بکتست سبد یعنی یک ترکیب ثابت از سهم، صندوق، شاخص، طلا یا درآمد ثابت را روی تاریخچهٔ واقعی بازار نگه دارید و ببینید چه میشد. تب بکتست سبد در پرتفوی آپشن باز همین کار را میکند و کارنامهٔ کامل آن ترکیب را میسازد: رشد سرمایه، افتها و زمان بازگشتشان، بازده هر ماه و هر سال شمسی، رفتار در دورههای بحران، و مقایسه با یک معیار.
همسایههایش سؤالهای دیگری میپرسند. بکتست استراتژی یک قاعدهٔ اختیار معامله (آپشن) را روی سررسیدهای گذشته اجرا میکند؛ بهینهسازی میپرسد چه وزنی بهتر است؛ و بکتست گامبهگام همان وزنهای بهینه را روی روزهایی میسنجد که مدل ندیده. این مقاله میگوید ترکیب را چطور بسازید، داده از کجا میآید، هر بخش گزارش چه میگوید، و همین گزارش کجاهای دیگر پرتفوی هم به کار میرود.
برای دیدن خود ابزار به تب بکتست سبد بروید. این تب با ورود به حساب باز است و به تاریخچهٔ ثبتشدهٔ سبد نیاز ندارد؛ حتی اگر هنوز هیچ رویدادی ثبت نکردهاید، کار میکند.
باز کردن بکتست سبد و اجرای اول
در صفحهٔ پرتفوی، تب بکتست سبد را باز کنید. این تب همیشه دیده میشود، حتی وقتی سبد خالی است، چون یک سبد فرضی به هیچ پوزیشنی نیاز ندارد.
سبد اول با نام سبد فعلی خودش پر شده است: سهمها و صندوقهای سبدهایی که بالای صفحه انتخاب کردهاید، به نسبت ارزش روز هر کدام. پس اولین اجرا جواب همین سؤال است: اگر همین ترکیب را از اول دوره نگه میداشتید، چه میشد؟ اجرا کن را بزنید تا گزارش ساخته شود.
قراردادهای اختیار وارد این سبد نمیشوند. قراردادی که سررسید میشود منحنی پیوستهای برای چند سال ندارد، و ترکیبی که نیمی از آن هر چند ماه یک بار ناپدید شود، دیگر «همان ترکیب» نیست.
چهار ابزار، چهار سؤال
«بکتست» در آپشن باز چهار جا هست و هر کدام سؤال دیگری را جواب میدهد. اگر جوابی که میگیرید با سؤالتان نمیخواند، احتمالاً ابزار دیگری را میخواهید.
| ابزار | سؤالی که جواب میدهد | جایش |
|---|---|---|
| بکتست سبد | اگر این ترکیب ثابت را از اول دوره نگه میداشتم، چه میشد؟ | تب «بکتست سبد» در پرتفوی |
| بهینهسازی وزن سبد | همین پول را بین همین نمادها چطور تقسیم کنم؟ | تب «بهینهسازی»؛ مقالهٔ مرز کارا |
| بکتست گامبهگام | آیا آن وزنهای بهینه روی روزهایی که مدل ندیده هم جواب میداد؟ | پایین تب «بهینهسازی»؛ مقالهٔ بکتست گامبهگام |
| بکتست استراتژی | یک قاعدهٔ اختیار معامله روی همهٔ سررسیدهای گذشته چه نتیجهای داشت؟ | صفحهٔ بکتست؛ راهنمای بکتست استراتژی |
بکتست سبد عمداً هیچ تصمیمی نمیگیرد. وزنها را شما میدهید و ابزار فقط میگوید آن وزنها در گذشته چه کردند. برای همین، کنار بهینهساز بهترین جای سنجیدن یک ایده است: سبد پیشنهادی بهینهساز را همینجا بنویسید و کنار سبد فعلی و شاخص کل اجرا کنید.
