استراتژی ریشیو اسپرد Ratio Spread | نسبت دلتایی، سقف سود و ریسک باز

مسئله‌ای که ریشیو اسپرد حل می‌کند

ریشیو اسپرد از صفر طراحی نشده است؛ یک اصلاح روی چیزی است که از قبل داشتید. کل ساختار را می‌شود در یک جمله گفت: کال اسپرد صعودی، با بیش از یک قرارداد فروخته‌شده.

هر دو نوع قرارداد اختیار خرید‌اند، روی یک نماد پایه و یک سررسید، و تنها چیزی که فرق می‌کند تعدادشان است:

ردیف آخر تمام داستان است. دو ردیف اول با هم یک اسپرد کامل‌اند و ریسکشان از لحظهٔ ورود بسته است. ردیف سوم یک نیکد کال است که کنار آن اسپرد نشسته — و هر چیزی که دربارهٔ نیکد کال درست است، دربارهٔ رفتار این موقعیت در قیمت‌های بالا هم درست است.

اگر فقط یک جمله از این مقاله در ذهنتان بماند، همین باشد: ریشیو اسپرد «اسپردِ ارزان‌تر» نیست، «اسپرد به‌علاوهٔ یک تعهد بی‌سقف» است. قیمتِ ارزان‌تر شدن، همان تعهد است.

ساختار موقعیت

چهار چیز را از این نمودار ببرید:

• سود یک قله است، نه یک سکو. بیشترین سود دقیقاً روی یک نقطه اتفاق می‌افتد — قیمت اعمال قراردادهای فروخته‌شده. یک ریال آن‌طرف‌تر، سود کمتر است. این مهم‌ترین تفاوت شکلی با کال لدر است که یک بازهٔ کامل سود دارد.
• سمت چپ بسته است. اگر پایه زیر اعمال خرید بماند، هر دو نوع قرارداد بی‌ارزش منقضی می‌شوند و شما دقیقاً همان خالص پرداختی اولیه را باخته‌اید — نه یک ریال بیشتر.
• دو سربه‌سر دارید، نه یکی. یکی پایین که از آن به بالا وارد سود می‌شوید، و یکی بالا که از آن به بالا دوباره وارد زیان می‌شوید. جزئیات مفهومی در نقطهٔ سربه‌سر آمده است.
• سمت راست بسته نیست. بعد از سربه‌سر بالا، هر ریال رشد پایه به زیان شما اضافه می‌کند و قیمت سهم حد بالایی ندارد.

نسبت از کجا می‌آید؟

در بیشتر منابع، ریشیو اسپرد را با یک نسبت دلخواه معرفی می‌کنند: 1:2 یا 1:3. در آپشن‌باز این عدد محاسبه می‌شود، نه انتخاب.

دلتا می‌گوید به ازای یک ریال حرکت پایه، قیمت یک قرارداد چقدر تکان می‌خورد. اگر قرارداد خریداری‌شده دلتای 0.52 داشته باشد و فروخته‌شده 0.26، هر واحد از اولی به‌اندازهٔ دو واحد از دومی به قیمت حساس است — پس دو قرارداد فروش لازم است تا اثرشان با هم خنثی شود. نسبت از تقسیم این دو دلتای بلک‌شولز بیرون می‌آید و به نزدیک‌ترین عدد صحیح گرد می‌شود.

نتیجهٔ عملی این انتخاب مهم است و اغلب گفته نمی‌شود: موقعیتی که با نسبت دلتایی باز می‌شود، در لحظهٔ ورود تقریباً به جهت قیمت بی‌تفاوت است. یعنی سودش را از حرکت خودِ قیمت نمی‌گیرد؛ از گذر زمان و آرام ماندن پایه می‌گیرد. اگر با ذهنیت «صعودی‌ام، پس ریشیو اسپرد باز می‌کنم» وارد شوید، ابزار را با انگیزهٔ اشتباه برداشته‌اید.

