دیدهبان صندوقها جدول زندهٔ صندوقهای قابل معامله در بورس، فرابورس و بورس کالاست: قیمت، حجم و ارزش معاملات کنار NAV و حباب، و برای هر صندوق میانگین حباب، بازده، ریسک، روند و ورود پول حقیقی. کاری که نقشهٔ بازار صندوقها نمیکند همین است: نقشه یک نگاه کلی میدهد، ولی این جدول عدد هر صندوق را کنار هم میگذارد و میشود مرتبش کرد، فیلتر زد و به Excel برد.
این راهنما میگوید ابزار را از کجا باز کنید، هر گروه از ستونها چه میگوید، حباب را چطور بخوانید، و فیلتر، ستون محاسباتی، قالبها و کارت جزئیات چطور کار میکنند.
دیدهبان صندوقها چیست؟
دیدهبان صندوقها جدولی است که هر صندوق قابل معاملهٔ بازار سرمایه در آن یک ردیف دارد: صندوق طلا و نقره، اهرمی، درآمد ثابت، سهامی و بقیهٔ انواع. صندوق قابل معامله مثل سهم خرید و فروش میشود، ولی قیمتش با ارزش واقعی داراییهایش، یعنی NAV، یکی نیست؛ فاصلهٔ این دو همان حباب است (صندوق قابل معامله چیست، ارزش خالص دارایی). جدول پنج سؤال را با یک نگاه جواب میدهد:
- صندوق از NAV گرانتر معامله میشود یا ارزانتر، و نسبت به معمول خودش چقدر؟ (حباب و میانگینهایش)
- در یک ماه تا یک سال گذشته چقدر بازده داده؟ (بازده روی قیمت و روی NAV)
- نوسان و بدترین افتش چقدر بوده و روندش به کدام سو است؟ (روند و ریسک و رشد)
- خرید و فروشش چقدر آسان است؟ (ارزش معاملات و میانگین 20 روزهٔ آن)
- پول حقیقیها دارد وارد میشود یا خارج؟ (ورود پول حقیقی)
بالای جدول نشانگری وضعیت اتصال را نشان میدهد («متصل به بازار» یا «در انتظار اتصال»). قیمت و حجم از فید زندهٔ بازار میآیند و سلولی که با معاملهای تازه عوض میشود لحظهای رنگ میگیرد؛ میانگینها، بازدهها، ریسک و ورود پول گذشته را سرور از روزهای تمامشده میسازد و تا رسیدنشان سلولشان «…» است.
دیدهبان صندوقها را از کجا باز کنم؟
- منوی بالا: منوی «صندوقها» دو گروه ردیف دارد. گروه «دیدهبان»: «همهٔ صندوقها» و «نقشهٔ بازار صندوقها». گروه «به تفکیک نوع»: یک ردیف برای هر طبقهای که صفحهٔ خودش را دارد (طلا، نقره، کالایی، اهرمی، درآمد ثابت، سهامی، بخشی، املاک و جسورانه).
- نشانی مستقیم: دیدهبان صندوقها، یا یک طبقه مثل صندوق طلا.
- از صفحهٔ نقشهها: نقشهٔ بازار کارتی به نام «دیده بان صندوق ها» دارد که همین جدول را باز میکند.
این ابزار باکس جدا در میزکار ندارد؛ آنچه صندوقها در میزکار دارند باکس «نقشهٔ بازار صندوقها» است (راهنمای نقشهٔ بازار).
📱 در موبایل: منوی «صندوقها» داخل «منو» است؛ نوار طبقهها و دکمههای بالای جدول هر کدام یک خطاند که به کنار کشیده میشود، و ستون «نام صندوق» نشان داده نمیشود.
طبقه، بازار و قالبهای آماده
سه چیز مشخص میکند کدام صندوقها و کدام ستونها دیده شوند، و هر کدام جای خودش را دارد:
- طبقه (نوار زیر عنوان): «همه» و بعد یک زبانه برای هر طبقهای که دستکم یک صندوق دارد، با تعداد صندوقهایش: طلا، نقره، کالایی، اهرمی، درآمد ثابت، سهامی، بخشی، مختلط، املاک، جسورانه و سایر. زبانهها لینکاند و صفحهٔ هر طبقه نشانی خودش را دارد؛ جدول با رفتن از یکی به دیگری دوباره بارگذاری نمیشود. «مختلط» و «سایر» صفحهٔ جدا ندارند و همین صفحه را روی آن طبقه فیلتر میکنند.
