ضرایب پوشش ریسک یونانی

ضرایب یونانی (Greeks) مترهای حساسیت قیمت اختیار‌اند: به ازای تغییر قیمت پایه، زمان، نوسان ضمنی یا نرخ بهره، پریمیوم تقریباً چقدر جابه‌جا می‌شود. بدون آن‌ها فقط جهت سهم را می‌بینید؛ با آن‌ها ریسک پورتفوی اختیار قابل اندازه‌گیری می‌شود.

این صفحه نقشهٔ راه است — تعریف کوتاه هر یونانی و لینک به مقالهٔ تخصصی. جزئیات عمیق را در همان مقالات بخوانید؛ اینجا تمرکز روی تصویر کلی و ابزار آپشن‌باز است.

پنج یونانی اصلی — یک نگاه

یونانی‌ها پنج عددند و هر کدام حساسیت پریمیوم را به یک محرک جدا می‌سنجند؛ این جدول می‌گوید کدام به چه چیزی واکنش نشان می‌دهد.

یونانی‌ها یک عدد جادویی نیستند؛ هر کدام به یک محرک جدا حساس است. از این نقشه به مقالهٔ همان یونانی بروید و عدد را در ماشین حساب / نمودار استراتژی ببینید.

یونانی	چه چیزی را می‌سنجد؟	واحد ذهنی	مقاله تخصصی
دلتا (Δ)	حساسیت پریمیوم به قیمت پایه	معمولاً بین −1 و 1	دلتا
گاما (Γ)	سرعت تغییر دلتا وقتی پایه حرکت می‌کند	نزدیک ATM و سررسید کوتاه بزرگ‌تر	گاما
تتا (Θ)	اثر گذر زمان روی پریمیوم	برای خریدار معمولاً منفی	تتا · زوال زمانی
وگا (ν)	حساسیت به نوسان ضمنی (IV)	تغییر پریمیوم به ازای 1٪ IV	وگا · IV و HV
رو (ρ)	حساسیت به نرخ بهره	در افق کوتاه اغلب کوچک	رو

مدل رایج محاسبه در آپشن‌باز: بلک‌شولز. عددها تقریبی‌اند (مشتق جزئی با فرض ثابت بودن بقیه).

هر یونانی در یک پاراگراف

دلتا — Δ دلتا

اگر پایه یک واحد جابه‌جا شود، پریمیوم تقریباً چند واحد عوض می‌شود. کال دلتای مثبت دارد؛ پوت منفی. برای پوشش ریسک سهم با اختیار هم از دلتا استفاده می‌شود. جزئیات: مقاله دلتا · هجینگ.

و اگر بخواهید همین عدد را عمداً نزدیک صفر نگه دارید، به دلتا هجینگ می‌رسید — که چون دلتا ثابت نمی‌ماند، یک تنظیم تکرارشونده است نه یک کار یک‌باره.

گاما — Γ گاما

دلتا ثابت نیست؛ گاما می‌گوید دلتا با حرکت پایه چقدر تند عوض می‌شود. گامای بالا یعنی هج دلتا باید زودبه‌زود تنظیم شود. جزئیات: مقاله گاما.

تتا — Θ تتا

سوخت زمان: هر روز که می‌گذرد (با فرض ثابت بودن بقیه)، ارزش زمانی آب می‌شود. خریدار معمولاً تتا می‌پردازد؛ فروشنده دریافت می‌کند. جزئیات: مقاله تتا و مفهوم زوال زمانی.

وگا — ν وگا

اگر IV یک درصد جابه‌جا شود، پریمیوم چقدر تغییر می‌کند — حتی وقتی قیمت سهم ثابت است. خریدار اختیار معمولاً وگای مثبت دارد؛ فروشنده منفی. جزئیات و شکل‌ها: مقاله وگا.

رو — ρ رو

حساسیت به نرخ بهره بدون‌ریسک. در معاملات کوتاه‌مدت سهام ایران اغلب از دلتا/وگا کم‌اهمیت‌تر است؛ برای افق بلندتر و مدل کامل لازم است. جزئیات: مقاله رو.

و یک نکته دربارهٔ خودِ دلتا وقتی سبد چندنمادی است: دلتای دو نماد مختلف را نمی‌شود مستقیم جمع کرد، چون هر کدام واحد خودش را دارد. راهش بتا-وزنی است و بتای هر 46 نماد پایهٔ بازار اختیار در دلتای پرتفوی و بتا-وزنی اندازه‌گیری شده است.

یونانی‌های فرعی

علاوه بر پنج مورد بالا، یونانی‌های مرتبهٔ بالاتر هم تعریف می‌شوند؛ مثل لامبدا (اهرم درصدی)، وُما / وُما (حساسیت وگا به IV)، ورا، اسپید، زوما، کالر، اولتیما. در بازار اختیار سهام ایران به‌ندرت در پنل معامله‌گر دیده می‌شوند و در آپشن‌باز هم تمرکز روی همان پنج یونانی اصلی است.