چهار عددی که یکی‌شان عدد نیست

اگر تعداد خرید را m، تعداد فروش را n، و خالص جریان نقدی ورودی هر سهم را C بنامیم (مثبت یعنی پول گرفته‌اید):

فرمول سربه‌سر بالا منطق ساده‌ای دارد: بالاتر از K2 شما n − m قرارداد فروختهٔ بی‌پوشش دارید، پس سودی که روی قله جمع کرده بودید با شیب n − m پس داده می‌شود تا صفر شود. هرچه قرارداد بی‌پوشش بیشتر باشد، این شیب تندتر و سربه‌سر بالا نزدیک‌تر است.

ردیف آخر جدول را جدی بگیرید. «بی‌نهایت» یک عدد نیست و با آن نمی‌شود اندازهٔ موقعیت انتخاب کرد. کاری که باید بکنید این است: یک سناریوی واقع‌بینانه بنویسید — مثلاً «اگر پایه 40٪ رشد کند» — و زیان همان سناریو را حساب کنید. آن عدد است که باید با اندازهٔ حساب شما جور دربیاید، نه بازده جذاب روی کاغذ.

مثال عددی: یک ست قرارداد، دو ماه

سهمی روی 20,000 ریال معامله می‌شود. اندازهٔ هر قرارداد 1,000 سهم و سررسید 60 روز بعد است. دلتای اختیار خرید 20,000 برابر 0.52 و دلتای 22,000 برابر 0.26 است، پس نسبت 1:2 درمی‌آید:

با احتساب کارمزد معامله (حدود 2,266 ریال)، چهار عدد کلیدی این‌ها می‌شوند:

• بیشترین سود: 1,797,734 ریال — دقیقاً روی قیمت 22,000.
• سربه‌سر پایین: 20,202 ریال — فقط 1٪ بالاتر از قیمت امروز.
• سربه‌سر بالا: 23,798 ریال — یعنی پایه باید 19٪ رشد کند تا سود شما کاملاً از بین برود.
• بیشترین زیان پایین: 202,266 ریال، اگر پایه زیر 20,000 بماند.

حالا همین را با کال اسپرد ساده 20,000 و 22,000 مقایسه کنید — یعنی همان موقعیت، منهای قرارداد فروش دوم:

در چهار ردیف اول، ریشیو از چند جهت بهتر است: کمتر می‌دهید و بیشتر می‌گیرید. ردیف آخر تنها جایی است که فرق می‌کنند — و همان یک ردیف، تمام تصمیم است. آن 500,000 ریال صرفه‌جویی اولیه را در ازای این پذیرفته‌اید که اگر پایه 40٪ رشد کند، به‌جای 1,300,000 سود، 4,200,000 زیان بدهید.

پرسش درست این نیست که «کدام بهتر است؟» بلکه این است: «چقدر مطمئنم پایه از 23,798 رد نمی‌شود، و اگر رد شد چه می‌کنم؟» تا وقتی جواب این دو سؤال را ننوشته‌اید، آن صرفه‌جویی اولیه معنایی ندارد.

در سررسید چه اتفاقی می‌افتد؟

نکتهٔ عملی که خیلی‌ها دیر می‌فهمند: در ناحیهٔ 2 و 3 درگیر تسویهٔ فیزیکی می‌شوید. قرارداد خریداری‌شده اعمال می‌شود و سهم تحویل می‌گیرید؛ قراردادهای فروخته‌شده تخصیص می‌خورند و سهم تحویل می‌دهید. چون تعداد فروش بیشتر است، برای مازادِ آن سهمی ندارید و باید از بازار بخرید.

در قراردادهای اروپایی بورس تهران این اتفاق فقط در سررسید می‌افتد و ریسک تخصیص زودهنگام ندارید. ولی همان یک روز کافی است: اگر نماد پایه آن روز بسته یا صف خرید باشد، تهیهٔ سهم برای پای مازاد می‌تواند سخت یا خیلی گران تمام شود. ریسک پین را هم ببینید، مخصوصاً اگر قیمت پایه دقیقاً روی اعمال فروش بسته شود — که همان نقطهٔ قلهٔ سود شماست.