- بازار: فهرست انتخابیِ «بازار» بالای جدول، با گزینههای «بورس»، «فرابورس» و «بورس کالا». اگر هیچکدام انتخاب نباشد، «همه بازارها» است.
- قالب جدول: چهار قالب آماده کنار هماند و هر کدام ستونها و مرتبسازی خودش را دارد.
| قالب | چه نشان میدهد | مرتبسازی اولیه |
|---|---|---|
| لحظهای | قیمت، حجم، NAV و حباب همین حالا، میانگین حباب 1 و 3 ماه، و بازده 1 ماه تا 1 سال. قالب پیشفرض است. | ارزش معاملات، بیشترین اول |
| عملکرد | بازده 1 تا 12 ماه، ریسک 1 ساله و جایگاه حباب نسبت به گذشتهاش. | بازده 3 ماه، بیشترین اول |
| جریان پول | ورود پول حقیقی، سرانه و قدرت خرید، امروز و در 5 تا 60 روز اخیر. | ورود پول حقیقی 5 روز، بیشترین اول |
| روند و ریسک | جهت روند، فاصله از میانگینها و ریسک و رشد 1 تا 5 ساله. | فاصله از میانگین 20 روزه، بیشترین اول |
هر قالب را با نشانی هم میشود باز کرد: عملکرد، جریان پول، روند و ریسک. وقتی ستون، فیلتر یا ستون محاسباتی را عوض کنید، برچسب «جدول دلخواه شما» کنار قالبها میآید و دیگر نشانی قالب را ادعا نمیکند. چیدمان آخر شما در همین مرورگر میماند و دفعهٔ بعد همان باز میشود، مگر با نشانی یک قالب آماده بیایید.
حباب و میانگینهایش
حباب فاصلهٔ آخرین قیمت از NAV است، به درصدِ NAV: (آخرین قیمت − NAV) ÷ NAV. مثبت یعنی صندوق بالاتر از ارزش داراییاش معامله میشود و منفی یعنی پایینتر. NAV را خود صندوق روزانه اعلام میکند و ستون «NAV» آخرین مقدار منتشرشده را نشان میدهد؛ برای صندوقی که NAV امروزش هنوز نیامده، همان آخرین NAV است. پس حباب با هر معامله جابهجا میشود، حتی وقتی NAV تکان نخورده.
| آخرین قیمت | NAV | محاسبه | حباب |
|---|---|---|---|
| 12,000 | 11,500 | (12,000 − 11,500) ÷ 11,500 | +4.35 |
| 10,800 | 11,500 | (10,800 − 11,500) ÷ 11,500 | −6.09 |
عدد ستون به درصد است: ردیف اول 4.35 درصد بالای NAV و ردیف دوم 6.09 درصد زیر آن. اما حبابِ امروز تنها کافی نیست، چون هر صندوق حباب معمول خودش را دارد. ستونهای گروه «حباب در گذشته» همین را میسنجند:
- میانگین حباب 1 ماه و 3 ماه: میانگین در 30 و 91 روز گذشته، فقط روزهای تمامشده (امروز نه) که صندوق هم معامله داشت و هم NAV. بالاترین و پایینترین 5 درصد روزها کنار گذاشته میشوند تا یک NAV اشتباه میانگین را نکشد. با کمتر از 8 روز (برای 1 ماه) یا 25 روز (برای 3 ماه) دارای NAV، ستون خالی است.
- حباب نسبت به میانگین 1 ماه و 3 ماه (در سرستون «فاصلهٔ حباب»): حباب همین حالا منهای آن میانگین، به واحد درصد. مثبت یعنی صندوق امروز گرانتر از معمولِ آن بازه است و منفی یعنی ارزانتر. اگر میانگین 3 ماه 1.5 باشد، ردیف اول بالا 4.35 − 1.5 = 2.85 میشود: 2.85 واحد درصد گرانتر از معمول سه ماه اخیرش.
