهمی امروز 5,000 ریال است و فکر میکنید تا دو ماه دیگر رشد میکند. یک اختیار خرید با قیمت اعمال 5,500 ریال پیدا میکنید که پرمیومش 200 ریال است. هر قرارداد استاندارد 1,000 سهم را پوشش میدهد، پس یک قرارداد 200,000 ریال برایتان خرج دارد.
در سررسید سه حالت ممکن است:
- سهم به 6,000 رسید. حق دارید با 5,500 بخرید و با 6,000 بفروشید — 500 ریال روی هر سهم، یعنی 500,000 ریال. منهای 200,000 پرمیوم، سود شما 300,000 ریال است.
- سهم روی 5,500 ماند. استفاده از حق فایدهای ندارد. کل 200,000 ریال پرمیوم از دست میرود.
- سهم به 4,500 افتاد. باز هم فقط همان 200,000 ریال. حتی اگر سهم نصف شود، زیان شما از پرمیومی که پرداختهاید بیشتر نمیشود.
همین سه خط، تفاوت اصلی را نشان میدهد: زیان خریدار سقف دارد، سودش ندارد. و نقطهای که از آن به بعد وارد سود میشوید، قیمت اعمال بهعلاوهٔ پرمیوم است — اینجا 5,700 ریال، نه 5,500.
مسیر یادگیری: بعد از این مقاله کجا بروید
این مقاله سطح مقدماتی است. دو سطح بعدی جداگانه چیده شدهاند و هر کدام فهرست مقالات خودشان را دارند:
- سطح متوسط — ارزش ذاتی و زمانی، وجه تضمین، تسویه و اعمال، و اولین استراتژیهای ترکیبی.
- سطح پیشرفته — یونانیها، نوسان ضمنی، مدلهای قیمتگذاری و استراتژیهای چندپایه.
اگر دنبال جزوه و فایل برای مطالعهٔ آفلاین هستید، کتابها و جزوههای آپشنباز همانجا جمع شده است.
پنج اشتباه رایج در شروع
- خرید قرارداد نزدیک سررسید چون ارزان است. ارزان بودن دلیل دارد: زمان کمی باقی مانده و احتمال سوددهی کم است.
- نادیدهگرفتن نقدشوندگی. قراردادی که معاملهگر ندارد، در زمان خروج خریدار هم ندارد. به حجم و تعداد موقعیتهای باز نگاه کنید.
- فروش بدون درک وجه تضمین. موقعیت فروش میتواند در طول عمر قرارداد وجه تضمین بیشتری طلب کند.
- حسابنکردن نقطهٔ سر به سر. رسیدن سهم به قیمت اعمال یعنی سر به سر نشدهاید؛ پرمیوم را هم باید پوشش دهید.
- شروع با کل سرمایه. پرمیوم کوچک به نظر میرسد و همین باعث میشود آدم موقعیت بزرگتری از توانش بگیرد.
کجا معامله کنیم
برای دیدن قراردادهای زنده، قیمت اعمالها، سررسیدها و پرمیومها به دیدهبان آپشن بروید (راهنمای دیدهبان). تا وقتی هنوز معامله نمیکنید هم ارزش دارد چند روز فقط تابلو را نگاه کنید و ببینید پرمیومها با حرکت سهم چطور تغییر میکنند — این تمرین بیش از هر متنی مفهوم را جا میاندازد.
وقتی معامله را انجام دادید، میتوانید همان موقعیت را در نمودار سود/زیان و ساخت استراتژی بسازید و با «ذخیره» نگهش دارید. بعد از آن، در میزکار باکس «استراتژیهای ذخیرهشده» سود و زیان همان موقعیت را با قیمتهای زنده روزبهروز نشان میدهد — بدون اینکه لازم باشد هر بار دوباره بسازیدش.