بدهکار یا بستانکار؟

برخلاف کال اسپرد صعودی که تقریباً همیشه بدهکار است، در ریشیو اسپرد مجموع پرمیوم قراردادهای فروش می‌تواند از هزینهٔ خرید بیشتر شود. آن‌وقت موقعیت بستانکار باز می‌شود: همان روز پول می‌گیرید.

ورود بستانکار یک خاصیت جذاب دارد: سربه‌سر پایین از بین می‌رود. اگر پایه زیر اعمال خرید بماند و همه‌چیز بی‌ارزش منقضی شود، همان پولی که گرفته‌اید سود خالص شماست. یعنی موقعیتی دارید که هم در رکود سود می‌دهد و هم در رشد ملایم — و این دقیقاً همان چیزی است که ریشیو اسپرد را جذاب می‌کند.

هزینه‌اش را هم ببینید. برای رسیدن به اعتبار معمولاً یکی از این دو کار را می‌کنید: نسبت را بالاتر می‌برید، یا اعمال فروش را نزدیک‌تر می‌آورید. اولی شیب سقوط را تندتر می‌کند و دومی قله را کوتاه‌تر — و هر دو سربه‌سر بالا را به قیمت امروز نزدیک می‌کنند. اعتبار خودش خطرناک نیست؛ راهی که برای رسیدن به آن می‌روید خطرناک است.

انتخاب نسبت و قیمت اعمال

سه تصمیم دارید و هرکدام کار متفاوتی می‌کنند:

نسبت مهم‌ترین تصمیم است و همیشه یک بده‌بستان مستقیم: هر قرارداد فروش اضافه پرمیوم بیشتری می‌آورد و دقیقاً به همان اندازه شیب زیان بعد از قله را تندتر می‌کند. اسکنر می‌تواند ترکیبی با بازده چشمگیر پیدا کند که تمام آن بازده از یک نسبت بیش از حد بالا آمده باشد.

یک قاعدهٔ اضافه که به‌ندرت گفته می‌شود: فاصلهٔ دو اعمال، ارتفاع قلهٔ شماست. اگر آن‌ها را خیلی نزدیک بگذارید، قله کوتاه می‌شود و بیشترِ سودی که می‌بینید از پرمیوم فروش می‌آید نه از حرکت قیمت — یعنی عملاً دارید نیکد کال می‌فروشید با یک پوشش تزئینی.

زمان و نوسان

ریشیو اسپرد بیش از آنکه بخرد می‌فروشد، پس در حالت عادی تتای خالصش مثبت است: هر روز آرامِ بازار به سود شما تمام می‌شود. وگای خالص هم معمولاً منفی است، یعنی آرام شدن نوسان ضمنی به نفع شماست.

ولی این تصویر وابسته به قیمت است، نه ثابت. تا وقتی پایه زیر اعمال فروش است، همه‌چیز آرام است. وقتی پایه از آن رد شود، قراردادهای بی‌پوشش تعیین‌کننده می‌شوند: دلتای موقعیت منفی می‌شود، گامای منفی باعث می‌شود زیان با شتاب زیاد شود، و وگای منفی در برابر جهش نوسان ضرر می‌دهد. سه چیز هم‌زمان، در بدترین لحظه. تصویر کامل یونانی‌ها در ضرایب پوشش ریسک آمده است.

نتیجهٔ عملی: ریشیو اسپرد را وقتی باز کنید که نوسان ضمنی بالاست و انتظار آرام شدن دارید — نه وقتی بازار در آستانهٔ یک خبر است و پرمیوم‌ها به همان دلیل چاق شده‌اند.

آن روی سکه: خانوادهٔ نسبتی

ریشیو اسپرد تنها گزینهٔ شما نیست و دانستن همسایه‌هایش کمک می‌کند بفهمید کِی اصلاً نباید سراغش بروید:

دو تمایز که مدام جابه‌جا گفته می‌شوند:

• ریشیو با کال لدر یکی نیست. در ریشیو، همهٔ قراردادهای فروخته‌شده روی یک اعمال‌اند و سود یک قله می‌سازد. در لدر، فروش‌ها روی دو اعمال متفاوت‌اند و بین آن دو یک سکوی سود می‌سازند.
• ریشیو آینهٔ بک اسپرد است. بک اسپرد بیشتر می‌خرد تا بفروشد، پس در جهش بزرگ سود می‌کند و در آرامش ضرر — یعنی همان چیزی که ریشیو از آن می‌ترسد، برای بک اسپرد بهترین خبر است. اگر دیدگاهتان «یا هیچ یا خیلی زیاد» است، شما دنبال بک اسپردید نه ریشیو.

