پرتفوی چیست؟ دفتر معاملات واقعی شما، نه یک جدول دستی

چیزهایی که تازه‌واردها می‌پرسند

• مگر پنل کارگزاری‌ام همین را نشان نمی‌دهد؟

  پنل کارگزاری وضعیت امروز را نشان می‌دهد: چه داری و چقدر می‌ارزد. چیزی که ندارد تاریخچه است — سود و زیان واقعی هر معامله بعد از کارمزد، منحنی سرمایه‌تان در طول زمان، و بازدهی در برابر شاخص کل. به‌علاوه اگر بیش از یک کارگزاری دارید، هیچ پنلی همه را با هم جمع نمی‌بندد؛ اینجا هر کارگزاری یک سبد است و می‌توانید یکی یا همه را با هم ببینید.

• چرا باید واریز و برداشت را هم ثبت کنم؟ فقط معامله‌ها کافی نیست؟

  نه، و این پرهزینه‌ترین اشتباه این ابزار است چون جلوی هیچ کاری را نمی‌گیرد — فقط کارت‌های بالای صفحه نارنجی می‌شوند و کارت «اشکال در دفتر» می‌آید. سبدی که خریدهایش ثبت شده ولی واریزش نه، موجودی نقدش منفی می‌شود؛ آن‌وقت درصد بازدهی روی سرمایه‌ای حساب می‌شود که کسری از سرمایهٔ واقعی است و پنل ریسک اصلاً هیچ عددی نشان نمی‌دهد. جدول درست به‌نظر می‌رسد و همهٔ درصدهایش غلط است.

• همهٔ خرید و فروش‌هایم را ثبت کرده‌ام ولی نقد سبد منفی است، در حالی که در کارگزاری قدرت خرید مثبت دارم. مشکل از کجاست؟

  معمولاً از معامله‌ای است که پیش از «ثبت دارایی اولیه» انجام شده و بعداً با تاریخ قدیمی وارد کرده‌اید. ثبت دارایی اولیه نقد سبد را همان لحظه روی عددی می‌گذارد که از کارگزاری نوشته‌اید، پس پول هر معامله‌ای که پیش از آن لحظه انجام شده از قبل داخل همان عدد است؛ ثبت دوبارهٔ آن یک بار دیگر از نقد کم می‌کند (یا به آن اضافه می‌کند). ردیف‌های قبل از آن لحظه را در «تاریخچه» ببینید، بعد روی کارت سبد «ثبت دارایی اولیه» را با جدول دارایی‌های خالی و فقط موجودی نقد امروز کارگزاری بزنید تا نقد سبد با کارگزاری یکی شود.

• بهای تمام‌شده یا سود سبدم با گزارش کارگزاری‌ام یکی نیست. مشکل از کجاست؟

  معمولاً از یکی از سه جاست. اول، پولِ ثبت‌نشده: اگر موجودی نقد (با واریز یا «ثبت دارایی اولیه») وارد نشده باشد، نقد سبد منفی می‌شود و درصد بازدهی روی سرمایه‌ای کمتر از سرمایهٔ واقعی حساب می‌شود. کارت‌های بالای صفحه در این حالت نارنجی می‌شوند، تب «منحنی» هشدار می‌دهد و اگر تقریباً کل بازه این‌طور باشد درصدها را نشان نمی‌دهد. دوم، کارمزدِ دوبار‌شمرده: در «ثبت دارایی اولیه» و «ورود از اکسل» میانگین قیمت را همان‌طور که در گزارش «پرتفوی» کارگزاری آمده وارد کنید؛ کارمزد خرید داخل آن میانگین هست و جدا ثبت نمی‌شود. سوم، سهامی که از اعمال اختیار آمده: بهای این سهم قیمت اعمال به‌اضافهٔ کارمزد است و پرمیوم اختیار در سود و زیان تحقق‌یافتهٔ خودِ آن قرارداد می‌نشیند، نه در بهای سهم. اگر کارگزاری شما پرمیوم را در بهای سهم می‌آورد، دو عدد فرق می‌کنند ولی جمع سود و زیان یکی است. برای پیدا کردن اختلاف، یک نماد را بردارید و تعداد، میانگین قیمت و کارمزدش را در «تاریخچه» با گزارش کارگزاری مقایسه کنید؛ اگر باز فرق داشت، از بخش پشتیبانی تیکت بزنید.