ساختن ترکیب: ردیفها، سبد آماده و سه سبد کنار هم
هر سبد چند ردیف دارد و هر ردیف یک وزن. ردیف میتواند هر سهم یا صندوقی باشد، یا یکی از چهار سری مرجع. تا سه سبد را میشود کنار هم گذاشت: دکمهٔ سبد دیگر برای مقایسه یک سبد تازه میسازد که ترکیبش را هر طور بخواهید عوض میکنید.
| ورودی | چه میکند |
|---|---|
| ردیفها | نماد را با نماد جستوجو کنید، یا یکی از سریهای مرجع را بزنید: شاخص کل، شاخص کل هموزن، درآمد ثابت و طلا. اگر جمع وزنها صد نشود، به صد درصد مقیاس میشود. |
| سبد آماده… | چهار ترکیب شناختهشده: فقط شاخص؛ 60 سهام / 40 درآمد ثابت؛ سهتایی با 40٪ شاخص کل، 30٪ طلا و 30٪ درآمد ثابت؛ و سبد دائمی هری براون، که اینجا 25٪ سهام، 25٪ طلا و 50٪ درآمد ثابت است، چون اوراق و نقد هر دو درآمد ثابتاند. سبدهایی که خودتان ذخیره کردهاید هم زیر «سبدهای من» همینجا هستند. |
| بازه | یک، دو، سه یا پنج سال، یا همه. اگر تاریخچهٔ یکی از ردیفها کوتاهتر باشد، بازه از اولین روز قیمت همان ردیف شروع میشود و گزارش نامش را میآورد. |
| معیار | پیشفرض شاخص کل. هر کدام از سریهای مرجع یا هر نمادی را هم میشود معیار گذاشت. هر سطر جدول معیارها که با معیار سنجیده میشود، مثل بتا و خطای ردیابی، نسبت به همین انتخاب است. |
📱 در موبایل: سبدها بهجای کنار هم، زیر هم میآیند و هر کدام کادر خودش را دارد.
بازتعادل، واریز و برداشت، کارمزد
سبدی که هیچوقت به آن دست نزنید، با گذر زمان دیگر همان سبد نیست: نمادی که بالا رفته سهم بزرگتری میگیرد و نمادی که افتاده کوچک میشود. بازتعادل یعنی سبد را دوباره به وزن هدف برگردانید.
- هیچوقت: وزنها با قیمتها هر جا بروند. بخش «رانش وزنها» در گزارش دقیقاً همین را نشان میدهد.
- ماهانه، فصلی، ششماهه یا سالانه: اول هر دوره سبد به وزن هدف برمیگردد. ماه و سال شمسیاند، پس بازتعادل سالانه یعنی هر فروردین.
- باندی: هر وقت وزن یک ردیف پنج واحد درصد، یا یکچهارم وزن خودش، از هدف دور شد؛ هر کدام زودتر برسد. ردیف 40 درصدی وقتی بازتعادل میشود که به 35 یا 45 برسد؛ ردیف 8 درصدی وقتی که به 6 یا 10 برسد.
واریز و برداشت سه حالت دارد: واریز ثابت، برداشت ثابت یا برداشت درصدی؛ ماهانه، فصلی یا سالانه. خطهای رشد و همهٔ عددهای بازده اثر این پولها را ندارند، پس سبدها با هم و با معیار مقایسهپذیر میمانند. موجودی پایانی هر سبد، با اثر واریزها و برداشتهایش، در جدول خلاصه است. اگر برداشتها سبد را تمام کنند، خلاصه تاریخش را مینویسد.
کارمزد واقعی کم میشود. خرید روز اول بیکارمزد است تا همهٔ سبدها از یک نقطه شروع کنند. بعد از آن، هر بازتعادل، واریز و برداشت کارمزد همان نماد را از جدول کارمزد میدهد. برای همین بازتعادل ماهانه همیشه برنده نیست: گاهی کارمزد بیشتر از چیزی است که بازتعادل برمیگرداند.
