آزمون معاملهگر مسیری پنجمرحلهای و کوتاه در آپشنباز است، با نشانی /trader-profile، برای اینکه پیش از معامله خودتان را بشناسید: در هر معامله حداکثر چند تومان زیان را بپذیرید، زیان را چقدر سنگینتر از سود حس میکنید، دانشتان دربارهٔ قرارداد اختیار معامله (آپشن) کجا حفره دارد و زیر فشار چطور واکنش نشان میدهید. خروجی اصلی یک عدد است: سقف زیان هر معامله به تومان، روی «کارت معاملهگر» شما. این راهنما مرحلهها، کارت و بقیهٔ امکانات این بخش را یکییکی توضیح میدهد.
آزمون معاملهگر چیست؟
زیان بزرگ همیشه از تحلیل غلط نمیآید؛ گاهی از معاملهای میآید که از توان صاحبش بزرگتر بوده، یا از زیانی که به امید برگشت نگه داشته شده است. آزمون معاملهگر همینها را پیش از معامله میسنجد: چقدر میتوانید و میخواهید از دست بدهید، زیان چه فشاری به شما میآورد، و پیش از معامله با پول واقعی کدام بحث اختیار معامله را باید بخوانید. این همان قدم اولی است که مدیریت ریسک در معاملات آپشن میخواهد.
این بخش برای خودشناسی است: توصیهٔ خرید یا فروش نیست، آمادگی برای آزمون کارگزاری نیست، و به معاملهها و ابزارهای شما دست نمیزند.
کجا بازش کنم و از کجا شروع کنم؟
از منوی بالای سایت ابزارها و بعد آزمون معاملهگر را بزنید. در صفحهٔ آموزش هم زیر «از کجا شروع کنم؟» یک خط به همین بخش میرسد.
📱 در موبایل: منوی بالا جمع میشود؛ در نوار پایین صفحه بازارها را بزنید و در بخش ابزارها، آزمون معاملهگر را.
صفحه با تیتر «چهجور معاملهگری هستی؟» شروع میشود و کنارش «کارت معاملهگر» است. بار اول این کارت برچسب نمونه دارد: کارت یک معاملهگر فرضی که نشان میدهد آخر کار چه میگیرید؛ و «گزارشی که آخرش میگیری» پایینتر، نمونهٔ گزارش همان معاملهگر است. با اولین مرحله، کارت و گزارش خودتان جای این دو را میگیرند و «نتیجهٔ هر مرحله» هم میآید. «5 مرحله، هر مرحله یک تکه از کارتت» پنج مرحله را به ترتیب نشان میدهد، هرکدام با زمانش و دکمهٔ «شروع» یا «تکرار»؛ آخر صفحه «شخصیت کامل، بخش به بخش» است.
شروع سریع: از «ریسکپذیری» شروع کنید: مرحلهٔ اول است و 2 دقیقه طول میکشد. بعد «تحمل زیان»، «توان مالی»، «دانش اختیار معامله» و «واکنش زیر فشار» میآیند؛ با «ریسکپذیری» و «توان مالی»، سقف زیان به تومان کامل میشود. پنج مرحله روی هم حدود 25 دقیقه است (2، 3، 3، 9 و 8) و لازم نیست پشتسرهم باشند. در هر مرحله با زدن گزینه جلو میروید، با «قبلی» برمیگردید و در آخر «ثبت نتیجه» را میزنید. «ریسکپذیری» و «تحمل زیان» سؤالبهسؤال نیستند: یک پرسش تکرار میشود، هر بار با شانس یا زیانی تازه، و جایی که نظرتان عوض میشود همان انتخاب شماست. در «دانش اختیار معامله» بعد از هر جواب میگویید چقدر مطمئن بودید.
توان مالی: مبلغ پایهٔ سقف زیان
سؤال اول: «چه مبلغی را میتوانی از دست بدهی بیآنکه زندگیات بههم بریزد؟». مبلغی را به تومان بنویسید که اگر کامل از بین برود، نه از خرج زندگیتان کم شود نه از قسطهایتان. این مبلغ کل داراییتان نیست و عدد دقیق هم لازم نیست؛ دکمههای 10، 50، 100 و 500 میلیون تومان برای انتخاب سریعاند. مبلغ باید بین 100,000 و 1,000,000,000,000 تومان باشد؛ صفر پذیرفته نمیشود و تا مبلغ درست نباشد، «ادامه» فعال نمیشود.
