معامله در آخرین قیمت، که به انگلیسی Trading At Last و کوتاه‌شده‌اش TAL می‌گویند (بعضی جاها «معاملات مرحلهٔ پایانی»)، جلسهٔ کوتاهی است که بعد از بسته‌شدن جلسهٔ عادی بورس برای سهم‌های مجاز برگزار می‌شود: از 12:45 تا 13:00. همهٔ معامله‌های آن با یک قیمت انجام می‌شود، قیمت پایانی همان روز، و نه با قیمتی که خودتان بخواهید.
این مقاله می‌گوید TAL چیست و چه قاعده‌هایی دارد، کدام نمادها در آن معامله می‌شوند، چرا حجمش جدا از حجم روز سهم دیده می‌شود، و کجا در TSETMC و در دیده‌بان سهام آپشن‌باز می‌توانید ببینیدش.
معامله در آخرین قیمت (TAL) چیست؟
بورس تهران هر روز معاملاتی سهام را در چند مرحله پیش می‌برد: پیش‌گشایش، جلسهٔ عادی که معامله در آن پیوسته انجام می‌شود، و بعد از آن TAL. TAL مرحلهٔ تازه‌ای است که چیزی از مرحله‌های قبلی را حذف یا عوض نکرده؛ مثل همیشه در جلسهٔ عادی معامله می‌کنید و TAL یک فرصت اضافه برای کسی است که می‌خواهد با قیمت پایانی معامله کند.
گزارش‌ها شروع TAL را 20 آبان 1404 نوشته‌اند و کارگزاری مفید گسترش آن به همهٔ نمادهای مجاز را از 3 دی 1404 آورده است. به همین دلیل منبع‌ها در دامنهٔ نمادها با هم نمی‌خوانند؛ بخش «کدام نمادها TAL دارند؟» همین را باز می‌کند.
TAL کجای روز بازار است؟
TAL بعد از پایان جلسهٔ عادی می‌آید و با آن یک وقفهٔ فنی حدود 15 دقیقه‌ای فاصله دارد. ترتیب روز یک سهم این است:
| مرحله | ساعت | چه می‌شود |
|---|---|---|
| پیش‌گشایش | 08:45 – 09:00 | سفارش‌ها ثبت می‌شوند و روی هم می‌نشینند؛ معامله‌ای انجام نمی‌شود. |
| جلسهٔ عادی | 09:00 – 12:30 | معامله پیوسته، با هر قیمتی که در دامنهٔ مجاز بدهید. قیمت پایانی تا ساعت 12:30 ساخته می‌شود. |
| وقفهٔ فنی | 12:30 – 12:45 | سفارش جدید یا ویرایش‌شده فقط برای نمادهای فعال در TAL پذیرفته می‌شود. |
| TAL | 12:45 – 13:00 | معامله با قیمت پایانی همان روز. ساعت 13:00 سفارش‌های اجرانشده لغو می‌شوند. |
TAL فقط در روزهای معاملاتی بازار سهام برگزار می‌شود؛ روزهای تعطیل و جلسه‌های بازار را در تقویم معاملاتی آپشن‌باز ببینید.
قیمت TAL چقدر است؟
قیمت پایانی یک سهم میانگین وزنی قیمت معامله‌های جلسهٔ عادی است، که بورس آن را با حجم مبنا تعدیل می‌کند، و ساعت 12:30 ساخته می‌شود. همهٔ معامله‌های TAL فقط با همین قیمت انجام می‌شود. در سامانهٔ کارگزاری مفید قیمت سفارش خودکار پر می‌شود و قابل تغییر نیست.
اگر بعد از 12:30 قیمت پایانی نماد به دلیل اقدام نظارتی عوض شود، TAL باز هم با قیمت ساعت 12:30 معامله می‌کند. پس قیمت TAL از لحظهٔ شروع جلسه معلوم است و هیچ‌چیزی در آن حدس زده نمی‌شود: فقط می‌ماند اینکه سفارشتان طرف مقابل پیدا کند یا نه.