سه تای پرکاربردتر این خانواده — ونا، چارم و ولگا — ستون آماده ندارند ولی می‌شود در فرمول‌نویسی ساختشان. یونانی‌های مرتبهٔ دوم هر سه را توضیح می‌دهد و کد ستونشان را می‌دهد.

در آپشن‌باز از کجا ببینید؟

ماشین حساب بلک‌شولز — قیمت تئوری و یونانی‌های یک قرارداد
نمودار استراتژی — منحنی یونانی برای کل استراتژی (پایین)
دیده‌بان + فرمول‌نویسی — ستون و فیلتر با calcBS()

مشاهده یونانی‌ها در نمودار سود و زیان

بعد از چیدن پاهای call/put، بالای نمودار ردیف یونانی‌ها را پیدا کنید:

یونانی‌هاΔ دلتاΓ گاماΘ تتاν وگاρ رو

با کلیک روی هر دکمه، یک منحنی خط‌چین به نمودار اضافه می‌شود. می‌توانید چند یونانی را هم‌زمان روشن کنید — رنگ‌ها همان‌اند که در UI می‌بینید.

دکمه	روی نمودار چه می‌گوید	مقاله
Δ دلتا	حساسیت سود/زیان به قیمت پایه	دلتا
Γ گاما	شتاب تغییر دلتا	گاما
Θ تتا	اثر گذر زمان	تتا
ν وگا	حساسیت به IV	وگا
ρ رو	حساسیت به نرخ بهره	رو

به صفحه نمودار استراتژی بروید و استراتژی را بسازید.
حالت گراف باشد (نه فقط جدول ماتریس).
یک یا چند دکمه یونانی را بزنید.
با tooltip روی نمودار، مقدار را در هر قیمت پایه بخوانید.
برای اثر زمان قبل از سررسید، نمودار تاریخی را هم فعال کنید.

منحنی‌های یونانی از مدل بلک‌شولز و IV پاها می‌آیند؛ منحنی سود/زیان سررسید داستان جداگانه‌ای است. هر دو را کنار هم بخوانید.

یونانی‌ها در فرمول‌نویسی دیده‌بان

تابع calcBS() یونانی‌های قرارداد جاری را برمی‌گرداند. مرجع کامل‌تر: فرمول‌نویسی بلک‌شولز و یونانی‌ها.

calcBS().delta — دلتا
calcBS().gamma — گاما
calcBS().theta — تتا
calcBS().vega — وگا
calcBS().rho — رو
calcBS().iv — IV محاسباتی · calcBS().bs — قیمت تئوری

برای ساخت فرمول، به دیده‌بان آپشن بروید، یا از طریق میزکار باکس دیده‌بان اضافه کنید؛ سپس فرمول نویسی را بزنید. جزئیات فیلدها و توابع در راهنمای فرمول‌نویسی آمده است.

ستون — سه یونانی اصلی

let g = calcBS(); if (!g) return ''; return style('Δ ' + roundNumber(g.delta, 2), '#f59e0b', '', 'دلتا') + ' | ' + style('Γ ' + roundNumber(g.gamma, 4), '#a855f7', '', 'گاما') + ' | ' + style('Θ ' + roundNumber(g.theta, 2), '#ec4899', '', 'تتا');

ستون — همه + IV

let g = calcBS(); if (!g) return ''; return style('Δ ' + roundNumber(g.delta, 2), '#2563eb', '', 'دلتا') + ' | ' + style('Γ ' + roundNumber(g.gamma, 4), '#7c3aed', '', 'گاما') + ' | ' + style('Θ ' + roundNumber(g.theta, 2), '#db2777', '', 'تتا') + ' | ' + style('ν ' + roundNumber(g.vega, 2), '#14b8a6', '', 'وگا') + ' | IV ' + roundNumber(g.iv * 100, 1) + '%';

فیلتر — دلتا نزدیک ATM

let d = calcBS().delta; return d != null && Math.abs(d) >= 0.4 && Math.abs(d) <= 0.6;

فیلتر — وگا بالا

let v = calcBS().vega; return v != null && Math.abs(v) > 0.05 && option.daysUntilMaturity > 7;

نمونه‌های بیشتر: نمونه ستون · نمونه فیلتر

فرمول‌ها در کتابخانه شخصی ذخیره می‌شوند و می‌توانید هر کدام را به‌عنوان فیلتر یا ستون سفارشی به دیده‌بان اضافه کنید.

جمع‌بندی

پنج یونانی اصلی — دلتا، گاما، تتا، وگا، رو — نقشهٔ ریسک اختیار را می‌سازند. از جدول بالا به مقالهٔ تخصصی بروید؛ عدد را در نمودار استراتژی یا ماشین حساب ببینید و در دیده‌بان با calcBS() ستون بسازید.

مسیر مطالعه: دلتا · گاما · تتا · وگا · رو · نمودار استراتژی