بعد هفت سؤال چهارگزینهای میآید، دربارهٔ اثر این زیان بر زندگی، پسانداز، درآمد، قسط، مدتی که این پول را لازم ندارید و شمار کسانی که از نظر مالی به شما وابستهاند. نتیجه کم، متوسط یا خوب است. اگر در سؤال اول «هزینههای ضروری یا قسطهایم میخوابد» را بزنید، توان هرچه بقیهٔ پاسخها باشد «کم» میشود و کارت میخواهد مبلغ را کمتر بگیرید و دوباره بزنید. مرحلهٔ توان مالی را باز کنید.
ریسکپذیری: نردبان هولت و لاری
نام فنی این مرحله «ترجیح ریسک» است و نردبان هولت و لاری (Holt و Laury) را به شکل یک پرسش تکرارشونده میپرسد: «با این شانس، کدام را برمیداری؟». همیشه دو بخت فرضی روبهروی شماست: بخت امنتر 2,000,000 یا 1,600,000 تومان میدهد و بخت پرریسکتر 3,850,000 یا 100,000 تومان؛ فقط شانس گرفتن مبلغ بزرگتر عوض میشود. این شانس از 10% شروع میشود و هر بار که «بخت امنتر» را بزنید 10% بالا میرود، پس هرچه جلوتر بروید بخت پرریسکتر جذابتر میشود. «بخت پرریسکتر» را هر جا زدید، همان انتخاب شماست؛ اگر حتی در 100% هم «بخت امنتر» را بزنید، یعنی در هیچ شانسی پرریسکتر را برنمیدارید. نوار «شانس مبلغ بزرگتر» هم میگذارد مستقیم به یک شانس بروید، و زیر پرسش یک خط انتخابتان را میگوید، مثلاً «تا شانس 40% امنتر، از 50% به بعد پرریسکتر». نتیجه میگوید گزینهٔ امنتر را در چند شانس از 10 شانس برداشتهاید و برچسبی از «خیلی ریسکدوست» تا «بسیار محتاط» میدهد.
شمار انتخابهای امنتر پایهٔ دوم سقف زیان است. مرحلهٔ ریسکپذیری را باز کنید.
تحمل زیان: زیان چقدر سنگین است؟
فرض این مرحله معاملهای 100 میلیون تومانی است که با شانس مساوی یا 20% سود میدهد («اگر ببری») یا یک زیان («اگر ببازی»)، و میپرسد وارد میشوید؟ هر بار «وارد میشوم» را بزنید، زیان پیشنهاد بعدی بزرگتر میشود، از 6% تا 40%؛ جایی که «وارد نمیشوم» را بزنید همان انتخاب شماست. نوار «زیان در صورت باخت» هم میگذارد مستقیم به یک زیان بروید. بعد «دور دوم» همان پرسش را با سود و زیانهای نصف میآورد: سود 10% و زیان از 3% تا 20%. نام علمی این مرحله زیانگریزی است.
هرچه زودتر کنار بکشید، زیان برایتان سنگینتر است. نتیجه از میانگین دو دور است: کسی که در هر دو دور سه پیشنهاد اول را بپذیرد (تا زیان 10% در دور اول و 5% در دور دوم) و بعد کنار بکشد، زیان را حدود 1.7 تا 2 برابر سودِ هماندازه حس میکند و نتیجه میگوید «زیان را حدود 2 برابر سود حس میکنی»، مثل بیشتر آدمها. اگر در دور اول (مبلغ بزرگتر) دستکم دو پله زودتر از دور دوم کنار بکشید، گزارش میگوید با بزرگ شدن مبلغ زیان برایتان سنگینتر میشود؛ اگر برعکس، میگوید مبلغ بزرگ شما را جسورتر میکند. سبک بودن زیان هم خطر دارد: ممکن است حد زیان را رد کنید یا بعد از ضرر حجم را بالا ببرید. این مرحله سقف زیان را عوض نمیکند؛ میگوید زیر فشار چه میکنید، مثلاً زیانده را به امید برگشت نگه میدارید یا نه (اثر تمایل). مرحلهٔ تحمل زیان را باز کنید.
