حال روحی و معامله | آنچه دو پژوهش نشان می دهند

سؤال: حال روحی روی نتیجه اثر دارد

معامله‌گرها همیشه گفته‌اند که حال روحی روی تصمیم اثر دارد: ترس، طمع، سرخوشی بعد از چند سود پشت‌سرهم (دام‌های روانشناختی). اقتصاددان‌ها دو دسته‌اند: یکی بازار را عقلانی می‌بینند و احساس را حاشیه، دیگری رفتار معامله‌گر را عاطفی. Lo و Repin صریح می‌گویند بحث اصلی همین است و به‌جای نظر دادن، تصمیم گرفتند بدن معامله‌گر را حین معامله زنده اندازه بگیرند.

اتاق معاملهٔ لندن: تستوسترون و کورتیزول

John Coates و Joe Herbert در یک اتاق معاملهٔ متوسط در لندن، با اجازهٔ مدیران، 17 معامله‌گر مرد را انتخاب کردند (از حدود 260 معامله‌گر، که 4 نفرشان زن بودند). هشت روز کاری پیاپی، ساعت 11:00 صبح و 4:00 بعدازظهر از آنها بزاق گرفتند و هر بار سود و زیان لحظه‌ایشان را ثبت کردند. نتیجه:

• تستوسترون صبح و سود همان روز. اگر برای هر معامله‌گر روزهایش را به دو نیم تقسیم کنیم، روزهای با تستوسترون ساعت 11 بالاتر از میانهٔ خودش (اختلافی حدود 25 درصد در سطح تستوسترون)، سود بعد از آن ساعت به‌طور معنی‌داری بیشتر بود. 14 نفر از 17 نفر در روزهای تستوسترون بالا سود بیشتری داشتند و سه نفر باقی فرق ناچیزی. اندازهٔ اثر بزرگ بود (Cohen's d حدود 0.97). چون «روز تستوسترون بالا» برای هر معامله‌گر روز دیگری بود، اثر عمومی بازار کنار گذاشته می‌شد.
• کورتیزول و عدم قطعیت. کورتیزول، هورمون پاسخ به استرس، با واریانس نتیجهٔ معاملات خود معامله‌گر و با نوسان بازار بالا می‌رفت. میانگین روزانهٔ گروه با نوسان ضمنی اختیارهای اوراق ده‌سالهٔ آلمان (Bund) همبستگی قوی داشت (ضریب تعیین r² حدود 0.86، روی 11 مشاهدهٔ گروهی)، در حالی که تستوسترون با نوسان همبستگی معنی‌دار نداشت. چون تقویم خبرها از هورمون مستقل است، نویسندگان نتیجه می‌گیرند کورتیزول به عدم قطعیت پاسخ می‌دهد، نه برعکس.

خود نویسندگان دو تفسیر دارند. اول، تستوسترون بیشتر می‌تواند به بازده بیشتر کمک کند. دوم، هر دو هورمون روی شناخت و رفتار اثر دارند؛ پس اگر در بازار پرنوسان بالا بمانند یا بالاتر بروند، ممکن است ترجیح‌های ریسک و حتی توان تصمیم عقلانی را عوض کنند. این را به‌صورت «ممکن است» می‌نویسند، نه به‌عنوان یافته.

ده معامله‌گر: ضربان، پوست و رویداد بازار

Andrew Lo (دانشکدهٔ مدیریت MIT) و Dmitry Repin (دانشگاه بوستون) معامله‌گرهای شاغل اوراق را در جلسهٔ معامله با دستگاه‌های قابل‌حمل اندازه گرفتند: هدایت الکتریکی پوست، حجم خون، ضربان قلب، فعالیت عضله، تنفس و دمای بدن. هم‌زمان قیمت‌های لحظه‌ای را ثبت کردند تا «رویداد بازار» را بتوان تعریف کرد. در یک نمونهٔ آزمایشی 10 نفره دو رابطه یافتند: بین پاسخ پوست و رویدادهای گذرای بازار، و بین تغییر متغیرهای قلبی‌عروقی و نوسان بازار. تفاوت این رابطه‌ها بین ده نفر «ممکن است به‌طور سامانه‌مند به تجربهٔ معامله‌گرها مربوط باشد»؛ نویسنده‌ها بیشتر از این ادعا نمی‌کنند.

