یک ستون در دیدهبان به شما ترکیبی نشان میدهد که 6,593,400 ریال اعتبار همین امروز به حسابتان میریزد. وسوسهانگیز است — تا وقتی بفهمید بیشترین سودی که از آن به شما میرسد 2,483,400 ریال است، یعنی کمتر از چهل درصد همان عدد.
این تفاوت اشتباه محاسباتی نیست؛ ذاتِ شورت گاتس است. در این استراتژی هر دو قراردادی که میفروشید در سود هستند، پس اعتبار بزرگی میگیرید و بخش بزرگی از آن را در سررسید پس میدهید. کسی که فقط عدد اعتبار را میبیند، ریسکی بیسقف را با تصور سودی میپذیرد که وجود ندارد.
این مقاله توضیح میدهد شورت گاتس چیست، آن سه عدد کلیدی از کجا میآیند و کجا به کار میآید. برای اسکن کردنش در دیدهبان: شورت گاتس در دیدهبان.
مشکلی که شورت گاتس حل میکند
فرض کنید معتقدید یک نماد تا سررسید جای خاصی نمیرود. میخواهید از همین بیحرکتی درآمد بسازید. راه آشنا شورت استرانگل است: یک کال و یک پوت خارج از سود بفروشید و امیدوار باشید هر دو بیارزش شوند. مشکل شورت استرانگل این است که پریمیوم قراردادهای خارج از سود کوچک است، و برای رسیدن به رقم معنادار باید یا حجم را بالا ببرید یا اعمالها را به قیمت روز نزدیک کنید — هر دو ریسک را زیاد میکنند.
شورت گاتس از سمت دیگری وارد میشود: بهجای فروش دو قرارداد کمارزش، دو قرارداد پرارزش میفروشد. کال با اعمال پایینتر از قیمت روز و پوت با اعمال بالاتر از آن، یعنی هر دو در سود. نتیجهاش اعتباری است چند برابر استرانگل، و — این مهمترین تفاوت است — سودی که به جای یک قله، یک سکوی صاف است.
چه چیزی را با چه چیزی عوض میکند
در شورت استرانگل بیشترین سود فقط وقتی به دست میآید که پایه نزدیک وسط دو اعمال بماند؛ هر قدم به سمت یکی از اعمالها از سود کم میکند. در شورت گاتس تا وقتی پایه هرجایی بین دو اعمال باشد، سود شما دقیقاً یک عدد ثابت است.
معاملهٔ واقعی این است: آرامش خیال در برابر بازدهی. سکوی صاف یعنی لازم نیست پیشبینی دقیقی از محل نشستن قیمت داشته باشید؛ فقط باید مطمئن باشید از نوار بیرون نمیزند. در عوض، همان دو قرارداد پرارزش وجه تضمین سنگینتری میگیرند و در سررسید تقریباً حتماً اعمال میشوند.
ساختار موقعیت
| پا | عمل | قیمت اعمال | وضعیت |
|---|---|---|---|
| اختیار خرید | فروش | پایینتر از قیمت روز | در سود |
| اختیار فروش | فروش | بالاتر از قیمت روز | در سود |
هر دو روی یک نماد پایه و یک سررسید. ترتیب اعمالها دقیقاً برعکس شورت استرانگل است و قیمت روز بین آن دو مینشیند. همین «هر دو در سود» بودن، تعریف دقیق گاتس است — اگر قیمت از نوار بیرون بزند، دیگر ساختار شما یک گاتس اصیل نیست.
سه عددی که باید بشناسید
مهمترین چیزی که در این استراتژی باید یاد بگیرید همین است، و متن قدیمی همین مقاله آن را غلط مینوشت:
| عدد | فرمول | چه میگوید |
|---|---|---|
| بیشترین سود | اعتبار − فاصلهٔ دو اعمال − کارمزد اعمال | سقف مطلق شما؛ در کل نوار بین دو اعمال یکسان است |
| بیشترین زیان | تعریفنشده | در هر دو جهت سقف ندارد |
| دو سربهسر | اعمال پوت − اعتبار هر سهم · اعمال کال + اعتبار هر سهم | مرزهایی که بیرونشان وارد زیان میشوید |
چرا اعتبار، سود نیست
چون هر دو قرارداد در سود هستند، هرکدام ارزش ذاتی دارند و مجموع پریمیومشان همیشه از فاصلهٔ دو اعمال بیشتر است. در سررسید همان فاصله از شما پس گرفته میشود — این ذاتِ ساختار است، نه یک هزینهٔ جانبی. پس عددی که باید با فرصتهای دیگر مقایسه کنید مابهالتفاوت است: اعتبار منهای فاصلهٔ اعمال.