دانش اختیار معامله: 16 سؤال
این مرحله 16 سؤال چهارگزینهای دربارهٔ اختیار معامله است، در چهار بحث: «مبانی اختیار»، «دلتا و اثر زمان»، «ریسک و وجه تضمین» و «استراتژیها». هر نوبت از بانکی 40 سؤالی، از هر بحث 4 سؤال برمیدارد و سؤالهایی را ترجیح میدهد که نوبت قبلی در همین مرورگر نپرسیده بود. بعد از زدن جواب هر سؤال، «چقدر مطمئنی؟» میآید با سه گزینهٔ «حدس زدم»، «تقریباً مطمئنم» و «مطمئنم»؛ با زدن یکی، سؤال بعد میآید.
بعد از ثبت، نمرهٔ کل و نمرهٔ هر بحث را با یک برچسب میبینید: «مسلط» (14 تا 16 درست)، «پایهٔ محکم» (10 تا 13)، «آشنا، با حفره» (6 تا 9) یا «تازهکار». فهرست «سؤالهایی که غلط زدی» برای هر سؤال «جواب تو»، «جواب درست»، یک توضیح کوتاه و مقالهٔ دانشنامهای را که باید بخوانید نشان میدهد. اگر از مبانی شروع میکنید، اختیار معامله (آپشن) چیست؟ را بخوانید. جدول «چقدر مطمئن بودی و چقدر درست زدی» برای هر سطح اطمینان میگوید چند جواب درست بود؛ اگر از جوابهایی که دربارهشان مطمئن بودید کمتر از سهچهارم درست باشد، گزارش و کارت دربارهٔ اعتمادبهنفس کاذب هشدار میدهند. مرحلهٔ دانش اختیار معامله را باز کنید.
خواندن کارت معاملهگر
بالای کارت اسم تیپ شما میآید، مثل «نگهبان سرمایه» یا «شکارچی فرصت»؛ شش اسم دارد و بعد از دو مرحلهٔ اول معلوم میشود. این اسم فقط از دو چیز ساخته میشود: چقدر ریسک میکنید («ریسکپذیری») و زیان چقدر برایتان سنگین است («تحمل زیان»). از توان مالی، دانش و شخصیت چیزی در آن نیست؛ برچسبی برای خواندن سریع است، نه حکم. تا آن دو مرحله را نزدهاید، جایش یک قفل است.
وقتی نتیجه دارید، بند زیر تیتر «چهجور معاملهگری هستی؟» با حداکثر سه جملهٔ کوتاه عوض میشود که نتیجهها را کنار هم میخواند: سقف زیان از کدام مرحله آمده، زیان را چطور حس میکنید و مرحلهٔ دانش چه دید.
پایین کارت، سقف زیان هر معامله، بازهای به تومان است. «توان مالی» و «ریسکپذیری» هرکدام یک بازهٔ درصدی میدهند و سختگیرانهترِ دو بازه روی مبلغ توان مالی حساب میشود:
- 0.25 تا 0.5% مبلغ: از ریسکپذیری با 7 تا 10 انتخاب امنتر، و از توان مالی «کم».
- 0.5 تا 1% مبلغ: از ریسکپذیری با 4 تا 6 انتخاب امنتر، و از توان مالی «متوسط».
- 1 تا 1.5% مبلغ: از ریسکپذیری با 0 تا 3 انتخاب امنتر، و از توان مالی «خوب».
مثال، همان کارت نمونه: 100 میلیون تومان با توان «متوسط» و ریسکپذیری «ریسکگریز» (6 انتخاب امنتر). هر دو بازهٔ 0.5 تا 1% را میدهند، پس سقف 500 هزار تا 1 میلیون تومان است. اگر همین معاملهگر توان «کم» داشت، سقف 250 تا 500 هزار تومان میشد، هرچقدر هم ریسک را دوست داشت: در معامله توان تعیینکننده است، نه میل. عددها به هزار تومان گرد میشوند.
تا «توان مالی» را نزدهاید، کارت بهجای عدد مینویسد «بعد از مرحلهٔ 3 حساب میشود»؛ زیر مرحلهها فقط درصد میآید و برای عدد تومانی «توان مالی» را میخواهد. اگر فقط «توان مالی» را زده باشید، عدد تومانی میآید. سقف را پیش از ورود به کار ببرید و حد زیان را جایی بگذارید که زیان از آن بالاتر نرود. اینکه این عدد چند قرارداد میشود، در مدیریت سرمایه و اندازهٔ موقعیت آمده است.