اندازهٔ ما. فید بازار TSETMC در 23 آبان 1405، بعد از پایان بازار، برای هر 368 نماد TAL که آن روز معامله‌ای داشتند، قیمت معامله‌ها را دقیقاً برابر قیمت پایانی همان سهم نشان داد، و ارزش معامله‌ها در همهٔ آن‌ها برابر حاصل‌ضرب حجم در همان قیمت بود. دو نمونه:
| سهم | قیمت پایانی (ریال) | حجم TAL | تعداد معامله | ارزش TAL (ریال) |
|---|---|---|---|---|
| سآبیک | 96,790 | 700 | 4 | 700 × 96,790 = 67,753,000 |
| تاپیکو | 47,970 | 30,304 | 4 | 30,304 × 47,970 = 1,453,682,880 |
سفارش TAL چطور کار می‌کند؟
ثبت سفارش در سامانهٔ کارگزاری شماست؛ آپشن‌باز سفارش نمی‌گیرد و فقط نشان می‌دهد چه معامله شد. قاعده‌های سفارش در TAL این‌هاست:
- سفارش TAL جداست. حجم، جایگاه و اولویت سفارش‌های جلسهٔ عادی به TAL نمی‌آید؛ اگر می‌خواهید در TAL معامله کنید باید سفارش تازه ثبت کنید.
- بعد از 12:30 فقط TAL. برای نمادی که در TAL فعال نیست، سفارش جدید یا ویرایش پذیرفته نمی‌شود.
- تا اجرا، ویرایش و حذف ممکن است. سفارش TAL که هنوز معامله نشده را می‌شود تغییر داد یا برداشت.
- معامله فقط با طرف مقابل. سفارش‌ها با عرضه و تقاضا جور می‌شوند؛ اگر کسی آن طرف نباشد، هیچ معامله‌ای انجام نمی‌شود.
- ساعت 13:00 پایان. هر سفارش اجرانشده خودکار لغو می‌شود و به فردا نمی‌ماند.
جزئیات هر کارگزار، از جمله هر تأیید لازم برای اولین سفارش، در سامانهٔ خود او آمده است.
کدام نمادها TAL دارند؟
یک نماد وقتی TAL دارد که در جلسهٔ عادی وضعیتش مجاز باشد. اگر نماد متوقف باشد، یا معاملات همان روزش در جلسهٔ عادی تأیید نشود، TAL آن هم برگزار نمی‌شود. بورس می‌تواند در شرایط خاص، مثل صف‌های سنگین خرید یا فروش یا شرایط نظارتی و عملیاتی، یک نماد را از TAL کنار بگذارد.
دامنهٔ نمادها در منبع‌ها یکی نیست. گزارش‌های آغاز کار فقط سهم‌های تابلوی اصلی بازار اول را آورده‌اند، و کارگزاری مفید همهٔ سهم‌های بازار اول و دوم را. فید بازار TSETMC در 23 آبان 1405 برای 447 سهم نماد TAL داشت: 303 سهم بورس و 144 سهم فرابورس؛ 368 تا از آن‌ها همان روز معامله داشتند. در این 447 نماد، قرارداد اختیار معامله‌ای نبود. فهرست رسمی نمادهای مجاز را بورس و کارگزار می‌دهند و ممکن است با گذشت زمان عوض شود.
TAL به چه کار می‌آید؟
بورس دو هدف برای TAL گفته است: نقدشوندگی بیشتر بازار، و فرصت معامله با قیمت پایانی برای کسی که نمی‌خواهد ریسک نوسان قیمت در طول روز را بپذیرد. شرکت‌های سرمایه‌گذاری، هلدینگ‌ها، صندوق‌ها، سبدگردان‌ها و سرمایه‌گذاران حقیقی و حقوقی هر دو می‌توانند در آن سفارش بدهند، و در شرایط عادی میانشان تفکیکی نیست.