• باید کل تاریخچهٔ معاملاتم را از اول وارد کنم؟

  نه. دو راه کوتاه‌تر هست. اگر فقط می‌خواهید از امروز شروع کنید، «ثبت دارایی اولیه» چیزی را که همین حالا دارید — سهام، قراردادها و موجودی نقد — در یک فرم می‌گیرد و از آنجا به بعد را ادامه می‌دهید؛ دکمهٔ «ورود از اکسل» همان فرم را از گزارش «پرتفوی» کارگزاری پر می‌کند. اگر تاریخچه‌تان را می‌خواهید، فایل اکسل «گزارش معاملات» کارگزاری را ایمپورت کنید؛ نگاشت ستون‌ها را یک بار به‌عنوان الگو ذخیره می‌کنید و دفعهٔ بعد با یک کلیک از فهرست الگوهای ذخیره‌شده اعمالش می‌کنید. واریز و برداشت‌ها هم از تب «واریز و برداشت» همان ایمپورت می‌آیند.

• دو بار یک فایل را ایمپورت کنم چه می‌شود؟

  ردیف‌های تکراری رد می‌شوند. اگر فایل ستون «شمارهٔ معامله» دارد و وصلش کرده‌اید، همان شماره (کنار نماد) هویت ردیف است — پس حتی گزارش معاملات اصلاح‌شدهٔ همان دوره هم دوباره ثبت نمی‌شود. اگر ندارد، برای هر ردیف یک اثر انگشت از نماد، زمان، سمت، تعداد و قیمت ساخته می‌شود و اگر همان اثر انگشت در آن سبد باشد دوباره ثبت نمی‌شود. هر ایمپورت هم یک دستهٔ جداست و می‌توانید کل دسته را با یک دکمه برگردانید.

• بعد از ایمپورت فایل معاملات کارگزاری، کارمزد و تعداد اختیارها هزار برابر ثبت شده و دو ردیف اختیار هم انگار سهم ثبت شده‌اند. چرا؟

  دو علت رایج دارد. اول واحد: کارگزاری تعداد اختیار را به «برگه» می‌نویسد، ولی دفتر تعداد را «قرارداد» می‌گیرد و دوباره در اندازهٔ قرارداد ضرب می‌کند؛ اگر کلید «تعداد اختیار در فایل به «برگه» است، نه قرارداد» خاموش مانده باشد، تعداد و کارمزد هزار برابر می‌شود. دستهٔ ایمپورت‌شده در «ایمپورت‌های قبلی» دکمهٔ «تبدیل به قرارداد» دارد. دوم نماد: اگر نماد فایل دقیقاً با فهرست ما نخواند، مثلاً یک حرفش لاتین باشد، ردیف سهمِ ناشناخته با اندازهٔ 1 ثبت می‌شود. در «تاریخچه» با آیکون ویرایش نماد را درست بنویسید.

• اشتباه ثبت کردم. برگشت‌پذیر است؟

  بله، همه‌چیز. هر رویداد را می‌شود ویرایش کرد یا حذف؛ حذف هم نرم است، یعنی ردیف می‌ماند و «برگرداندن» دارد. تاریخچهٔ ویرایش‌های هر رویداد هم نگه داشته می‌شود. اگر ردیف‌های زیادی را باید اصلاح کنید، از تاریخچه «خروجی اکسل» بگیرید، در اکسل اصلاح کنید و با تب «اصلاح از اکسل» برگردانید؛ قبل از نوشتن نشان می‌دهد چه چیزی عوض می‌شود. بعد از هر تغییر، پوزیشن‌ها و بهای تمام‌شده و سود و زیان خودشان دوباره از صفر ساخته می‌شوند — هیچ عددی جایی «ذخیره» نشده که کهنه بماند.

• بهای تمام‌شده را با چه روشی حساب می‌کند؟

  پیش‌فرض میانگین موزون است، چون صورت‌حساب کارگزاری‌های ایرانی هم همین را نشان می‌دهد و اختلاف عدد شما با کارگزاری‌تان آزاردهنده است. اگر روش FIFO را می‌خواهید، در تنظیمات هر سبد جداگانه قابل تغییر است. کارمزد ورود در هر دو روش داخل بهای تمام‌شده حساب می‌شود.