کارت پنج ردیف دارد، هر ردیف مال یک مرحله: «ریسکپذیری»، «تحمل زیان»، «توان مالی»، «دانش اختیار معامله» و «حساسیت به فشار» (از مرحلهٔ «واکنش زیر فشار»، یا از بخش کامل همنامش اگر تازهتر باشد). ردیف مرحلهای که هنوز نزدهاید خطچین است و «مرحلهٔ N» نوشته؛ با تمام شدن مرحله، یک نشانگر روی نوار همان ردیف مینشیند و نتیجهٔ آخرین نوبت را در یکی دو کلمه کنارش میبینید. زدن ردیف مرحلهای که زدهاید گزارش کاملش را پایین صفحه، در «نتیجهٔ هر مرحله»، باز میکند، و زدن ردیف قفل خود مرحله را. زیر مرحلهها، «حواست به اینها باشد» حداکثر چهار نکته دارد، هشدارها اول؛ مثلاً ریسکدوستی کنار توان کم، زیانی که خیلی سبک حس میشود، اعتمادبهنفسی که از دانش جلوتر است، یا دانش «تازهکار» و «آشنا، با حفره» که دو بحث ضعیفتر را با یک مقاله برای هرکدام نام میبرد.
واکنش زیر فشار و شخصیت کامل
شخصیت و خلقوخو دو شکل دارد، یکی مرحلهٔ آخر مسیر و یکی اختیاری، و هیچکدام سقف زیان را عوض نمیکند؛ نشان میدهند خلقوخویتان چطور روی معامله اثر میگذارد. آزمونها ترجمهٔ فارسی نسخههای عمومی IPIP از مدل پنجعاملی شخصیتاند:
- واکنش زیر فشار (مرحلهٔ 5): 50 جمله، حدود 8 دقیقه؛ هر پنج بخش با 10 جمله و بدون جزئیات. ردیف «حساسیت به فشار» کارت از همین مرحله پر میشود.
- شخصیت کامل، بخش به بخش (اختیاری، پایین صفحه): پنج بخش، هرکدام 24 جمله و حدود 5 دقیقه، با شش جنبهٔ جدا: «حساسیت به فشار» (روانرنجوری)، «انرژی و هیجانخواهی» (برونگرایی)، «کنجکاوی و ایدهپردازی» (گشودگی)، «نظم و پایبندی به برنامه» (وظیفهشناسی) و «همکاری و اعتماد» (توافقپذیری). آخری در نکتههای بازار به کار نمیرود.
نتیجهٔ هر بخش نقطهای روی خطی با دو سر نامدار است، با برچسب «پایین»، «میانه» یا «بالا»، و جایی که از میانه دور است یک جمله دربارهٔ معامله میآید؛ مثلاً هیجانخواهی بالا یعنی مراقب بیشمعاملهکردن باشید (معامله زیاد و بازده کمتر). ترجمهٔ فارسی هنوز روی نمونهٔ ایرانی هنجار نشده، پس صدک و مقایسه با دیگران نشان داده نمیشود؛ اینها گرایشاند، نه حکم (چرا شخصیت شما مهمتر از استراتژی شماست).
ذخیره، تکرار و نمودار تغییر
نتیجهای که هنوز در حساب ذخیره نشده فقط در همان مرورگر میماند؛ در مرورگر یا دستگاه دیگر، یا بعد از پاک کردن دادهٔ مرورگر، دیده نمیشود. بعد از ورود، صفحه میپرسد نتیجههای این مرورگر را نگه دارد یا نه: «ذخیره در حساب» یا «نه، پاکشان کن». برای این نتیجهها تاریخ روز ذخیره ثبت میشود، نه روزی که مرحله را زدهاید.
نتیجههایی که در حساب ذخیره میشوند با تاریخ میمانند و هر مرحله را میشود تکرار کرد. زیر نتیجهٔ تازه یک خط آن را با نوبت قبلی مقایسه میکند. در بخش «نتیجهٔ هر مرحله» هر ردیف را باز کنید تا گزارش کامل، دکمهٔ «تکرار» و از نوبت دوم به بعد نمودار کوچک «تغییر در نوبتهای تو» را ببینید: یک نقطه برای هر نوبت، قدیمیترین در چپ، تا 12 نوبت آخر. «واکنش زیر فشار» این نمودار را ندارد.