داده: قیمت تعدیلشده و سریهای مرجع
قیمتها تعدیلشدهاند: روز مجمع و افزایش سرمایه، قیمت قبل از آن روز به نسبت همان رویداد کوچک میشود. بدون این کار، سهمی که 40٪ افزایش سرمایه داده، روز بازگشایی یک ریزش 30 درصدی جعلی نشان میداد و کل گزارش، از بیشترین افت تا نسبت شارپ، به هم میریخت. قیمت هر روز هم قیمت پایانی است، نه آخرین معامله.
تاریخچه با بازهٔ همه تا 1395 عقب میرود. نمادی که بعد از آن عرضه شده، از اولین معاملهٔ واقعیاش شروع میشود، نه از قیمت اسمی پیش از عرضه. روزهایی که هیچکدام از ردیفهای سبد معامله نشدند، مثل روزهای تعطیلی بازار، از تقویم کنار گذاشته میشوند تا تعطیلی شکل یک روز آرام را نگیرد.
دو سری مرجع از چند صندوق ساخته شدهاند. درآمد ثابت میانهٔ بازده روزانهٔ شش صندوق درآمد ثابت بدون تقسیم سود است: سپر، افران، فردا، توسکا، خاتم و صنهال. طلا میانهٔ بازده روزانهٔ سه صندوق طلاست: طلا، کهربا و مثقال. میانه، نه میانگین، تا قیمت پایانی بد یک صندوق در یک روز کل سری را تکان ندهد.
خواندن گزارش، بخش به بخش
گزارش نُه بخش دارد و ردیفی از دکمهها بالای آن به هر بخش میپرد: خلاصه، رشد، بازدهها، معیارها، افتها، ردیفها، در برابر معیار، غلتان و رانش وزنها. ترتیبشان از جواب کوتاه به جزئیات است. اگر فقط یک دقیقه وقت دارید، خلاصه و افتها را بخوانید.
خلاصه
چند جملهٔ ساده دربارهٔ هر سبد: مبلغ اول و آخر و بازده کل و سالانه، چند ماه از ماههای کامل مثبت بود، بیشترین افت و اینکه چند روز طول کشید تا جبران شود، و اینکه از معیار جلو بود یا عقب. زیرش جدول خلاصه است: موجودی پایانی، بازده کل دوره، رشد سالانه، نوسان، بیشترین افت از سقف، نسبت شارپ و سورتینو، و بهترین و بدترین سال.
اگر بازه کوتاهتر از یک سال باشد، عددهای «سالانه» برونیابیاند: میگویند اگر همین روند یک سال ادامه پیدا میکرد چه میشد. سه ماه خوب، سالانهشده، به عددهای سهرقمی میرسد. برای همین خلاصه در بازهٔ کوتاه بازده کل همان بازه را با معیار مقایسه میکند، نه عدد سالانه را.
رشد سرمایه و بازده سالانه و ماهانه
رشد سرمایه رشد 100 واحد پول را برای هر سبد و معیار نشان میدهد. گزینهٔ مقیاس لگاریتمی برای بازههای بلند لازم است: روی مقیاس معمولی، 20٪ بالا رفتن از 100 به 120 کوچکتر از 20٪ بالا رفتن از 500 به 600 دیده میشود، در حالی که هر دو یک اندازهاند.
جدول بازده سالانه و ماهانه سالهای شمسی را سطر و فروردین تا اسفند را ستون میگذارد. ماه اول و آخر بازه معمولاً ناقصاند و کمرنگتر نوشته میشوند، و در نمودار بازده سالانه کنار سال ناقص ستاره میآید، تا یک ماه یا سالِ نیمه با یک ماه یا سالِ کامل مقایسه نشود.