- میانهٔ حباب 12 ماه، کف معمول و سقف معمول: میانه یعنی نیمی از روزها حباب بالاتر و نیمی پایینتر بوده است. کف و سقف معمول صدک پنجم و نود و پنجماند، یعنی فقط 5 درصد روزها حباب از آنها پایینتر یا بالاتر بوده؛ بازهٔ بینشان محدودهٔ عادی حباب همان صندوق است.
چرا حباب را با گذشتهٔ خودِ صندوق میسنجیم و نه با صندوق دیگر؟ چون صندوقهای هر طبقه رفتار قیمتی جدایی دارند و مقایسهٔ حباب بین طبقهها گمراهکننده است: حبابی که برای یک صندوق اهرمی عادی است، برای یک صندوق درآمد ثابت غیرعادی است (انواع صندوقها).
گروههای ستون
ستونها در هشت گروهاند و همین گروهها در فهرست «ستونها»، «فیلترها» و «ستون محاسباتی» هم دیده میشوند. سرستونها برای جا شدن کوتاه شدهاند («ارزش» برای «ارزش معاملات»، «فاصلهٔ حباب» برای «حباب نسبت به میانگین …»)؛ نام کامل در همان فهرستهاست و با رفتن روی سرستون، تعریف کامل همان ستون دیده میشود.
| گروه | ستونها |
|---|---|
| مشخصات | نماد، نام صندوق، طبقه و بازار. «نماد» همیشه اولین ستون است. |
| قیمت و معاملات امروز | آخرین قیمت (با درصد تغییر در همان سرستون)، حجم، ارزش معاملات، NAV و حباب. |
| حباب در گذشته | میانگین حباب 1 و 3 ماه، حباب نسبت به این دو میانگین، و میانهٔ حباب، کف معمول و سقف معمول 12 ماه. |
| بازده و نقدشوندگی | بازده 1 ماه، 3 ماه، 6 ماه و 1 سال روی قیمت پایانی تعدیلشده، همین چهار بازه روی NAV، و میانگین ارزش معاملات 20 روز. |
| روند | روند (صعودی، نزولی یا خنثی)، مدت روند، و فاصله از میانگین 20، 50 و 200 روزه. |
| ریسک و رشد | نوسان، افت و شارپ در 1، 2، 3 و 5 ساله، و رشد سالانه در 2، 3 و 5 ساله. |
| ورود پول امروز | ورود پول حقیقی، درصد خرید و فروش حقیقی، سرانهٔ خرید و فروش حقیقی و حقوقی، قدرت خرید حقیقی و نسبت تعداد خریدار به فروشندهٔ حقیقی، همه برای امروز. |
| ورود پول در روزهای گذشته | ورود پول حقیقی و قدرت خرید حقیقی در 5، 10، 20، 40 و 60 روز، و سرانههای خرید و فروش حقیقی و حقوقی در 5، 20 و 60 روز. |
چند نکته برای خواندنشان:
- عددهای درشت فشردهاند: در «حجم» حرف K هزار واحد و M میلیون واحد است؛ در ستونهای ارزش، B میلیارد ريال و M میلیون ريال.
- سلول «—» یعنی عدد وجود ندارد، نه صفر. بازده یک بازه وقتی خالی است که تاریخچهٔ صندوق به آن بازه نرسد؛ نوسان، افت، شارپ و رشد سالانه وقتی خالیاند که تاریخچه دستکم 90 درصد بازه را نپوشاند.
- بازده روی قیمت پایانی تعدیلشده است: اثر سود نقدی و افزایش سرمایه کنار گذاشته شده و همان قیمتی است که بکتست سبد میخواند. بازده NAV تغییر NAV است؛ تاریخچهٔ NAV از آبان 1404 شروع میشود، پس برای بازههای بلندتر خالی است. فاصلهٔ بازده قیمت و بازده NAV همان حباب است که جابهجا شده.
- روند صعودی است وقتی میانگین 20 روزهٔ قیمت بالاتر از میانگین 50 روزه باشد، نزولی وقتی پایینتر، و خنثی وقتی برابر. «مدت روند» میگوید از آخرین تغییر روند چند روز معاملاتی گذشته؛ اگر در کل تاریخچه تغییری دیده نشود، عدد حداقل مدت است و کنارش «+» میآید.