اگر 90 روز یا بیشتر از آخرین مرحلهای که زدهاید گذشته باشد، صفحه پیشنهاد تکرار میدهد. اگر یکی از پنج بخش کامل شخصیت را کمتر از یک روز بعد دوباره بزنید و نمره جابهجا شود، نتیجه هشدار میدهد که این ویژگیها در یک روز تقریباً عوض نمیشوند و احتمالاً حدس یا حالوهوای لحظه اثر گذاشته است (حال روحی و معامله).
مقایسه با رفتار واقعی در ژورنال
اگر وارد حساب کاربری شدهاید و کارتتان سقف زیان دارد، کارت «پاسخهایت با رفتار واقعیات میخواند؟» معاملههای بستهشدهٔ 180 روز گذشته را از سبدهای واقعیتان در پرتفوی و ژورنال معاملاتی میخواند و کنار پاسخهایتان میگذارد:
- سقف زیانی که گفتی (سر بالای بازه)، بزرگترین زیان واقعی و معاملههای بیشتر از سقف، مثل «3 از 40». این سه فقط بعد از «توان مالی» میآیند که سقف را تومانی میکند.
- الگوهایی که ژورنال دیده: تا سه نشانهٔ رفتاری خود ژورنال، مثل «نگهداشتن طولانی بازنده» یا «ورود سریع پس از زیان»، با شمار معاملهها.
چند جملهٔ کوتاه این دو را به هم وصل میکند؛ مثلاً وقتی معاملههایی بیشتر از سقف داشتهاید، پیشنهاد میکند حد زیان را پیش از ورود بنویسید (برنامهٔ اگر آنگاه). کارت فقط میخواند و چیزی را در پرتفوی عوض نمیکند. دفتر پرتفوی ریالی است و کارت مبلغها را به تومان برمیگرداند؛ «سبد آزمایشی» حساب نمیشود.
اشتراکگذاری کارت
در بالای صفحه، کنار کارت خودتان، سه دکمه هست: «اشتراکگذاری»، «فرستادن در تلگرام» و «دانلود تصویر». فقط برچسبها فرستاده میشوند، با نمرهٔ دانش مثل «پایهٔ محکم، 11 از 16»؛ مبلغها، سقف تومانی و نام شما در آن نیست. «اشتراکگذاری» اگر مرورگر پنجرهٔ اشتراکگذاری خودش را داشته باشد، مثل بیشتر گوشیها، همان را باز میکند؛ وگرنه لینک را کپی میکند. پیشنمایش لینک در تلگرام تصویر همین برچسبهاست و گیرنده دکمهٔ «کارت خودم را بسازم» را میبیند.
اشتباههای رایج
- نوشتن کل سرمایه در «توان مالی». سقف درصدی از همین مبلغ است؛ مبلغ بزرگتر یعنی سقفی بزرگتر از تحمل واقعیتان.
- خواندن سقف بهعنوان هدف. سقف حداکثر است، نه مقداری که باید در هر معامله ریسک کنید.
- زدن آزمون با حدس یا در حال بد. اگر نوبت بعد خیلی فرق کرد، اول به همین شک کنید.
- یکی دانستن نمرهٔ دانش با اجازهٔ معامله. برچسب «مسلط» جای آزمون کارگزاری را نمیگیرد.
محدودیتها
- توصیه نیست. سقف زیان یک قاعدهٔ آموزشی و سرانگشتی است، نه توصیهٔ خرید یا فروش.
- تقریبی است. هر آزمون چند دسته دارد، نه عدد دقیق، و مبلغهای دو نردبان فرضیاند؛ با پول واقعی ممکن است جور دیگری انتخاب کنید.
- آزمونهای شخصیت هنجار ایرانی ندارند.
- مقایسه با ژورنال موقعیت باز را نمیبیند و هیچ حد زیان یا هشداری هم خودکار نمیسازد.
با مرحلهٔ ریسکپذیری شروع کنید و بعد «توان مالی» را بزنید تا سقف زیان هر معاملهٔ خودتان را در آزمون معاملهگر ببینید.
کدام بخش این ابزار برایتان روشن نبود؟ همین پایین بپرسید.