معیارهای ریسک و بازده
این جدول همهٔ عددها را برای هر سبد و معیار کنار هم میگذارد. روی هر سطر بروید تا تعریفش را ببینید. ردیفهای پایین جدول با معیاری که انتخاب کردهاید سنجیده میشوند. تعریف شارپ، سورتینو و بقیهٔ شاخصهای عملکرد در مقالهٔ شاخصهای عملکرد با مثال آمده است.
| معیار | یعنی چه |
|---|---|
| بازده کل دوره | رشد کل از روز اول تا روز آخر، بدون اثر واریز و برداشت. |
| رشد سالانه (CAGR) | نرخ ثابتی که اگر هر سال تکرار میشد به همین بازده کل میرسید. |
| نوسان سالانه | انحراف معیار بازده روزانه، سالانهشده. |
| انحراف نزولی | نوسانِ فقط روزهایی که از نرخ بدون ریسک عقب ماندند. |
| بیشترین افت از سقف | بزرگترین ریزش از یک سقف تا کف بعدی. |
| نسبت شارپ | بازده مازاد بر نرخ بدون ریسک، تقسیم بر نوسان. |
| نسبت سورتینو | همان شارپ، با انحراف نزولی در مخرج؛ نوسان رو به بالا را جریمه نمیکند. |
| نسبت کالمار | رشد سالانه تقسیم بر بیشترین افت. |
| روزهای مثبت و نسبت سود به زیان | سهم روزهایی که سبد بالا رفت، و میانگین روز مثبت تقسیم بر میانگین روز منفی. |
| چولگی و کشیدگی مازاد | چولگی منفی یعنی روزهای بد بزرگتر از روزهای خوباند. کشیدگی بالای صفر یعنی روزهای خیلی بزرگ بیشتر از توزیع نرمال است. |
| ارزش در معرض ریسک یکروزه (95٪) | در 5٪ بدترین روزها، زیان یک روز دستکم اینقدر بوده. کنارش میانگین زیانِ 5٪ بدترین روزها است. |
| بتا، آلفا (سالانه) و ضریب تعیین (R²) | سبد به ازای یک درصد حرکت معیار چند درصد تکان میخورد، چه بازدهی را بتا توضیح نمیدهد، و چه سهمی از حرکت سبد را معیار توضیح میدهد. |
| نسبت ترینر | بازده مازاد تقسیم بر بتا. |
| بازده فعال، خطای ردیابی و نسبت اطلاعات | رشد سالانهٔ سبد منهای معیار؛ نوسان اختلاف روزانهٔ سبد و معیار؛ و نسبت این دو. |
| معیار مودیلیانی (M²) | بازده سبد اگر نوسانش هماندازهٔ معیار بود. |
| همراهی با صعود و همراهی با نزول | در روزهای مثبت معیار سبد چند برابر آن بالا رفت، و در روزهای منفی چند برابر آن پایین آمد. همراهی با نزول کمتر از یک یعنی سبد کمتر از معیار ریخت. |
همهٔ این عددها از بازده روزانهاند و سالانهشدنشان با تعداد روزهای معاملاتی همان بازه است. نسبت شارپ همان تعریفی را دارد که پنل ریسک و بازدهِ تب منحنی دارد، پس این دو جا یک عدد نشان میدهند.
افتها و دورههای بحران
«بیشترین افت از سقف» یک عدد است و نمیگوید افت چقدر طول کشید. بخش افتها این را کامل میکند. نمودار افت از سقف هر سبد را زیر بالاترین ارزش قبلی خودش میکشد: صفر یعنی سقف تازه، و منفی 20٪ یعنی یکپنجم زیر سقف. زیرش ده افت بدتر میآید، با تاریخ سقف و کف، روز بازگشت به سقف، و تعداد روزهای معاملاتی تا کف و تا بازگشت.
افتی که دو هفتهای جبران شده با افتی که یک سال طول کشیده فرق دارد، حتی اگر عمقشان یکی باشد. افتی هم که تا آخر بازه به سقف برنگشته، همین را صریح مینویسد.
جدول در دورههای بحران میگوید سبد در دورههای سخت بازار چه کرد، کنار شاخص کل. هر دورهای که کامل در بازه افتاده باشد در جدول میآید:
- خروج آمریکا از برجام و جهش دلار (1397)
- ریزش بورس 1399
- جنگ 12 روزه (خرداد 1404)
- بازگشت تحریمها (شهریور و مهر 1404)
- تعطیلی بازار (اسفند 1404 تا اردیبهشت 1405)
بازهٔ هر دوره از روز شروع رویداد تا کف شاخص کل در ماههای بعدش اندازه گرفته میشود. اگر شاخص در آن ماهها نریخته باشد، مثل 1397 که دلار جهید و شاخص بالا رفت، کل همان بازه حساب میشود. بازه برای همهٔ سبدها یکی است، پس مقایسه منصفانه میماند.