• وجه تضمین را از کجا بیاورم؟ خودش حساب نمی‌کند؟

  نه، و عمداً. وجه تضمین فقط از رویداد صریح «بلوکه وجه تضمین» می‌آید، چون مبلغی که کارگزاری شما واقعاً بلوکه کرده با فرمول رسمی فرق می‌کند و حدس زدنش یعنی «نقد آزاد»ی که نشان می‌دهیم دروغ باشد. مبلغ را از پنل کارگزاری بردارید و همان را ثبت کنید؛ موقع بستن پوزیشن هم «آزادسازی» را بزنید.

• اختیار معامله‌ای که سررسید شد را چطور ببندم؟

  با یکی از چهار رویداد پایان: انقضا، اعمال، تخصیص یا تسویهٔ نقدی — و اگر یک طرف به تعهدش عمل نکرده باشد، نکول. لازم نیست یادتان بماند — روز بعد از سررسید، نوار «قراردادهای سررسیدشده» زیر کارت‌های بالای صفحه هر قرارداد سررسیدشدهٔ هنوز باز را پیدا می‌کند و دو جواب پیشنهاد می‌دهد — مثلاً انقضا یا اعمال — که هر دو فرم را از قبل پر می‌کنند. اعمال و تخصیص خودشان معاملهٔ سهم پایه را هم می‌سازند.

• می‌خواهم از سبدم عکس بگذارم ولی مبلغ‌ها را نه.

  دکمهٔ چشم در سرآیند صفحه همهٔ مبلغ‌ها را می‌پوشاند و درصدها و نسبت‌ها سر جایشان می‌مانند. یعنی می‌توانید بازدهی و ریسک سبدتان را نشان دهید بدون اینکه اندازهٔ حسابتان معلوم شود.

• عدد ستون «بازده مورد انتظار» در تب بهینه‌سازی از کجا می‌آید و آیا سالانه است؟

  سالانه است — تیتر ستون هم همین را می‌گوید. پیش‌فرضش پیشگویی نیست: رشد واقعی خودِ آن نماد در بازهٔ انتخابی است که سالانه شده، پس با عوض‌کردن «بازهٔ تاریخچه» عوض می‌شود. اگر برای نمادی این رقم خیلی بالا برود عدد نمایش‌داده‌شده تعدیل می‌شود تا یک فصل خوب کل محاسبه را قبضه نکند، و زیر همان خانه می‌نویسد «تعدیل‌شده از …٪» که رقم اندازه‌گیری‌شده را هم ببینید. هر عددی هم که خودتان آنجا بنویسید سالانه خوانده می‌شود و بر پیش‌فرض اولویت دارد؛ آیکن ↺ کنار نام نماد آن را به پیش‌فرض برمی‌گرداند.

• چرا کوتاه‌ترین بازهٔ بهینه‌سازی ۳ ماه است؟ یک‌ماهه نمی‌شود؟

  نه. این تب برای تقسیم وزن به ماتریس همبستگی میان نمادها نیاز دارد و ساختنش دست‌کم ۴۰ روز معاملاتی می‌خواهد؛ یک ماه حدود ۲۰ روز معاملاتی است. روی ۲۰ مشاهده هم عدد درمی‌آید، ولی آن عدد نویز است نه اندازه‌گیری و سبدی که از آن بیرون می‌آید با کوچک‌ترین تغییر داده زیر و رو می‌شود. ۳ ماه کوتاه‌ترین بازه‌ای است که جوابش قابل‌اتکا می‌ماند. یادتان باشد هرچه بازه کوتاه‌تر شود سالانه‌کردنِ رشد آن بزرگ‌نمایی بیشتری دارد، پس در بازه‌های کوتاه سطرهای «تعدیل‌شده» بیشترند.