اگر جایی خواندید «بیشترین سود شورت گاتس برابر مجموع پریمیومهای دریافتی است»، آن جمله از قالب شورت استرانگل کپی شده و برای گاتس نادرست است.
یک راه ساده برای اینکه هیچوقت این را فراموش نکنید: شورت گاتس ساختار تازهای نیست. ارزش ذاتی دو پای آن همیشه دقیقاً به اندازهٔ فاصلهٔ اعمال بیشتر از یک شورت استرانگل روی همان دو قیمت است. یعنی شورت گاتس همان شورت استرانگل است با اعتبار مؤثرِ کوچکتر — شکل سود و زیان و هر دو سربهسرشان یکی است. اگر میخواهید دو فرصت را کنار هم بگذارید، اعتبار مؤثر را مقایسه کنید نه اعتبار خام را.
مثال عددی کامل
پایه روی 20,000 ریال است. اندازهٔ هر قرارداد 1,000 سهم:
| ورودی | مقدار |
|---|---|
| فروش اختیار خرید با اعمال | 18,000 ریال — سرخط خرید 3,200 |
| فروش اختیار فروش با اعمال | 22,000 ریال — سرخط خرید 3,400 |
| فاصلهٔ دو اعمال | 4,000 ریال |
| اعتبار خالص پس از کارمزد معامله | 6,593,400 ریال |
| محاسبه | نتیجه | |
|---|---|---|
| اعتبار خالص | 6,593,400 | |
| منهای فاصلهٔ اعمال | 4,000 × 1,000 | −4,000,000 |
| منهای کارمزد اعمال کال | 18,000 × 1,000 × 0.55٪ | −99,000 |
| منهای کارمزد اعمال پوت | 22,000 × 1,000 × 0.05٪ | −11,000 |
| بیشترین سود | 2,483,400 ریال |
و دو سربهسر: 15,418 و 24,494 ریال. یعنی پایه میتواند تا حدود 23 درصد بریزد یا 22 درصد رشد کند و شما هنوز در زیان نیستید — نواری پهن، که همان چیزی است که بابتش پول دادهاید.
حالا همان عدد را از زاویهٔ درست ببینید: 2,483,400 ریال سود در برابر زیانی که در هر دو جهت سقف ندارد و وجه تضمینی که تا سررسید بلوکه است. سؤال درست این نیست که «چقدر میگیرم»، این است که «بابت این سقفِ ثابت، چه چیزی بهطور نامحدود روی میز گذاشتهام».
در سررسید چه اتفاقی میافتد؟
| قیمت پایه | کدام پا اعمال میشود | نتیجه |
|---|---|---|
| زیر 18,000 | فقط پوت | سود کمتر از سکو، و پایینتر از 15,418 وارد زیان |
| بین 18,000 و 22,000 | هر دو | سکوی سود: 2,483,400 ریال، ثابت |
| بالای 22,000 | فقط کال | سود کمتر از سکو، و بالاتر از 24,494 وارد زیان |
به سطر وسط دقت کنید: بهترین سناریوی شما همان حالتی است که هر دو قرارداد اعمال میشوند. در استرانگل موفقیت یعنی هیچکدام اعمال نشود؛ اینجا موفقیت یعنی هر دو اعمال شوند. این تفاوت ریاضی نیست، عملیاتی است و در بازار ایران با تسویهٔ فیزیکی جدی است: باید همزمان برای تحویل دادن سهم (بابت کال) و تحویل گرفتن سهم (بابت پوت) آماده باشید.
و یک حالت که باید قبل از هر چیز بررسی کنید: اگر اعتباری که میگیرید از فاصلهٔ دو اعمال کمتر باشد، سکو زیر خط صفر میماند و موقعیت در هیچ قیمتی سودده نیست. چنین ترکیبی سربهسر هم ندارد. اسکنر آن را حذف نمیکند، پس علامت سکو را خودتان نگاه کنید.
انتخاب دو قیمت اعمال
غریزهٔ اول این است که اعمالها را دورتر بگیرید چون اعتبار بزرگتری نشان میدهند. ولی فاصلهٔ اعمال هم دقیقاً به همان اندازه بزرگ میشود و از سقف سود کم میکند. آنچه واقعاً با این انتخاب عوض میشود دو چیز دیگر است:
- پهنای سکو — چقدر جا دارید که پایه تکان بخورد و هنوز روی بیشترین سود باشید.
