در صفحه اول آپشنباز، بخش شاخص ترس و تلاطم بازار (VIX ایران) یکسال تاریخچهٔ تلاطم ضمنیِ کل بازار سهام را نشان میدهد — میانگینِ سادهٔ WIV همهٔ نمادهای دارای اختیار فعال (هر نماد وزن برابر). این مقاله دقیقاً میگوید هر عدد و هر درصد روی کارتها چه معنایی دارد.
نمودار در صفحهٔ اصلی است.
کجا ببینیم؟
به صفحه اول سایت بروید و بخش شاخص ترس و تلاطم بازار (VIX ایران) را پیدا کنید. کنار عنوان، آیکن راهنما توضیح کوتاهی میدهد؛ همین مقاله نسخهٔ کامل همان راهنماست. عنوان نمودار هم به این صفحه لینک شده است.
توضیح کوتاه UI روی سایت: «میانگین سادهٔ نوسان ضمنی همهٔ نمادهای دارای اختیار فعال بازار سهام، به عنوان دماسنج ریسک کل بازار».
این نمودار فقط وقتی بورد صفحه اول روی «بورس/سهام» باشد نمایش داده میشود. اگر بورد را روی «بورس کالا» بگذارید، شاخص VIX ایران پنهان میشود؛ چون دادههای کالا در این شاخص لحاظ نمیشوند.
آن درصدها چه چیزی را نشان میدهند؟
محور عمودی نمودار و مقادیر «آخرین / کمینه / بیشینه» به صورت درصد سالانه و بدون رقم اعشار نمایش داده میشوند. اگر عدد بهصورت کسر ذخیره شده باشد (مثلاً 0.48)، روی نمودار به شکل ٪48 دیده میشود.
پس وقتی میگویید «VIX ایران الان 48 درصد است»، منظور این نیست که بازار 48٪ سقوط میکند. معنایش این است: از روی قیمت واقعی اختیارهای کل بازار سهام، بازار الان برای نوسان حدود 48٪ سالانه قیمت میزند (میانگین سادهٔ تلاطم ضمنیِ همهٔ نمادها).
حس مقیاس (مهم): در حدود یک سال گذشته، VIX ایران بین حدود ٪40 تا ٪180 نوسان کرده و میانگینش حدود ٪70 بوده است. پس مثلاً ٪48 در واقع نزدیکِ کفِ یکسالهٔ خودش است (آرام برای بازار ایران)، نه یک عددِ «وسط». بههمینخاطر آستانههای VIX آمریکا (مثل «بالای 30 یعنی ترس») برای ایران بیمعنیاند — بازار ما تقریباً هیچوقت زیر 40 نمیرود. عددِ مطلق را همیشه با IV Rank و کارتهای کمینه/بیشینهٔ همین نمودار بسنجید، نه با تصورِ ذهنی از VIX خارجی.
| آنچه روی نمودار میبینید | معنی واقعی | اشتباه رایج |
|---|---|---|
| ٪ روی محور / آخرین VIX | سطح فعلی میانگین سادهٔ تلاطم ضمنی (WIV) کل بازار سهام، سالانه | «بازار فلاندرصد میریزد/میرود» |
| رتبه تلاطم سالانه (IV Rank) | جایگاه سطح فعلی بین کمینه و بیشینه حدود یک سال اخیر؛ مقیاس 0 تا 100 | اشتباه گرفتن IV Rank با همان درصد VIX |
| کمترین / بیشترین مقدار یک سال | پایینترین و بالاترین WIV بازار در بازه نمایش نمودار (حدود یک سال) | فکر کردن که اینها قیمت سهماند |
درصد VIX = «چقدر تلاطم قیمت میزنند». IV Rank = «این تلاطم نسبت به یک سال اخیر چقدر بالا/پایین است». هر دو لازماند و یکی جایگزین دیگری نیست.
چهار کارت بالای نمودار
1) آخرین تلاطم بازار (VIX)
آخرین نقطه سری — در ساعات بازار معمولاً همان مقدار زندهٔ امروز. واحد: درصد سالانه (بدون اعشار). بالا بودن یعنی اختیارهای کل بازار سهام (بهطور میانگین ساده) گرانتر از نظر نوسان قیمت خوردهاند.