اگر موقعیت به خطر افتاد

ریسک بی‌سقف ریشیو اسپرد تنها وقتی واقعاً بی‌سقف است که تماشا کنید. سه راه دارید و هر سه پیش از سررسید در دسترس‌اند:

1. قرارداد مازاد را بازخرید کنید. موقعیت به یک کال اسپرد صعودی معمولی برمی‌گردد و از آن لحظه ریسکتان بسته است. گران‌ترین لحظه‌ای است که آن قرارداد قیمت دارد، ولی زیان را متوقف می‌کند.
2. یک اختیار خرید بالاتر بخرید. موقعیت به باترفلای تبدیل می‌شود، سقف زیان می‌گذارید و سود قله را هم نگه می‌دارید. معمولاً ارزان‌تر از راه اول است.
3. کل موقعیت را افست کنید. زیان تا همین‌جا را می‌پذیرید و بیرون می‌آیید.

راه چهارمی هم هست که باید با احتیاط استفاده شود: رول کردن پای مازاد به اعمال بالاتر یا سررسید بعدی. این کار سربه‌سر بالا را دورتر می‌برد، ولی تعهد را تمام نمی‌کند — فقط جابه‌جایش می‌کند.

مهم‌تر از اینکه کدام راه را انتخاب می‌کنید، این است که قبل از باز کردن موقعیت انتخابش کرده باشید. تصمیم گرفتن در روزی که پایه صف خرید است، تصمیم گرفتن نیست.

شش نکته که مخصوص بازار ایران است

1. دُم راستِ باز، دقیقاً در جهتی است که بازار ایران در آن جهش می‌کند. رشدهای شارپ و پیاپی در بورس تهران استثنا نیستند. همان چیزی که این استراتژی را ارزان می‌کند، در برابر رایج‌ترین حرکت بزرگ این بازار بی‌دفاع است.
2. صف خرید بدترین سناریو است. وقتی پایه قفل صف خرید است، نه می‌توانید سهم را برای پوشش بخرید و نه قرارداد مازاد را با قیمت منطقی ببندید — و زیان همچنان بزرگ‌تر می‌شود.
3. قراردادهای مازاد وجه تضمین می‌خواهند. سرمایهٔ درگیر شما را همین‌ها تعیین می‌کنند، نه پرمیوم‌ها. وجه تضمین روزانه بازمحاسبه می‌شود و درست وقتی موقعیت در زیان است بالا می‌رود — محاسبهٔ وجه لازم.
4. نسبت‌های بزرگ در عمل اجرا نمی‌شوند. ضریب دقت می‌تواند 10:23 پیشنهاد بدهد، ولی این یعنی 33 قرارداد در دو سرخط. عمق سفارش‌ها را قبل از باور کردن آن عدد ببینید.
5. ورود پله‌ای خطرناک است. اگر پاها را در چند لحظهٔ متفاوت باز کنید، بین دو معامله ممکن است فقط قراردادهای فروختهٔ بی‌پوشش داشته باشید.
6. مجمع و افزایش سرمایه هر دو پا را تعدیل می‌کند. بعد از تعدیل، فاصلهٔ اعمال‌ها و در نتیجه ارتفاع قله و جای سربه‌سر بالا همان چیزی نیست که وارد شده بودید.