TAL ریسک قیمت داخل روز را برمی‌دارد، ولی دو چیز می‌ماند. اول اینکه سفارشتان ممکن است اصلاً یا فقط بخشی از آن اجرا شود، چون طرف مقابل لازم است. دوم اینکه قیمت فردا هیچ تعهدی به قیمت پایانی امروز ندارد. TAL هم پیش‌بینی نیست: زیاد یا کم بودن معامله در آن نمی‌گوید فردا قیمت کجا می‌رود.
TAL روی قیمت پایانی و حجم روز اثر دارد؟
روی قیمت پایانی، شاخص و حجم مبنا نه. قیمت پایانی پیش از شروع TAL ساخته می‌شود و به گفتهٔ بورس تهران معامله‌های این مرحله در آن اثری ندارند، و در شاخص یا حجم مبنا هم نه. برای معامله‌گر آپشن، یعنی قیمت پایانی سهم پایه‌ای که اختیار معامله روی آن نوشته شده با TAL عوض نمی‌شود.
روی حجم، ارزش و تعداد معاملهٔ خود سهم هم نه، چون جداست. TSETMC هر سهم مجاز را دو نماد می‌کند: خود سهم، و یک نماد دوم با «3» بعد از نماد (مثل «سآبیک3») که شناسهٔ ISIN آن به 0003 ختم می‌شود، به‌جای 0001 خود سهم. حجم، ارزش و تعداد معاملهٔ TAL فقط روی همین نماد دوم است. اندازهٔ ما در 23 آبان 1405: سآبیک جلسهٔ عادی را با 743,678 سهم و آخرین معامله در ساعت 12:29:58 بست؛ 700 سهمی که بعدش در TAL معامله شد فقط در «سآبیک3» آمد. تاپیکو هم همین‌طور.
پس عدد «حجم» یا «ارزش» هر سهم در TSETMC و در دیده‌بان، TAL را شامل نیست. برای دیدن TAL باید سراغ نماد دوم رفت، و دیده‌بان سهام آپشن‌باز همین را برایتان کنار هر سهم می‌گذارد.
TAL را کجا ببینیم؟
- در TSETMC: نماد سهم را با «3» ته آن جست‌وجو کنید، مثلاً «سآبیک3»؛ معامله‌های TAL آن روز روی همین نماد است. نماد TSETMC گاهی حرف‌های عربی دارد (ی و ک عربی)، و همان را باید بزنید.
- در سامانهٔ کارگزاری: کارگزاری مفید حجم سفارش‌های فعال TAL را در پنل خودش نشان می‌دهد.
- در دیده‌بان سهام آپشن‌باز (راهنما: دیده‌بان سهام): در «ستون‌ها»، گروه «معاملات امروز» سه ستون دارد: «حجم معامله در آخرین قیمت (TAL)» که در سرستون «حجم TAL» نوشته می‌شود، «ارزش معامله در آخرین قیمت (TAL)» («ارزش TAL») و «تعداد معامله در آخرین قیمت (TAL)» («تعداد TAL»). بین فیلترهای آماده بالای جدول هم «معامله در آخرین قیمت (TAL)» هست که فقط سهم‌هایی را نگه می‌دارد که امروز دست‌کم یک معامله در TAL داشته‌اند. همان گروه سه ستون دیگر هم دارد: «سهم TAL» (چه سهمی از حجم امروز سهم در TAL بوده)، «خرید TAL» و «فروش TAL» (سفارش‌هایی که هنوز معامله نشده‌اند). گروه «TAL در روزهای گذشته» روز و ارزش TAL را در 5 و 20 جلسهٔ تمام‌شدهٔ اخیر می‌گوید، و تب «TAL» همه را یک‌جا و بر اساس ارزش می‌چیند.