2) رتبه تلاطم سالانه (IV Rank) — «از 100»
این عدد درصد نوسان نیست؛ یک رتبه 0 تا 100 است. تقریباً میگوید سطح فعلی WIV کجای فاصلهٔ کمینه–بیشینه یک سال اخیر نشسته است. نزدیک 100 یعنی نزدیک سقف تاریخی بازه؛ نزدیک 0 یعنی نزدیک کف. راهنمای کامل: IV Rank.
3 و 4) کمترین / بیشترین مقدار یک سال
کف و سقف همان سری که روی نمودار میبینید (WIV کل بازار در حدود یک سال اخیر). با مقایسه «آخرین» با این دو عدد، بدون ماشینحساب حس میکنید الان به سقف ترس نزدیکاید یا به کف آرامش.
خط نمودار و خط امروز
- خط اصلی (شاخص تلاطم / VIX ایران): تاریخچه روزانه WIV کل بازار سهام در حدود یک سال.
- خطچین امروز (درونروزی لحظهای): وقتی مقدار زنده امروز موجود باشد، یک خط افقی روی سطح امروز میکشد تا ببینید نقطه جاری نسبت به گذشته کجاست.
با نگه داشتن نشانگر روی نمودار، تاریخ شمسی و مقدار شاخص تلاطم همان روز را میبینید.
چطور در تصمیمگیری استفاده کنیم؟
- اول سطح مطلق را ببینید (آخرین VIX چند درصد است؟).
- بعد رتبه را ببینید (IV Rank از 100 کجاست؟). ممکن است VIX بهظاهر «بالا» باشد ولی نسبت به یک سال اخیر میانه باشد — یا برعکس.
- اگر میخواهید روی یک نماد خاص معامله کنید، VIX بازار را با IV/WIV همان نماد و IV Rank و IV Percentile همان پایه مقایسه کنید.
- برای انتخاب خرید یا فروش پرمیوم در رژیمهای مختلف: VIX بالا یا پایین؟
محدودیتها
- این شاخص میانگین ساده (هموزن) نوسان ضمنی روی همهٔ نمادهای دارای اختیارِ فعال بازار سهام است؛ هر نماد وزن برابر دارد.
- دادههای بورس کالا در این شاخص نیستند و نمودار روی بورد «بورس کالا» نمایش داده نمیشود.
- معادلِ VIX شیکاگو نیست و سطحش با آن قابل مقایسه نیست: این شاخص میانگینِ نوسان ضمنیِ بلکشولزِ تکنمادهاست (چون ایران اختیار روی شاخص کل ندارد)، نه سبد variance-swap با سررسید ثابتِ 30 روزه روی یک شاخص. چون نوسانِ تکسهم ذاتاً چند برابرِ نوسانِ یک شاخص است، عددِ VIX ایران بهطور طبیعی بسیار بالاتر از VIX آمریکاست. دلایل کامل: چرا معادلِ VIX شیکاگو نیست؟.
- برای کاهش نویز فقط قراردادهای نزدیک به قیمت روز و با سررسید حدود 1 هفته تا 3 ماه در محاسبه وارد میشوند؛ اختیارهای عمیقاً در سود کنار گذاشته میشوند.
- اگر تاریخچه کافی نباشد، IV Rank ممکن است خالی بماند (برای محاسبه رتبه به حداقل روزهای معتبر نیاز است).
- VIX جهت قیمت را نمیگوید؛ فقط شدت انتظار نوسان را نشان میدهد.
پرسشهای پرتکرار
چرا گاهی نمودار VIX ایران در صفحه اول نیست؟
این نمودار فقط روی بورد «بورس/سهام» نمایش داده میشود. اگر بورد صفحه اول را روی «بورس کالا» گذاشته باشید، پنهان میشود؛ چون دادههای کالا در این شاخص وارد نمیشوند.
چرا درصدها اعشار ندارند؟
مقادیر VIX ایران بهصورت درصد سالانهٔ گِردشده و بدون رقم اعشار نمایش داده میشوند (مثلاً ٪48) تا خواندن سریعتر باشد.
«یک سال» روی کارت کمینه/بیشینه یعنی چه؟
یعنی پایینترین و بالاترین مقدار شاخص در حدود 365 روز اخیر — همان بازهای که روی نمودار میبینید.