شش اشتباه رایج

1. خواندن «بیشترین سود» بدون خواندن «سربه‌سر بالا». گران‌ترین بدفهمی این استراتژی. یک ترکیب با بازده ماهانهٔ چشمگیر که سربه‌سر بالایش 6٪ بالای قیمت روز است، یک تلهٔ آماده است — نه یک فرصت.
2. انتظار سکو داشتن به‌جای قله. بیشترین سود فقط روی یک نقطه است. احتمال اینکه پایه دقیقاً همان‌جا بسته شود کم است، پس عددی که واقعاً نصیبتان می‌شود تقریباً همیشه کمتر از قله است.
3. یکی گرفتن ریشیو با کال لدر. در لدر فروش‌ها روی دو اعمال‌اند و یک سکو می‌سازند؛ در ریشیو روی یک اعمال‌اند و یک قله.
4. بالا بردن نسبت فقط برای رسیدن به اعتبار. هر قرارداد اضافه شیب سقوط را تندتر می‌کند. اعتباری که با نسبت 1:4 به دست می‌آید، اعتبار نیست؛ پیش‌پرداختِ یک ریسک بزرگ‌تر است.
5. حساب نکردن وجه تضمین در بازده. بازده را باید بر سرمایه‌ای تقسیم کنید که واقعاً بلوکه می‌شود، و قراردادهای مازاد بخش عمدهٔ آن را می‌سازند.
6. نداشتن برنامه برای تبدیل به باترفلای. وقتی پایه به اعمال فروش نزدیک شد، خرید یک کال بالاتر تقریباً همیشه بهتر از تحمل کور است.

کجا به کار می‌آید و کجا نه

ریشیو اسپرد وقتی ابزار قابل دفاعی است که:

• انتظار آرامش یا رشد بسیار ملایم دارید — یک مقاومت مشخص در ذهنتان هست و انتظار عبور قاطع از آن را ندارید.
• نوسان ضمنی بالا رفته و پرمیوم قراردادهای فروش چاق است.
• فاصلهٔ سربه‌سر بالا تا قیمت روز، در مقیاس همان نماد، بزرگ است — نه 10٪ روی سهمی که ماهی دو بار 20٪ می‌رود.
• وجه تضمین قراردادهای مازاد را راحت تأمین می‌کنید و می‌توانید موقعیت را روزانه ببینید.
• راه اصلاح را از قبل انتخاب کرده‌اید.

و وقتی ابزار درستی نیست که: نماد مستعد جهش خبری است؛ سربه‌سر بالا در دسترس یک حرکت معمولی است؛ نمی‌توانید موقعیت را پایش کنید؛ یا صرفاً به‌خاطر «پرداختی کمتر» جذبش شده‌اید. در آن حالت‌ها کال اسپرد صعودی همان دیدگاه را با ریسک بسته می‌دهد و باترفلای همان ارزانی را با سقف زیان — و نقشهٔ استراتژی‌ها بقیهٔ گزینه‌ها را نشان می‌دهد.

در آپشن‌باز چطور پیدایش کنم؟

ریشیو اسپرد یکی از استراتژی‌های آمادهٔ دیده‌بان است و ترکیب‌ها را روی کل بازار اسکن می‌کند:

1. به دیده‌بان آپشن بروید و در نوار ابزار استراتژی را بزنید.
2. از فهرست، ریشیو اسپرد را انتخاب و «اضافه به فرمول‌های من» را بزنید. برای هر ترکیب، نسبت دلتایی، حداکثر سود، حداقل سود/زیان، موقعیت فعلی و هر دو نقطهٔ سربه‌سر را کنار هم می‌بینید.
3. روی آیکون نمودار هر سلول بزنید تا موقعیت در نمودار سود و زیان باز شود و سناریوی جهش را با ارقام واقعی ببینید — یا در جدول قیمت×تاریخ ببینید در هر تاریخ و قیمت کجا می‌ایستید.

راهنمای گام‌به‌گامِ تنظیمات، فیلترها و به‌خصوص «ضریب دقت»: پیاده‌سازی ریشیو اسپرد در دیده‌بان. فهرست کامل: استراتژی‌های دیده‌بان · راهنمای دیده‌بان. ساختارهای خویشاوند: پیاده‌سازی کال اسپرد صعودی · پیاده‌سازی کال بک اسپرد · پیاده‌سازی کال لدر · پیاده‌سازی باترفلای · پیاده‌سازی کاوردکال نسبتی · پیاده‌سازی نیکد کال.