سرمایه‌گذاری ماهانه یعنی هر ماه مبلغی ثابت را، هر قیمتی که باشد، در یک صندوق بگذارید؛ همان کاری که بیشتر کسانی می‌کنند که از درآمد ماهانه‌شان پس‌انداز می‌کنند. آپشن‌باز دو ابزار برایش دارد: «سرمایه‌گذاری ماهانه»، که می‌گوید اگر از 1، 3 یا 5 سال پیش هر ماه مبلغی در یک صندوق گذاشته بودید امروز چقدر داشتید، و «سبدهای نمونه»، که پنج ترکیب از صندوق طلا، سهامی و درآمد ثابت را روی تاریخچهٔ واقعی می‌سنجد.
این راهنما می‌گوید هر دو را از کجا باز کنید، عددهایشان چطور ساخته می‌شود و چه چیزی را نمی‌گویند. هر دو بی ورود به حساب کار می‌کنند و در منوی «صندوق‌ها» هستند. اگر می‌خواهید با تصویر و قدم‌به‌قدم جلو بروید، آموزش سبد صندوق همین دو ابزار و ادامهٔ کار را، برای کامپیوتر و گوشی، نشان می‌دهد.
سرمایه‌گذاری ماهانه چیست و چه فرقی با یکجا دارد؟
وقتی هر ماه مبلغ ثابتی می‌خرید، در ماه ارزان واحد بیشتری می‌گیرید و در ماه گران واحد کمتری. فرض کنید ماه اول 10 میلیون ريال را به قیمت 10,000 ريال بخرید (1,000 واحد) و ماه دوم همان مبلغ را به قیمت 8,000 ريال (1,250 واحد). 20 میلیون ريال داده‌اید و 2,250 واحد دارید، یعنی هر واحد به‌طور میانگین حدود 8,889 ريال برایتان تمام شده، کمتر از میانگین دو قیمت که 9,000 ريال است. به این روش «میانگین‌گیری هزینه» هم می‌گویند.
این روش معجزه نمی‌کند. اگر پول را یکجا دارید و بازار در آن دوره بالا برود، خرید یکجا معمولاً بیشتر می‌دهد، چون همهٔ پول زودتر در بازار است. فایدهٔ خرید ماهانه دو چیز است: ریسک خریدن در یک سقف را میان ماه‌ها پخش می‌کند، و برای کسی که پول را ماه به ماه به دست می‌آورد، تنها راه عملی است.
ماشین‌حساب سرمایه‌گذاری ماهانه
در سرمایه‌گذاری ماهانه سه چیز را انتخاب می‌کنید: «صندوق»، «هر ماه (میلیون ريال)» و «از چند سال پیش» (1، 3 یا 5 سال). ماشین‌حساب روی تاریخچهٔ همان صندوق فرض می‌کند در قیمت پایانی اولین روز معاملاتی هر ماه شمسی همان مبلغ را خریده‌اید و تا آخرین روز معاملاتی نگه داشته‌اید. نتیجه چهار عدد است، «واریز در … ماه»، «ارزش امروز»، «سود» و «نسبت به واریز»، با نموداری که خط پررنگش ارزش سرمایه و خط کم‌رنگش جمع واریزهاست. انتخاب‌هایتان در نشانی صفحه می‌ماند، پس می‌شود همان نتیجه را برای کسی فرستاد.
سود نقدی و سود دوره‌ای صندوق در قیمت تعدیل‌شده آمده است، یعنی حساب فرض می‌کند هر سود دوباره در همان صندوق خریده شده. کارمزد خرید در این حساب نیست. اگر تاریخچهٔ صندوق به بازه‌ای که انتخاب کرده‌اید نرسد، صفحه می‌گوید تاریخچه از کی شروع می‌شود تا بازهٔ کوتاه‌تری انتخاب کنید. ماهی که صندوق در آن اصلاً معامله نشده، خریدی ندارد.
یک مثال، با عددهای تا آخرین روز معاملاتیِ 1405/07/29: اگر از مهر 1402 هر ماه 10 میلیون ريال در صندوق طلای عیار گذاشته بودید، در 37 ماه 370 میلیون ريال واریز کرده بودید و ارزش امروزش حدود 1.79 میلیارد ريال بود، نزدیک 4.8 برابر واریز.
همین حساب برای صندوق سهامی اطلس 360 میلیون ريال واریز و حدود 1.15 میلیارد ريال ارزش می‌دهد (اطلس در فروردین 1405 معامله نشد، پس آن ماه خریدی ندارد)، و برای صندوق درآمد ثابت یاقوت 370 میلیون ريال واریز و حدود 619 میلیون ريال ارزش. این سه عدد بیش از هر چیز دربارهٔ همان سه سال‌اند، سال‌هایی که صندوق‌های طلا خیلی جلوتر از بقیه بودند (کارنامهٔ سال‌ها). بازده‌ها اسمی‌اند و تورم از آن‌ها کم نشده، و ترتیب این سه صندوق در سه سال دیگر می‌تواند برعکس باشد.
زیر نتیجه، «آزمون کامل با کارمزد در بک‌تست سبد» همان صندوق و همان واریز ماهانه را در بک‌تست سبد باز می‌کند (بخش «آزمون کامل» پایین‌تر).