ردیفها
این بخش سبد را باز میکند: آمار هر ردیف بهتنهایی، سهم هر ردیف از سود ریالی، و سهم از ریسک. سهم از ریسک میگوید هر ردیف چه سهمی از نوسان کل سبد دارد، نه از پولش. ردیفی که یکدهم پول است میتواند نیمی از ریسک باشد، و ردیفی با همبستگی منفی میتواند سهم ریسکش منفی شود، یعنی سبد را آرامتر کند.
جدول همبستگی بازده روزانه هم میگوید کدام ردیفها با هم بالا و پایین میروند. دو ردیف با همبستگی نزدیک به یک کنار هم تنوعی نمیسازند. همبستگی غلتانِ هر جفت نماد در طول زمان در تب بهینهسازی هست.
در برابر معیار
این بخش سبد را دقیقتر با معیار میسنجد:
- بازده هر سال در برابر معیار، و اختلافشان.
- ماههایی که معیار بالا رفت یا پایین آمد، و سبد در چندتای آنها از معیار جلو زد.
- نمودار ماههایی که معیار اینقدر تغییر کرد، سبد چقدر تغییر کرد: ماهها بر اساس بازده معیار دسته میشوند و کنار هر دسته میانگین بازده سبد میآید. سبدی که در ماههای بد معیار کمتر میریزد و در ماههای خوب همراهش بالا میرود، همان چیزی است که بیشتر سرمایهگذارها دنبالش هستند.
- رفتار سبد در روزهای پرنوسان و کمنوسان بازار.
بازده غلتان و رانش وزنها
بازده غلتان بازده سهماهه، ششماهه و یکساله را برای هر روز بازه حساب میکند. یک عدد «رشد سالانه» ممکن است حاصل یک سال عالی و چند سال بد باشد؛ نمودار غلتان این را نشان میدهد. اگر بازه برای پنجرهٔ یکساله کوتاه باشد، گزارش همین را میگوید.
رانش وزنها وزن هر ردیف را در آخر هر ماه نشان میدهد، و تعداد بازتعادلها را. با بازتعادل «هیچوقت»، این نمودار میگوید وزنها با قیمتها کجا رفتهاند.
📱 در موبایل: جدولهای پهن گزارش، مثل بازده ماهانه و جدول معیارها، داخل کادر خودشان افقی اسکرول میخورند.
ذخیره، لینک، چاپ و اکسل
ذخیره هر سبد را در «سبدهای من» نگه میدارد تا دفعهٔ بعد از سبد آماده… بازش کنید. کپی لینک این نتیجه همهٔ سبدها و تنظیمات را در آدرس صفحه میگذارد، و هر کس آن لینک را باز کند همان بکتست را میبیند. چاپ / PDF یک برگهٔ A4 از کل گزارش میسازد و خروجی اکسل همهچیز را، تا ارزش روزانهٔ هر سبد.
همین گزارش روی سبد واقعی شما
در تب منحنی، زیر پنل ریسک و بازده، کارت گزارش کامل عملکرد است. دکمهٔ نمایش گزارش همین گزارش را روی منحنی واقعی سبد شما میسازد، روی همان بازهای که بالای نمودار انتخاب کردهاید. فرقش با بکتست سبد این است که این بار سبد فرضی نیست: همهٔ معاملهها، واریزها و برداشتها هماناند که در دفتر رویدادها ثبت کردهاید.