- شارپ با نرخ بدون ریسک 30 درصد در سال حساب میشود (همان نرخی که در راهنمای سرستون هم نوشته شده). برای صندوق درآمد ثابت با نوسان بسیار کم، شارپ عددهای بزرگ و گمراهکننده میدهد (صندوقهای درآمد ثابت).
- مرتبسازی: با کلیک روی سرستون، جدول از بیشترین به کمترین مرتب میشود و کلیک دوم برعکس. برای ستونهایی که عدد کوچکتر بهتر است (نوسان و افت)، کلیک اول از کمترین شروع میکند. سرستون «آخرین» دو ستون را با هم دارد، قیمت و درصد تغییرش؛ کلیکهایش بهترتیب روی قیمت (بیشترین، کمترین) و بعد روی درصد تغییر مرتب میکند.
ورود پول حقیقی چطور برآورد میشود؟
ورود پول حقیقی ارزش خرید حقیقیها منهای ارزش فروش حقیقیهاست؛ مثبت یعنی پول افراد وارد صندوق میشود و منفی یعنی خارج. ارزش هر سمت از حجم همان سمت و قیمت میانگین روز (ارزش معاملات ÷ حجم) برآورد میشود. نتیجه همیشه برابر با ورود یا خروج حقوقیها با علامت مخالف است. برای مفهوم کامل و نکتههای خواندنش ورود پول حقیقی چیست را ببینید؛ اینجا فقط ستونها:
- سرانه: میانگین ارزش خرید (یا فروش) بهازای هر کد حقیقی (یا حقوقی)، یعنی ارزش آن گروه تقسیم بر تعداد کدهایش.
- قدرت خرید حقیقی: سرانهٔ خرید حقیقی تقسیم بر سرانهٔ فروش حقیقی. بالاتر از 1 یعنی خریداران حقیقی دستهای بزرگتری از فروشندگان حقیقی دارند.
- «امروز» و «روزهای گذشته» جدایند: ستونهای امروز برآورد لحظهایاند. ستونهای 5 تا 60 روز فقط روزهای تمامشدهٔ بازار را میگیرند و روزی را که آمار حقیقی/حقوقیاش ناقص یا نامعتبر بود کنار میگذارند؛ تعداد روزهای کنارگذاشتهشده در راهنمای همان سلول نوشته میشود.
ردیف، کارت جزئیات و تاریخچه
روی هر ردیف بزنید تا انتخاب شود؛ دوباره که بزنید انتخاب برداشته میشود. کارت جزئیات و تاریخچهٔ آن صندوق درست زیر جدول باز میشود، نه ته صفحه. وقتی صفحه را باز میکنید ردیف اول انتخاب است تا خودتان انتخاب را بردارید یا عوض کنید.
- کارت جزئیات: همان کارت صندوق در نقشهٔ بازار صندوقهاست: آخرین قیمت، قیمت پایانی، ارزش و حجم معاملات، حباب، نوع صندوق و صف خرید و فروش با آمار حقیقی و حقوقی.
- تاریخچه: سه نمودار از یک سال اخیر همان صندوق. «قیمت و میانگینها» قیمت پایانی را با میانگین 20، 50 و 200 روزه نشان میدهد. «حباب» حباب هر روز را دارد، با دو خطچین برای میانگین 1 و 3 ماه. «ورود پول حقیقی هر روز (میلیارد ريال)» ستونی است. با دکمههای «3 ماه»، «6 ماه» و «1 سال» بازه را عوض کنید (پیشفرض 6 ماه). روزی که عدد قابلاتکا ندارد در خط شکاف میاندازد و صفر نمیشود.
- بکتست سبد: دکمهٔ کنار تاریخچه همان صندوق را با تنظیم پیشفرض در بکتست سبد باز میکند (راهنمای بکتست سبد).
چند نشانه روی خود ردیف: ردیف کمرنگ یعنی صندوق امروز معامله نشده؛ برچسب «راکد» کنار نماد یعنی چند هفته است معامله نشده. زیر جدول شمار «n صندوق از m» میگوید فیلترها چند صندوق را کنار گذاشتهاند، و نوار پایین جدول را میشود کشید تا ارتفاعش عوض شود. اگر بخشی از آمار (میانگین حباب، بازده، ورود پول یا ریسک) بارگذاری نشود، نواری بالای جدول با دکمهٔ «تلاش دوباره» میآید.
