مدل هستون (Heston) نسل بعد از بلکشولز در قیمتگذاری اختیار معامله است: به جای فرض نوسان ثابت، خودِ نوسان را هم یک فرایند تصادفی میبیند که بالا و پایین میرود و به یک سطح بلندمدت برمیگردد. نتیجه؟ مدل میتواند لبخند نوسان (گرانتر بودن اختیارهای دور از قیمت) را توضیح دهد — همان چیزی که بلکشولز ذاتاً نمیبیند.
در آپشنباز، هستون بهصورت خودکار از قیمت بازار همه اختیارهای هر نماد پایه کالیبره میشود و برای همه کاربران رایگان است: ستون «هستون» در دیدهبان، نمودار «لبخند نوسان»، تب هستون در ماشین حساب و پنل پارامترها در جزئیات قرارداد.
چرا نوسان تصادفی؟
در بلکشولز فرض میشود نوسان دارایی پایه تا سررسید ثابت است. اما بازار واقعی اینطور نیست: نوسان خودش نوسان دارد، بعد از ریزشها میپرد و بهمرور به سطح عادی برمیگردد. برای همین وقتی نوسان ضمنی (IV) اختیارهای یک سررسید را روی قیمتهای اعمال مختلف رسم کنید، یک خط صاف نمیبینید — یک منحنی لبخندمانند میبینید: اختیارهای دور از قیمت، IV بالاتری دارند.
- بلکشولز: برای هر قرارداد یک IV جداگانه حل میشود؛ مدل برای هر قرارداد یک «نوسان» متفاوت قائل است (تناقض درونی).
- هستون: یک مجموعه پارامتر برای کل نماد پایه — همه اعمالها و سررسیدها با همان یک مدل قیمت میخورند و لبخند بهصورت طبیعی از خود مدل درمیآید.
اگر قیمت بازار یک قرارداد از منحنی هستون فاصله زیادی داشته باشد، یعنی نسبت به بقیه زنجیره گران یا ارزان معامله میشود — نقطه شروع خوبی برای بررسی بیشتر.
پنج پارامتر مدل به زبان ساده
- v₀ (نوسان فعلی) — واریانس همین لحظه؛ جذر آن یعنی نوسان سالانه فعلی.
- θ (نوسان بلندمدت) — سطحی که نوسان در بلندمدت به آن میل میکند؛ جذر آن «نوسان بلندمدت» است.
- κ (سرعت بازگشت) — چقدر سریع نوسان به سطح بلندمدت برمیگردد؛ در پنل بهصورت «نیمعمر بازگشت» بر حسب روز نمایش داده میشود.
- ρ (همبستگی) — رابطه حرکت قیمت پایه و نوسان. عدد منفی یعنی با افت قیمت، نوسان بالا میرود (چولگی نزولی لبخند).
- ξ (نوسانِ نوسان) — شدت تلاطمِ خود نوسان؛ هرچه بزرگتر، دمهای چاقتر و لبخند خمیدهتر.
| پارامتر | در پنل «مدل هستون» | اگر عدد… |
|---|---|---|
| √v₀ | نوسان فعلی | بالا باشد → بازار همین حالا پرتلاطم دیده میشود |
| √θ | نوسان بلندمدت | بالاتر از فعلی → مدل انتظار آرامشدن ندارد، برعکس انتظار تنش بیشتر |
| κ | نیمعمر بازگشت (روز) | نیمعمر کوتاه → سریع به سطح بلندمدت برمیگردد |
| ρ | همبستگی + برچسب چولگی | منفی → چولگی نزولی (رایج در سهام) |
| ξ | نوسانِ نوسان | بزرگتر → لبخند خمیدهتر و دمهای چاقتر |
مثال عددی در دیدهبان
مثال عددی ساده (فرضی): فرض کنید قیمت پایه ۱٬۰۰۰ تومان است و برای یک call با اعمال ۱٬۰۰۰ این اعداد را میبینید:
| مورد | عدد | خوانش |
|---|---|---|
| پرمیوم بازار | ۸۰ | قیمت معامله در جدول |
| ستون هستون | ۱۰۰ | قیمت تئوری مدل کالیبرهشده |
| ٪ هستون | حدود +۲۵٪ | مدل گرانتر از بازار میبیند → بازار نسبت به مدل «ارزان» است |
| اگر هستون ۷۰ بود | ٪ منفی | مدل ارزانتر از بازار → بازار نسبت به مدل «گران» است |
این فقط غربال است: نقدشوندگی، اسپرد و خبر را هم ببینید؛ عدد بهتنهایی دستور معامله نیست.
ستونهای «هستون» و «٪ هستون»
در دیدهبان اختیار (و همان دیدهبان داخل میزکار) دو ستون جدید کنار ستون بلکشولز آمده است:
- هستون — قیمت تئوری قرارداد با مدل هستونِ کالیبرهشده. برخلاف ستون بلکشولز که از نوسان تاریخی (HV) استفاده میکند، هستون از قیمتهای زنده کل زنجیره یاد میگیرد.