آنچه این پژوهش‌ها نمی‌گویند

• نمونهٔ بسیار کوچک. 17 نفر در 8 روز، یک اتاق، همه مرد (یا بیشترشان)؛ و 10 نفر در یک نمونهٔ «آزمایشی». عددهای بزرگ مثل 0.86 روی 11 مشاهدهٔ گروهی‌اند.
• همبستگی است، نه دلیل. تستوسترون بالا ممکن است نشانهٔ حس خوبی باشد که از سود روزهای قبل آمده، نه علت سود فردا؛ Coates خودش «اثر برنده» را شرح می‌دهد: سود، تستوسترون را بالا می‌برد و تستوسترون اعتماد و ریسک‌پذیری را، و حلقه بسته می‌شود.
• نوسان آن دو هفته پایین بود. نوسان واقعی Bund در دورهٔ مطالعه 3.45 درصد بود، در برابر میانگین 4.75 در پنج سال قبل؛ نویسندگان می‌گویند در چنین دوره‌ای اندازه‌گرفتن اثر هورمونی سخت است.
• معامله‌گر شاغل در یک اتاق معامله، نه سرمایه‌گذار خرد. هیچ‌کدام دربارهٔ معامله‌گر خرد ایرانی یا بازار ما نیست، و ژورنال هیچ‌کدام از این هورمون‌ها را نمی‌سنجد.
• توصیه نیست. «روزی که تستوسترونتان بالاست بیشتر معامله کنید» از این مقاله بیرون نمی‌آید و ما این را نمی‌گوییم.

عدد حال روحی ژورنال را چطور بخوانیم

در تب «روزانه» ژورنال، پیش از بازار «حال روحی» را از 1 تا 5 انتخاب می‌کنید. گزارش «حال روحی و نتیجه» میانگین سود روز را برای هر سطح نشان می‌دهد و از 5 روز به بالا یک همبستگی هم حساب می‌کند: اگر قدر مطلقش از 0.2 کمتر باشد، می‌نویسد «رابطهٔ روشنی ندارد»؛ اگر مثبت باشد یعنی روزهای با حال بهتر نتیجهٔ بهتری داشته‌اند؛ و اگر منفی باشد، خود گزارش می‌پرسد «اعتمادبه‌نفس زیاد؟» (راهنمای ژورنال: تقویم و ژورنال روزانه). این‌ها را با نگاه به دو پژوهش بالا این‌طور بخوانید:

• پیش از بازار بنویسید، نه بعد از آن. مقیاس را همان لحظه پر کنید؛ حافظه بعد از نتیجه، حس صبح را با آن هماهنگ می‌کند.
• ببینید حال صبح از دیروز نیامده باشد. اگر حال خوب همیشه بعد از یک روز سودده می‌آید، رابطهٔ «حال خوب با سود امروز» ممکن است فقط رابطهٔ «سود دیروز با حال خوب امروز» باشد. روزهای پشت‌سرهم را با روزهای جدا از هم مقایسه کنید.
• پنج روز، کف حساب است، نه کف اعتماد. ابزار از پنج روز به بالا عدد می‌دهد؛ ولی یک همبستگی روی چند روز بیشتر شانس است (با چند معامله می‌شود نتیجه گرفت). چند ماه که ثبت کردید، دوباره نگاه کنید.
• هر دو سر طیف را ببینید. اگر روزهای 4 و 5 بدترین نتیجه را دارند، شاید حال خیلی خوب شما با اعتماد‌به‌نفس بی‌جا همراه است؛ همان «سرخوشی پس از پیروزی» (دام‌های روانشناختی). اگر روزهای 1 و 2 بدترین‌اند، قاعدهٔ «اگر حالم کم بود، اندازهٔ معامله را کم می‌کنم یا معامله نمی‌کنم» را به‌صورت برنامهٔ اگر-آنگاه از پیش بنویسید (برنامه اگر آنگاه). این پیشنهاد از ماست و پژوهش‌های بالا آن را نشان نمی‌دهند.

برای سنجیدن، ژورنال را باز کنید، چند هفته در تب «روزانه» حال روحی را بنویسید و بعد در «گزارش‌ها» بخش «حال روحی و نتیجه» را ببینید. اگر اختیار معامله (آپشن) هم معامله می‌کنید، گزارش روی سود و زیان روز است و فرقی بین انواع دارایی نمی‌گذارد.

جمع‌بندی

در دو پژوهش کوچک، بدن معامله‌گر با بازار هماهنگ می‌شود: کورتیزول با نوسان و تستوسترون صبح با سود همان روز، در یک اتاق معامله و در چند هفته. این نشان نمی‌دهد حال روحی را بشود برای معامله به کار برد. عدد حال روحی ژورنال می‌تواند الگوی شخصی شما را نشان دهد، به شرط اینکه پیش از بازار ثبت شود، از نتیجهٔ دیروز جدا باشد و روی نمونهٔ کافی خوانده شود.

منبع

John M. Coates و Joe Herbert، «Endogenous steroids and financial risk taking on a London trading floor»، Proceedings of the National Academy of Sciences، جلد 105، شماره 16، 2008 ( متن ). Andrew W. Lo و Dmitry V. Repin، «The Psychophysiology of Real-Time Financial Risk Processing»، Journal of Cognitive Neuroscience، جلد 14، 2002؛ NBER Working Paper 8508 ( متن ). عددها از متن این دو مقاله‌اند و ترجمه نشده؛ دستورالعمل خواندن عدد ژورنال از ماست.