- در تلگرام: هر روز معاملاتی ساعت 13:05، پنج دقیقه بعد از پایان TAL، در تاپیک «بازار سهام» گروه پستی می‌آید با شمار سهم‌هایی که در TAL معامله شدند، ارزش کل، و دو جدول: بیشترین ارزش و بیشترین سهم از حجم روز.
چند چیز را در دیده‌بان بدانید:
- تا 12:45 خالی است. هیچ معامله‌ای در TAL تا شروع جلسه نیست. از 12:45 تا 13:00 عددها هر چند ثانیه تازه می‌شوند.
- سهمی که TAL ندارد خالی است، و سهمی که TAL دارد ولی معامله نشده صفر.
- روزهای گذشته از فهرست روزانهٔ TSETMC می‌آید و شبانه تازه می‌شود؛ جلسهٔ امروز در آن نیست و ستون‌هایش جدا از ستون‌های امروزند.
- سفارش‌های باقی‌مانده فقط از 12:45 تا 13:05 زنده‌اند. ساعت 13:00 سفارش اجرانشده لغو می‌شود، پس بعد از آن «خرید TAL» و «فروش TAL» خالی می‌مانند.
- هشدار. آلارم روی فیلتر یا ستون TAL از 12:45 تا 13:00 هم کار می‌کند، با اینکه جلسهٔ عادی بسته است.
دیده‌بان سهام را باز کنید: ستون «حجم TAL» را بیفزایید یا فیلتر آماده «معامله در آخرین قیمت (TAL)» را بزنید، و بعد از 12:45 ببینید امروز کدام سهم‌ها در TAL معامله شدند.
اشتباه‌های رایج
- «TAL یعنی بهترین قیمت.» نه؛ قیمت از پیش معلوم و ثابت است و نه ارزان‌تر از پایانی است نه گران‌تر.
- «سفارش من از جلسهٔ عادی در TAL هم می‌ماند.» نه؛ سفارش TAL جداست و باید دوباره ثبت شود. هر سفارش اجرانشده ساعت 13:00 لغو می‌شود.
- «حجم TAL داخل حجم روز سهم است.» نه؛ نماد دیگری است و در حجم و ارزش خود سهم نمی‌آید.
- «همهٔ سهم‌ها TAL دارند.» نه؛ فقط نمادهای مجاز، و نماد متوقف یا بدون تأیید معاملات آن روز TAL ندارد.
- «TAL قیمت پایانی یا شاخص را عوض می‌کند.» طبق توضیح بورس نه؛ قیمت پایانی پیش از TAL ساخته می‌شود.
- «معامله زیاد در TAL یعنی فردا چه می‌شود.» TAL پیش‌بینی نیست؛ فقط می‌گوید چه کسی با قیمت پایانی معامله کرده است.
منبع
این مقاله بازنویسی ماست، نه ترجمهٔ متن دیگری. قاعده‌های TAL را از منبع‌های زیر گرفته‌ایم و عددهای «اندازهٔ ما» را از فید TSETMC در 23 آبان 1405 بعد از پایان بازار؛ هر جا منبع‌ها با هم نمی‌خوانند، در متن گفته شد.
- آموزش «معاملات مرحلهٔ پایانی (TAL)» در کارگزاری مفید: ساعت، قیمت، سفارش‌ها و دامنهٔ نمادها.
- گزارش دیجیاتو از آغاز TAL در بورس تهران: شروع کار، هدف و شرط نمادها.
- گفت‌وگوی مدیر تحقیق و توسعه بورس تهران دربارهٔ دو هدف TAL (روزنامهٔ تعادل، 18 آبان 1404): قیمت پایانی، اثر بر شاخص و حجم مبنا.
- «مرحلهٔ معاملات پایانی با شفافیت کامل انجام می‌شود» (روزنامهٔ تعادل): توقف و تأییدنشدن معاملات، نظارت.