بهجای «ردیفها» و «رانش وزنها»، این گزارش بخش سهم هر نماد از سود دوره را دارد. سود هر نماد در این بازه یعنی آنچه فروخته و تحقق یافته، بهاضافهٔ تغییر ارزش آنچه هنوز باز است. نمادی که از قبل در سبد بود از ارزش اول بازه حساب میشود، نه از قیمت خرید، پس عدد هر ردیف سهم همین بازه است. سود دریافتی و کارمزدهایی که جدا ثبت شدهاند ردیف خودشان را دارند، و جمع ردیفها همان «سود و زیان دوره» است که بالای منحنی میبینید.
معیار را همانجا انتخاب میکنید: شاخص کل، شاخص کل هموزن، درآمد ثابت، طلا، یا هر سهم و صندوقی که جستوجو کنید.
این گزارش همان روزهایی را میسنجد که پنل ریسک و بازده میسنجد، پس شارپ و نوسانش با پنل یکی است. روزهایی که نقد سبد در دفتر منفی بوده یا سبد هنوز تقریباً خالی بوده کنار میروند. برای همین «بازده کل دوره» در گزارش میتواند با «بازدهی زمانوزنی» بالای صفحه فرق کند. تعداد روزهای کنارگذاشته زیر گزارش نوشته میشود. کارت فقط وقتی دیده میشود که پنل ریسک هم عدد نشان میدهد، یعنی دستکم 10 روز ارزشگذاریشده در بازه باشد.
📱 در موبایل: نوار کنار سهم هر نماد پنهان میشود تا عددها جا شوند، و جدولهای پهن افقی اسکرول میخورند.
همین گزارش روی بکتست گامبهگام
پایین تب بهینهسازی، زیر نتیجهٔ بکتست گامبهگام، دکمهٔ نمایش گزارش همین گزارش را برای خطهای آن بکتست میسازد: وزن بهینه، سبد دستنخورده، وزن مساوی و سبد پیشنهادی امروز، همه در برابر شاخص کل. چون آن بکتست پول ریالی ندارد، رشد هر خط از 100 واحد شروع میشود و بخشهای «ردیفها» و «رانش وزنها» را ندارد.
یک گزارش در سه جا یعنی یک تعریف برای هر عدد. نسبت شارپ سبد واقعی شما، یک ترکیب فرضی، و وزنهای بهینهساز با یک فرمول حساب میشوند، پس میشود آنها را کنار هم گذاشت.
این گزارش چه چیزی را نمیگوید
- آینده را نمیگوید. نمادها همانهاییاند که امروز انتخاب کردهاید، یعنی با دانستن امروز. سهمی که امروز در سبد شماست احتمالاً سهمی است که در گذشته خوب کار کرده؛ برای همین بکتستِ نمادهای امروز همیشه کمی خوشبین است.
- نوسان واقعی را کمتر نشان میدهد. دامنهٔ نوسان روزانه و توقف نماد حرکت را چند روز پخش میکنند. سهمی که در واقع یک روزه 15٪ میریخت، اینجا سه روز پشت سر هم 5٪ میریزد، و نوسان روزانه کمتر از واقعیت دیده میشود.
- صف را نمیبیند. بازتعادل در قیمت پایانی فرض میشود. نمادی که آن روز اصلاً معامله نشده خرید و فروش نمیشود و وزنش همانجا که رسیده میماند، ولی نمادی که با صف فروش بسته شده، در این مدل فروخته میشود؛ در واقعیت شاید نمیشد.
- اختیار معامله را نمیسنجد. برای قاعدههای اختیار، بکتست استراتژی ساخته شده است.
جمعبندی
بکتست سبد سادهترین سؤال سرمایهگذاری را با دادهٔ واقعی جواب میدهد: اگر این ترکیب را نگه میداشتم، چه میشد؟ گزارشش از یک عدد فراتر میرود و میگوید افتها چقدر عمیق بودند و چقدر طول کشیدند، سبد در بحرانها چه کرد، و از معیار کجا جلو و کجا عقب بود. همین گزارش روی سبد واقعی شما و روی بکتست گامبهگام هم ساخته میشود. برای شروع، تب بکتست سبد را باز کنید و سبد فعلی را کنار «فقط شاخص» اجرا کنید.