- ٪ هستون — اختلاف قیمت مدل با قیمت بازار به درصد. مثبت یعنی مدل، قرارداد را بالاتر از قیمت فعلی ارزشگذاری میکند.
مقایسه دو ستون بلکشولز و هستون خودش یک ابزار تحلیلی است: وقتی هر دو مدل یک جهت را نشان میدهند، سیگنال قویتر است؛ وقتی اختلاف دارند، معمولاً پای لبخند نوسان (اختیارهای دور از قیمت) در میان است.
نمودار لبخند نوسان
دو راه برای دیدن لبخند نوسان:
- از جزئیات قرارداد — منوی «نمودارها» → لبخند نوسان: نقطههای سبز/قرمز، IV بازار برای هر قیمت اعمال (خرید/فروش) و خط بنفش، منحنی مدل هستون است. خطچین عمودی قیمت فعلی پایه را نشان میدهد.
- باکس میزکار — میزکار → افزودن باکس → لبخند نوسان: نماد پایه و سررسید را انتخاب کنید؛ انتخاب شما با میزکار ذخیره میشود.
خواندن نمودار ساده است: نقطهای که بالای منحنی است یعنی بازار آن قرارداد را گرانتر از مدل قیمت میزند و نقطه زیر منحنی یعنی ارزانتر. اگر کالیبراسیون معتبر نباشد فقط نقطههای بازار نمایش داده میشوند.
تب هستون در ماشین حساب
در ماشین حساب اختیار (صفحه مستقل، باکس میزکار و مودال جزئیات قرارداد) حالا دو تب دارید: بلکشولز و هستون. در تب هستون فقط قیمت پایه، قیمت اعمال و روز تا سررسید را تغییر میدهید — نوسان و نرخ بهره ورودی ندارند، چون مدل از پارامترهای کالیبرهشده همان نماد استفاده میکند (هیچکس نمیتواند پنج پارامتر را دستی حدس بزند). خروجی: قیمت تئوری و یونانیها برای هر دو سمت.
تمرین سریع: یک قرارداد را در ماشین حساب باز کنید، تب هستون را ببینید، بعد همان نماد را در باکس لبخند میزکار بگذارید. اگر نقطهٔ همان اعمال بالای منحنی بود، انتظار دارید در دیدهبان هم بازار نسبت به مدل گرانتر دیده شود (٪ هستون منفی یا نزدیک آن منطق).
پنل پارامترها
پایین جدول جزئیات هر قرارداد، پنل «مدل هستون» پارامترهای کالیبرهشده نماد پایه را به زبان معاملهگر نشان میدهد: نوسان فعلی، نوسان بلندمدت، نیمعمر بازگشت، جهت چولگی و نوسانِ نوسان — بههمراه نشان اعتبار کالیبراسیون، خطای برازش و تعداد قیمتهای استفادهشده.
کالیبراسیون و خط تیره
پارامترهای هستون هر روز کاری حدود ساعت ۹:۴۵ (کالیبراسیون کامل) و سپس هر ساعت در طول بازار بهروزرسانی میشوند. ورودی کالیبراسیون، قیمتهای معتبر بازار است: مظنههای با اسپرد معقول یا معامله واقعی همان روز؛ قیمتهای کهنه و کمعمق کنار گذاشته میشوند.
- اگر نماد پایهای به اندازه کافی قرارداد نقدشونده نداشته باشد یا خطای برازش بالا باشد، کالیبراسیون نامعتبر علامت میخورد.
- در این حالت ستون هستون و قیمت تئوری آن نماد خط تیره (—) نمایش داده میشود — این صداقت مدل است، نه خطای سایت: عدد بیپشتوانه نمایش نمیدهیم.
نکته نرخ بهره
قیمتهای هستون با همان نرخ بهرهای محاسبه میشوند که در کالیبراسیون استفاده شده است (در پنل و تب ماشین حساب نمایش داده میشود). بنابراین تغییر «نرخ بهره» در تنظیمات شخصی شما روی ستون بلکشولز اثر میگذارد ولی روی اعداد هستون اثر ندارد — این عمدی است تا قیمت مدل با پارامترهای برازششده سازگار بماند.
محدودیتها
- هستون هم یک مدل است، نه پیشگو؛ در سررسیدهای خیلی کوتاه و قراردادهای بسیار کممعامله، برتری خاصی نسبت به بلکشولز ندارد.
- کیفیت خروجی به کیفیت قیمتهای بازار وابسته است — در نمادهای کمعمق، کالیبراسیون ممکن است روزها نامعتبر بماند.
- جهشهای ناگهانی (گپهای خبری) در مدل نیست؛ برای دمهای خیلی دور بازهم محتاط باشید.
قهرمان تصمیم شما هستید: هستون و بلکشولز دو عینک متفاوت برای دیدن یک بازارند؛ اختلافشان را سیگنال بررسی بدانید، نه دستور خرید و فروش.