- سرمایهٔ درگیر — وجه تضمین دو پای فروختهشده، که با عمق سود قراردادها بالا میرود.
قاعدهٔ عملی: اعمالها را آنقدر دور بگیرید که نوار، نوسان معمول همان نماد تا سررسید را پوشش دهد — نه دورتر. هر گام اضافه فقط وجه تضمین را سنگین میکند.
زمان و نوسان
شورت گاتس مثل هر موقعیت فروختهشدهای از گذر زمان سود میبرد، ولی کمتر از آنچه انتظار دارید. بخش بزرگی از پریمیومی که گرفتهاید ارزش ذاتی است، و ارزش ذاتی با گذشت زمان آب نمیرود — فقط ارزش زمانی میسوزد. پس تتای مثبت شما روی همان بخش کوچکِ ارزش زمانی کار میکند، نه روی کل اعتبار.
در برابر نوسان هم همینطور: افت نوسان ضمنی به نفع شماست، ولی اثرش روی قراردادهای عمیقاً در سود کمتر از قراردادهای نزدیک به قیمت روز است. یعنی شورت گاتس شرطی روی محدودهٔ قیمت است، نه شرطی تیز روی زمان یا نوسان. اگر دنبال بیشترین بهره از فرسایش زمانی هستید، شورت استرادل یا شورت استرانگل ابزار مستقیمتریاند.
آن روی سکه: استرانگل، استرادل و لانگ گاتس
| استراتژی | ترتیب اعمال | شکل سود | تحویل در سررسید |
|---|---|---|---|
| شورت گاتس | کال پایین، پوت بالا | سکوی صاف | تقریباً حتمی، هر دو پا |
| شورت استرانگل | کال بالا، پوت پایین | قله | در حالت موفق، هیچکدام |
| شورت استرادل | هر دو روی یک اعمال | قلهٔ تیز | یکی از دو پا |
| لانگ گاتس | همین ساختار، خریداریشده | آینهٔ کامل | — |
لانگ گاتس دقیقاً همین موقعیت است از سمت خریدار: زیان محدود به پرداختی و سود بیسقف در هر دو جهت. اگر دیدگاهتان این است که نماد از نوار بیرون میزند، آن طرف معامله جای شماست. مقالهٔ مفهوم گاتس ساختار مشترک هر دو را توضیح میدهد.
شش نکته که مخصوص بازار ایران است
- کارمزد اعمال دو نرخ متفاوت دارد. نرخ به سمتِ سهم بسته است نه سمت اختیار: کال فروختهشده که اعمال شود یعنی سهم میدهید و 0.55٪ میخورید؛ پوت فروختهشده یعنی سهم میگیرید و 0.05٪. در گاتس هر دو را میپردازید.
- کارمزد اعمال را در محاسبه خاموش نکنید. در بیشتر استراتژیها اعمال یک احتمال است؛ اینجا تقریباً یک قطعیت. خاموش گذاشتنش بازده را خوشبینانه نشان میدهد.
- سبک اعمال: اعمال فقط در سررسید. قراردادهای بورس اوراق بهادار تهران تابحال همگی اروپایی بودهاند، پس برخلاف بازارهای آمریکایی در تمام عمر موقعیت در معرض اعمال نیستید. ولی چون هر دو پا در سود هستند، اعمال در سررسید تقریباً قطعی است — و تنها راه خروج پیش از آن، بستن موقعیت در بازار است.
- نقدشوندگی قراردادهای عمیقاً در سود کم است. باز کردن موقعیت شاید ممکن باشد، بستنش اغلب نه — و در این استراتژی باید هر دو پا را با هم ببندید.
- وجه تضمین دو پای فروختهشده سنگین است و تا سررسید بلوکه میماند. محاسبهٔ وجه لازم را قبل از ورود ببینید.
- مجمع، توقف نماد و افزایش سرمایه دقیقاً همان رویدادهایی هستند که نوار شما را میشکنند.
پنج اشتباه رایج
- اعتبار را سود خواندن. پرتکرارترین خطا، و همانی که این مقاله برای اصلاحش نوشته شد. سقف سود اعتبار منهای فاصلهٔ اعمال است.
- مقایسهٔ گاتس با استرانگل از روی پریمیوم. اعتبار گاتس همیشه بزرگتر است و این هیچ چیزی دربارهٔ جذابیت نمیگوید. اعتبار مؤثر را مقایسه کنید.