ستونها، فیلتر، ستون محاسباتی و قالبها
چهار دکمه جدول را به دلخواه شما میچینند و پنجمی آن را بیرون میبرد.
- ستونها: فهرست ستونهای فعلی به ترتیب نمایش، با جستوجوی «جستوجوی ستون». دستهٔ هر ردیف را بگیرید و بکشید تا جابهجا شود، با × بردارید (دستکم یک ستون میماند)، و از «افزودن ستون» هر ستون دیگر را به تفکیک گروه اضافه کنید. بعد از هر تغییر، «برگرداندن به …» جدول را به قالبی که از آن آمدهاید برمیگرداند.
- فیلترها: «افزودن فیلتر»، یک ستون عددی، و بعد «از» و «تا». هر ستونی کار میکند، چه روی جدول باشد چه نه. عددها به همان واحد چاپشدهاند: 12.3 یعنی 12.3 درصد و 604 یعنی 604 میلیارد ريال. دو کران هم شامل خودشاناند و یکیشان را میشود خالی گذاشت. صندوقی که برای ستونِ فیلترشده عدد ندارد از جدول بیرون میماند. شمار فیلترهای فعال کنار دکمه نوشته میشود و «پاک کردن همهٔ فیلترها» همه را برمیدارد.
- ستون محاسباتی: ستونی که خودتان از ستونهای جدول میسازید. ستونها را داخل [ ] با نام کاملشان بنویسید و با + − × ÷ و پرانتز ترکیب کنید؛ تابعها abs، min، max و roundاند. عددها همان واحد چاپشدهاند، پس دو درصد همانطور که میخوانید از هم کم میشوند. فرمول هنگام تایپ بررسی میشود و حاصلش برای چند صندوق جدول همانجا دیده میشود. مثال: [حباب] − [میانهٔ حباب 12 ماه] برای ردیف اول بالا 4.35 − 1.2 = 3.15 میشود. اگر یکی از ستونهای فرمول برای صندوقی عدد نداشته باشد، یا تقسیم بر صفر شود، سلول خالی میماند و صفر نمیشود. حداکثر 8 ستون محاسباتی میشود داشت و با مداد کنار هر کدام در «ستونها» ویرایش میشود.
- قالبهای من: جدول فعلی (ستونها، ترتیب، مرتبسازی، فیلترها و ستونهای محاسباتی) را با نام ذخیره میکنید و هر وقت خواستید برمیگردانید؛ تا 20 قالب. قالبها فقط روی همین مرورگر میمانند و با پاک شدن اطلاعات مرورگر از بین میروند.
- خروجی Excel: ردیفها و ستونهایی را که الان میبینید، با همان واحدها، در برگهٔ «صندوقها» میریزد؛ نام فایل شکل
fund-watch-all-YYYY-MM-DD.xlsxدارد: بهجای all نام انگلیسی طبقه میآید، مثل gold برای طلا. صندوقی که عدد ندارد سلولش خالی است، نه صفر.
📱 در موبایل: «ستونها»، «فیلترها» و «قالبهای من» بهجای پنجرهٔ کنار دکمه، برگهٔ پایینی باز میکنند.
خلاصهٔ طبقه
زیر کارت جزئیات و تاریخچه، بخشی با عنوان «خلاصهٔ همهٔ صندوقها» (یا «خلاصهٔ طبقهٔ طلا» و مانند آن) چهار کارت دارد: «صندوقها» (تعداد و شمار صندوقهای معاملهشده امروز)، «میانهٔ حباب» (همین حالا، و میانگین 1 و 3 ماه)، «ارزش معاملات امروز» (جمع، به میلیارد ريال) و «ورود پول حقیقی» (امروز، 5 روز و 20 روز). حباب طبقه میانهٔ حباب صندوقهای آن است، نه میانگین، تا یک صندوق با NAV اشتباه یا معاملهٔ بسیار کم حباب طبقه را عوض نکند. خلاصه روی صندوقهای طبقه و بازارِ انتخابشده حساب میشود و فیلتر ستونی را نمیبیند.