• اختیارهای سبدم در بهینه‌سازی حساب می‌شوند؟

  در مدل «تاریخی» نه: آن مدل با نوسان و همبستگی روزانه کار می‌کند و قرارداد سررسیددار چنین تاریخچه‌ای ندارد، پس وزن‌ها بین سهم و صندوق، و دلار، سکه، طلا و رمزارزی که دارید یا نامزد می‌کنید، تقسیم می‌شوند و تب همین را بالای جدول می‌گوید. مدل «شبیه‌سازی» را انتخاب کنید تا اختیارها هم وزن بگیرند: سبد تا یک افق — پیش‌فرض نزدیک‌ترین سررسید سبدتان — شبیه‌سازی می‌شود، در هر سناریو، قراردادی که تا آن روز سررسید می‌شود با ارزشش در سررسید حساب می‌شود و بقیه با بلک-شولز. آنجا عددها «تا افق»اند نه سالانه، و وجه تضمین فروش تعهدی هم کنارش حساب می‌شود.

• بک‌تست گام‌به‌گام بهینه‌سازی با بک‌تست استراتژی چه فرقی دارد؟

  دو سؤال جدا را جواب می‌دهند. بک‌تست استراتژی یک قاعدهٔ اختیار — قالب، فاصلهٔ قیمت اعمال، روز ورود و خروج — را روی سررسیدهای گذشته اجرا می‌کند و می‌پرسد «این معامله کار می‌کرد؟». بک‌تست گام‌به‌گام تب بهینه‌سازی دربارهٔ تقسیم پول بین سهم‌ها و صندوق‌های سبد خودتان است: بهینه‌ساز را هر بار فقط با گذشته آموزش می‌دهد و روی روزهای بعدی که ندیده نمره می‌دهد، کنار سبد فعلی دست‌نخورده و وزن مساوی، و می‌پرسد «این تقسیم پول کار می‌کرد؟».

• پرتفوی و ژورنال چه فرقی دارند؟ کدام را اول یاد بگیرم؟

  همین یکی را اول. پرتفوی چیزی است که اتفاق افتاد — رویدادها، پوزیشن‌ها، سود و زیان واقعی. ژورنال روی همان داده می‌گوید چرا: کدام ستاپ بود، چه اشتباهی شد، اجرا چقدر خوب بود. ژورنال بدون پرتفوی خالی است، ولی پرتفوی به‌تنهایی هم کامل کار می‌کند.

• قرارداد آتی سهام را هم می‌شود ثبت کرد؟

  بله، مثل اختیار و با تعداد قرارداد؛ اندازهٔ قرارداد، سررسید و کارمزد از مشخصات خود قرارداد می‌آیند و فروش آتی بدون خرید قبلی هم ثبت می‌شود. چون قیمت آتی پرداخت نمی‌شود، باز کردن موقعیت نقد سبد را جابه‌جا نمی‌کند و با بستن آن فقط سود یا زیان، منهای کارمزدها، به نقد می‌رسد. در ارزش سبد هم ارزش یک موقعیت آتی فقط سود یا زیان باز آن است و درصدش روی وجه تضمین. سررسید آتی را خودتان با یک معاملهٔ بستن به قیمت تسویه ثبت کنید.

• بیت‌کوین، دلار یا سکه را هم می‌شود ثبت کرد؟ ملک و خودرو چه؟

  بله. در «ثبت رویداد» نام دلار، یورو، درهم، تتر، سکه، طلای 18 عیار، بیت‌کوین یا اتریوم را بنویسید و انتخاب کنید؛ مقدار را به واحد همان دارایی می‌نویسید و می‌تواند اعشاری باشد (مثلاً 0.25 بیت‌کوین)، و قیمت هر واحد را به ریال. قیمت‌شان را ما داریم: بیت‌کوین و اتریوم هر ساعت به‌روز می‌شوند و بقیه قیمت پایانی آخرین روزند. ملک و خودرو قیمت زنده ندارند؛ برایشان در تب پوزیشن‌ها «دارایی‌های دلخواه» را باز کنید، نام و قیمت هر واحد را بنویسید و هر وقت قیمت عوض شد «قیمت جدید» را بزنید. بیش از 30 روز بی‌به‌روزرسانی، نواری یادآوری می‌کند. این دارایی‌ها از ایمپورت اکسل کارگزاری ثبت نمی‌شوند و در ژورنال تریید نمی‌سازند؛ دلار، سکه، طلا و رمزارز در بهینه‌سازی وزن می‌گیرند ولی دارایی دلخواه نه، چون قیمتش را خودتان می‌نویسید.