- ندیدن ترکیبهای بدون ناحیهٔ سود. اگر اعتبار از فاصلهٔ اعمال کمتر باشد، موقعیت در هیچ قیمتی سودده نیست.
- آماده نبودن برای تحویل دوطرفه. بهترین سناریوی شما همان است که هر دو قرارداد اعمال میشوند.
- اندازهگیری موقعیت با اعتبار. اعتباری که میگیرید معیار اندازهٔ موقعیت نیست؛ زیان بیسقف و وجه تضمین معیارند.
کجا به کار میآید و کجا نه
| مناسب است وقتی | مناسب نیست وقتی |
|---|---|
| نماد در یک محدودهٔ مشخص نوسان میکند و شما نمیخواهید محل دقیق نشستنش را حدس بزنید | خبری در راه است: مجمع، گزارش، بازگشایی پس از توقف |
| هر دو قرارداد در سود، سرخط پُر و اسپرد قابلقبول دارند | قراردادهای در سود کممعاملهاند و بستن موقعیت سخت است |
| میتوانید تا سررسید بمانید و برای تحویل هر دو طرف آمادهاید | قصد دارید زودتر خارج شوید یا نقدینگی تحویل را ندارید |
| اعتبار مؤثر نسبت به وجه تضمین معنادار است | سکو نازک است و کارمزدها بخش بزرگی از آن را میخورند |
در آپشنباز چطور پیدایش کنم؟
همان سه عددی که این مقاله رویشان بنا شده — اعتبار مؤثر، سکوی سود و دو سربهسر — برای هر جفت ممکن روی کل بازار یکجا حساب میشود، با کارمزد معامله و کارمزد اعمال هر دو پا. یعنی بهجای اینکه زنجیره را دستی بگردید و برای هر ترکیب حساب کنید که اعتبار از فاصلهٔ اعمال بیشتر است یا نه، فهرستی میگیرید که این تصحیح از قبل رویش انجام شده و میتوانید روی حاشیهٔ امن و نقدشوندگی فیلتر بگذارید.
فعالسازی، خواندن ستون و تکتک تنظیمات و فیلترهایش در راهنمای خودش آمده: شورت گاتس در دیدهبان. اگر تازهکارید آموزش استراتژی در میزکار همین مسیر را با تصویر نشان میدهد، و فهرست کامل ستونهای آماده در استراتژیهای آمادهٔ دیدهبان است.
اعمال خودکار نیست. در سررسید، دارندهٔ قرارداد باید درخواست اعمال بدهد؛ اگر اقدام نکند هیچ اتفاقی نمیافتد و قرارداد بیاستفاده تمام میشود. طرفِ فروخته انتخابی ندارد — اگر درخواستی برسد، تخصیص میخورد و تعهدش اجرا میشود.
پیامدش در ساختارهای چندپایه بزرگتر است: اگر روی پای فروخته تخصیص بخورید و پای خریداریشدهٔ خودتان را اعمال نکنید، پوشش برداشته میشود و چیزی که قرار بود سقفدار باشد به یک موقعیت باز تبدیل میشود. سادهترین راه دور زدن کل این مسیر، بستن موقعیت در بازار پیش از سررسید است.
مهلت اعمال روز سررسید را از کارگزارتان بپرسید. جزئیات: تاریخ سررسید در قرارداد اختیار معامله و فرایند تخصیص در قراردادهای آپشن.
جمعبندی
- شورت گاتس یعنی فروش کال با اعمال پایینتر و پوت با اعمال بالاتر — هر دو در سود، قیمت روز بینشان.
- سود یک سکوی صاف است، نه یک قله: در کل نوار بین دو اعمال یک عدد ثابت.
- سقف سود = اعتبار − فاصلهٔ اعمال − کارمزد اعمال. اعتبار خام هرگز سود شما نیست.
- زیان در هر دو جهت سقف ندارد و بهترین سناریو همان است که هر دو پا اعمال میشوند.
- اگر اعتبار از فاصلهٔ اعمال کمتر باشد، موقعیت اصلاً ناحیهٔ سود ندارد.
همین استراتژی را روی نمادهای واقعی اسکن کنید: ستون آمادهٔ شورت گاتس در باکس دیدهبان میزکار هر جفت ممکن را میسنجد و سکو، دو سربهسر و وجه تضمین را کنار هم میگذارد. راهنمای کاملش: شورت گاتس در دیدهبان.