یک مثال: صندوقهای طلایی با حباب کمتر از معمول
میخواهید ببینید کدام صندوقهای طلا امروز حبابشان از میانگین 3 ماه خودشان پایینتر است. چهار قدم:
- در نوار طبقهها «طلا» را بزنید.
- «فیلترها» ← «افزودن فیلتر» ← «حباب نسبت به میانگین 3 ماه (٪)»، و در «تا» عدد 0 را بنویسید. فقط صندوقهایی میمانند که حبابشان از میانگین 3 ماه خودشان بیشتر نیست.
- روی سرستون «ارزش» بزنید تا پرمعاملهترینها بالا بیایند؛ صندوق کممعامله را بهسختی میشود با همان قیمت فروخت.
- روی ردیف یک صندوق بزنید و در نمودار «حباب» ببینید حبابش امروز کجای خطچینهای 1 و 3 ماه است.
«کمتر از معمول» یعنی همین و بیشتر نه: حباب منفی یا پایینتر از میانگین هم میتواند بماند یا عمیقتر شود، و تضمین نمیکند فردا بسته شود (صندوق طلا چیست).
اشتباههای رایج
- سبز بودن را ارزان بودن خواندن. «تغییر» امروز را با «حباب» اشتباه نگیرید: صندوقی که امروز سبز است میتواند همزمان حبابش بالا باشد، یعنی بخشی از رشد قیمتش از ارزش داراییهایش نیامده است.
- مقایسهٔ حباب دو طبقه. حباب را با میانگین و میانهٔ همان صندوق بسنجید، یا با صندوقهای همان طبقه.
- «—» را صفر خواندن. سلول خالی یعنی تاریخچه یا NAV به آن بازه نرسیده، و فیلتر روی آن ستون چنین صندوقی را از جدول بیرون میاندازد. اگر صندوقی «گم شد»، اول فیلترها را ببینید (شمار «n صندوق از m» زیر جدول).
- شارپ و نوسان صندوق درآمد ثابت را با صندوق سهامی مقایسه کردن. عدد شارپ برای صندوقی با نوسان بسیار کم گمراهکننده است.
- برآورد امروز را با روزهای گذشته یکی دانستن. ورود پول «امروز» لحظهای و ناتمام است؛ ستونهای 5 تا 60 روز فقط روزهای تمامشده را دارند.
- قالب ذخیرهشده را همهجا فرض کردن. «قالبهای من» روی همان مرورگری است که ذخیره کردید؛ در گوشی یا مرورگر دیگر خالی است.
محدودیتها
- فقط صندوقهای قابل معامله: صندوقهایی که با صدور و ابطال خریده میشوند در این جدول نیستند (تفاوتشان).
- آمار گذشته روزهای تمامشده است: امروز در میانگین حباب، بازده، ریسک و ورود پول گذشته نیست. روزی که صندوق معامله یا NAV نداشت در میانگین حباب نمیآید.
- تاریخچهٔ NAV کوتاهتر از تاریخچهٔ قیمت است: بازده NAV و میانگین حبابِ بازههای بلند برای بعضی صندوقها خالی است.
- ورود پول برآورد است، نه رقم رسمی بورس.
- هشدار ندارد: این ابزار آلارم ندارد، و «ستون محاسباتی» زبان فرمولنویسی دیدهبان اختیار نیست؛ فقط ستونهای همین جدول، چهار عمل و چهار تابع را میشناسد.
- اختیار معامله (آپشن) اینجا نیست: روی بعضی صندوقها، مثل طلا و اهرم، قرارداد اختیار معامله نوشته میشود؛ آن قراردادها در دیدهبان اختیار و دیدهبان بورس کالا هستند (راهنمای دیدهبان اختیار، دیدهبان آپشن بورس کالا).
- پیشنهاد نیست: جدول صندوق مناسب پیشنهاد نمیکند. ابزاری است برای دیدن حباب، بازده، ریسک و نقدشوندگی کنار هم؛ تصمیم و مدیریت ریسک با شماست.
کدام قدم کار با «دیدهبان صندوقها» برایتان گنگ بود؟ همین پایین بپرسید.