سبدهای نمونه برای آزمون
سبدهای نمونه پنج ترکیب از سه نوع صندوق است:
| سبد | ترکیب (درصد) | برای چه کسی |
|---|---|---|
| کم‌نوسان | 70 درآمد ثابت، 20 طلا، 10 سهامی | کسی که افت بزرگ را تاب نمی‌آورد |
| متعادل | 40 سهامی، 30 طلا، 30 درآمد ثابت | سه دارایی نزدیک به هم؛ هر کدام وقتی دیگری افت کند کمک می‌کند |
| پرنوسان | 70 سهامی، 30 طلا | بازده بیشتر با افت‌های عمیق‌تر، بی درآمد ثابت |
| طلا و درآمد ثابت | 50 طلا، 50 درآمد ثابت | بی سهام |
| سه‌تایی برابر | یک‌سوم هر کدام | ساده‌ترین ترکیب سه دارایی |
صندوق هر طبقه با یک قاعدهٔ ثابت انتخاب می‌شود، نه با سلیقه: «در هر طبقه، صندوقی که دست‌کم 5 سال سابقه دارد، در 30 روز اخیر معامله شده و میانگین ارزش معاملات 20 روزش از همه بیشتر است.» در 1405/07/30 این قاعده اطلس (سهامی)، عیار (طلا) و یاقوت (درآمد ثابت) را انتخاب می‌کند؛ نام صندوق‌های هر بار بالای همان صفحه آمده است. هر سبد سالی یک بار، در اولین روز معاملاتی فروردین، به وزن هدفش برمی‌گردد. به این کار بازتعادل سالانه می‌گویند: از آنچه جلو افتاده می‌فروشید و آنچه عقب مانده می‌خرید.
هر سبد جدولی با ستون‌های «دوره» (3 و 5 سال)، «بازده سالانه»، «بیشترین افت» و «بدترین سال» دارد. «بازده سالانه» رشد مرکب سالانه است، «بیشترین افت» عمیق‌ترین افت از یک سقف در همان دوره، و «بدترین سال» ضعیف‌ترین سال کامل شمسی داخل دوره. سه سبد را در 5 سال تا 1405/07/29 کنار هم ببینید:
| سبد | بازده سالانه (درصد) | بیشترین افت (درصد) |
|---|---|---|
| کم‌نوسان | 45.2 | 9.7 |
| متعادل | 58.3 | 18.2 |
| پرنوسان | 63.8 | 25.6 |
هر چه سهم سهام بیشتر، بازده سالانه بیشتر و افت عمیق‌تر. پس سؤال درست این نیست که کدام سبد بیشترین بازده را داشت؛ این است که کدام افت را تاب می‌آورید بی‌آنکه وسط راه بفروشید. این‌ها نمونه برای آزمون‌اند، نه توصیهٔ سرمایه‌گذاری. اگر تاریخچهٔ مشترک صندوق‌های یک سبد به 3 سال نرسد، کارت همین را می‌گوید. چیدن سبد خودتان و نگه داشتنش روی وزن هدف، با بازه‌ای که خودتان می‌گذارید، کار پایش و بازتعادل است.
آزمون کامل در بک‌تست سبد
هر دو ابزار عمداً ساده‌اند: بی کارمزد، با یک قاعدهٔ بازتعادل و یک گزارش کوتاه. «آزمون کامل در بک‌تست سبد» در هر کارت سبد نمونه، و «آزمون کامل با کارمزد در بک‌تست سبد» زیر نتیجهٔ ماشین‌حساب، همان صندوق‌ها و وزن‌ها را در بک‌تست سبد باز می‌کنند. آن‌جا، با ورود به حساب، کارمزد، بازتعادل‌های دیگر، واریز ماهانه و گزارش کامل عملکرد را دارید و می‌توانید صندوق یا وزنی را عوض کنید.
اشتباه‌های رایج
- بازده اسمی را سود واقعی دانستن. همهٔ عددها به ريال‌اند و تورم از آن‌ها کم نشده؛ بازدهی که از تورم همان دوره کمتر باشد، قدرت خرید را کم کرده است.
- سبد پربازدهٔ گذشته را انتخاب کردن. سبدی که در 5 سال گذشته بیشتر داده، معمولاً همان است که بیشترین سهم را از دارایی پربازدهٔ همان 5 سال داشته. اول ببینید چه افتی را تاب می‌آورید.
- ماشین‌حساب را پیش‌بینی خواندن. نتیجه می‌گوید در گذشته چه می‌شد، نه اینکه از امروز چه می‌شود.
- «نسبت به واریز» را با بازدهٔ یکجا مقایسه کردن. پول ماه آخر فقط چند روز در بازار بوده و پول ماه اول همهٔ دوره را؛ این نسبت با بازدهٔ همان صندوق در همان دوره یکی نیست.
محدودیت‌ها
- خرید در قیمت پایانی فرض می‌شود. در عمل ممکن است کمی گران‌تر یا ارزان‌تر بخرید.
- کارمزد در هیچ‌کدام نیست؛ در بک‌تست سبد هست.
- سود دوره‌ای صندوق‌های درآمد ثابت برآورد است: بورس مبلغ آن را منتشر نمی‌کند و از افت قیمت روز پرداخت برآورد می‌شود (سود نقدی صندوق‌های درآمد ثابت).
- سبد نمونه فقط روزهایی را می‌شمارد که هر سه صندوق معامله شده‌اند؛ توقف یک صندوق مکث است، نه صفر.
- صندوقی که کمتر از 5 سال سابقه دارد، برای سبد نمونه انتخاب نمی‌شود، هرچند در ماشین‌حساب هست.
- فقط صندوق‌های قابل معامله: اختیار معامله (آپشن) روی صندوق طلا ابزار دیگری است با ریسک دیگر (اختیار معامله روی صندوق طلا).
کدام قدم کار با سرمایه‌گذاری ماهانه و سبدهای نمونه برایتان گنگ بود؟ همین پایین بپرسید.